Herdenking is bevrijding

07 mei 2019 /
Tom de Haan

Ik wachtte een paar weken geleden met mijn zoontje van twee in de speeltuin aan de Dreef, tot het kwart over 12 was en de Dreefschool uit ging om mijn dochtertje op te halen. Een oude mevrouw met hond liep langs, ik kende haar gezicht uit de kerk. We maakten een praatje terwijl mijn zoontje de hond probeerde te aaien. Zij vertelde dat ze al heel lang in die villa woont achter het monument.

Orde herstellen

Ze vertelde ook dat ze als klein meisje gedwongen was om aan het einde van de bezettingstijd op 7 maart 1945 de executie van de vijftien mannen te zien. Want wegkijken mocht niet, met een pistool op je gericht. Een ‘represaille’ werd het genoemd. Een noodzakelijk kwaad, zeg maar. Als vergelding voor een aanslag van het verzet op een collaborerende politieagent. Alsof de orde weer hersteld moet worden door de executie van vijftien mensen. Wat voor orde zou dat moeten zijn?
 

Deze oude mevrouw moest als jong meisje iets gruwelijks zien gebeuren, zonder dat ze mocht schreeuwen dat het waanzin en onrecht was. En deze plek op de Dreef in Haarlem was niet de enige. Honderden plekken in Nederland kennen zo’n verschrikkelijk verhaal.

Feest en rouw

In elk geval, begreep ik toen opeens dat het eerste wat Nederlanders deden na de bevrijding niet alleen feesten was maar ook iets anders. Zij namen tijd om  openlijk te rouwen om de slachtoffers, de pijn en het onrecht. Het feest van bevrijding wás het eindelijk hardop mogen zeggen dat wat er gebeurd is onrecht was, fout, misdadig of corrupt. Dat mocht zo lang niet gezegd worden. Daarom is uit artikel zeven van onze grondwet de vrijheid van geweten zo belangrijk: je moet hardop mogen zeggen: “Wat hier gebeurt is onrecht!” Juist als de machthebbers liegen dat het noodzakelijk is.

En zo liepen feest en rouw de eerste jaren na de oorlog door elkaar heen. Het feest om op straat de pijn te mogen benoemen: misdadig, corrupt, onrechtvaardig. Publieke vrijheid is de vrijheid van protest. Onze herdenkingsdag is begonnen vanuit dat protest, dat er vijf jaar lang niet mocht zijn. Zo zijn bevrijding en herdenking dus hetzelfde.

Iets heel vreemds

De laatste jaren zijn er steeds initiatieven die ander onrecht en pijn willen herdenken op 4 mei. En hoewel ons hart in twee minuten stilte alle ruimte krijgt, kan ik ze geen ongelijk geven. Want er is ook vandaag zoveel om tegen te protesteren, en zoveel om hardop als ‘onrecht’ en ‘mensonwaardig’ te benoemen. Zoals de manier waarop we met vluchtelingen omgaan.

Maar juist op het moment dat die initiatieven vanwege bedreiging moeten worden afgeblazen omdat weer anderen de herdenking op 4 mei ‘zuiver’ willen houden, zou bij ons een lampje moeten gaan branden dat er dan iets heel vreemds gebeurt.

Verzet

Het enige argument dat je kunt inbrengen tegen mensen die op 4 mei óók de slachtoffers van de oorlogen die nu gaande zijn willen gedenken, of de vluchtelingen die aan de grenzen van Europa sterven; dus tegen de niet-officiële toevoegingen op de 4 mei herdenking, is de vraag of we er al de volgende dag de bevrijding van kunnen vieren. Voor al het onrecht waarvan we dan nog niet bevrijd blijken te zijn, zullen we ons met z’n allen moeten aansluiten bij het verzet.

 

Tags - bevrijding - feest - herdenking - orde - protest - rouw - verzet

Deel deze column:

Reactie (3)

  • Maria - 18-05-2019 om 08.43 uur

    Precies zoals u hier schrijft, o.a. uw laatste zin," Voor al het onrecht enzv."In aansluiting op dit alles heb ik een vraag aan u. Een familielid van mij, 16 jaar jong, zeer gevoelig n.a.v...…….en zeker ook behulpzaam, zit op het R.K.-Michaëlcollege in de vierde klas. Om kort te gaan, nu is of zijn er docent(en), die mijn puber-familielid, Hitler en Holleeder, noemen!!! Wat vindt u hier als dominee en jonge vader van? Gelovige docent(en) dus, die naar ik dacht, toch een educatieve levens opdracht hebben??? ps. :Niemand weet dat ik deze vraag aan u voorleg. Alle goeds en Gods zegen voor u en uw gezin. Ook voor een ieder die u-tezamen omringen. Met een liefdevolle groet voor u allen-tezamen.
  • Tom - 18-05-2019 om 12.14 uur

    Beste Maria, Dank voor je reactie. Kinderen op zo’n manier wegzetten lijkt mij sowieso erg kwalijk, laat staan als docent. Over gelovig of ongelovig: Of voor mensen geloof belangrijk is, blijkt juist vaak uit hoe je andere mensen benadert, en zeker niet in de eerste plaats uit lidmaatschap van een kerk of christelijke organisatie. Hooguit zou je de organisatie vanuit haar grondbeginselen hierop aan kunnen spreken.
  • Maria - 23-05-2019 om 11.34 uur

    Hartelijk dank voor uw positieve menselijke reactie. Ik ga er samen God iets positiefs mee doen, zo mogelijk. Tot horens/ziens, zo de weg mag leiden!!!

Reactie plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *


Andere gerelateerde columns: