Je angst overwinnen

Door Ds. Aart Mak

Ik ken een hondje dat werd geboren op het Griekse eiland Korfu. Dit hondje had het zwaar te verduren. Het werd getrapt door volwassen mannen. Kinderen gooiden stenen naar het beest. Als pup van drie maanden oud werd het in een vuilcontainer samen met haar broertje gevonden door mensen van een asiel. En zo kwam dat hondje in een fotogalerij van de stichting AAI in Nederland terecht en zo is dat hondje bij mij terecht gekomen. Inmiddels zijn we twee jaar verder en nog steeds wordt het hondje bang zodra er kinderen in de buurt zijn. Ook mannen in uniform of overall jagen het beest de stuipen op het lijf. Zoveel verschillen dieren en mensen niet. Wie aan het begin van zijn leven grote angsten heeft ondergaan, raakt deze nooit helemaal kwijt. Als opgroeiend meisje of jongen kunnen er dingen gebeuren die je de rest van je leven meedraagt. Er zijn zaken waar je nooit helemaal overheen groeit. De angst blijft op de achtergrond aanwezig. Ik ken mensen die angst hebben dat overvliegende vliegtuigen een bommenlast zullen laten vallen op jou en je huis. Vele mensen kennen vormen van angst die vaak ver terug gaan in hun jeugd. Het gaat deze keer over Pinksteren en hoe de angst te overwinnen.

Lezingen: Johannes 20: 19 - 22 en Handelingen 2: 1 - 8

Na alle grote woorden die horen bij Kerst en Pasen, is het nu tijd om het Pinksterfeest te vieren. Het is belangrijk te beseffen dat het bij Pinksteren gaat om kleine woorden. Het is net zoiets als met groot geld en klein geld. Met briefjes van vijfhonderd euro kunt u nergens terecht. Je kunt maar beter klein geld bij je hebben. Pinksteren is klein geld, het gaat om wat te bevatten is. Het gaat om geownen mensen en wat er in gewonen mensen kan gebeuren. Pinksteren is het feest waar je je het minst bij kunt voorstellen maar dat komt omdat het het meest over jezelf gaat. Het gaat over mensen die de deuren hadden vergrendeld omdat ze bang waren voor de vijand. Het begint dus met angst. En die wordt doorbroken. Pinksteren is het feest van de overwonnen angst.

Wat voor angsten kennen we allemaal wel niet? Neem nu de angst om niet goed te zijn. Heb je zoveel gedaan en nog verwijt je jezelf voortdurend dat het niet voldoende is. Want je wilt volmaakt zijn en je weet dat je het niet bent. Of de angst om niet goed genoeg te zijn. Nooit is het goed, altijd maar weer, ook al heb je keihard gewerkt. Je blijf zitten met het gevoel dat het nog beter kon. Je denkt steeds aan wat anderen van jou vinden. Je onderwerpt je voortdurend aan het oordeel van anderen. Het is gebaseerd op angst, jouw angst. En door die angst verleen anderen macht. En neem ook de angst om te falen. Hoezeer geldt die nu niet in een tijd dat veel jonge mensen eindexamen doen. Van faalangst hebben ook volwassenen last. Maar ook die andere angst, de angst om er niet bij te horen. Die kennen ook veel mensen. Zij kunnen haast jaloers naar een groep mensen kijken die met groot gemak en veel gelach elkaar op de schouders slaan op willekeurig welke receptie. Jij staat alleen terzijde en je durft er niet bij te gaan staan. Stel je voor dat ze iets denigrerends zullen zeggen. De angst om ergens niet bij te horen lijkt op de angst om uitgelachen te worden. Hier kunnen kinderen last van hebben. Helemaal als het pesten wordt. Tegenwoordig is daar veel aandacht voor. Maar het bestaat. Overigens valt het mij nog al eens op dat ook in zorgcentra voor ouderen er nogal eens sprake is van groepsgeest en hokjesdwang. Mensen die anderen van hun tafel wegwijzen als ze daar per ongeluk gaan zitten. Mensen die praten over anderen en altijd maar oordelen. Kinderen en volwassenen doen er aan en lijden er onder. Er is trouwens ook die angst om door de mand te vallen. Dat is de angst dat je door anderen doorzien wordt. Je bent onzeker en die onzekerheid maskeer je. Je wilt niet voor schut staan. Je doet alle moeite om niet weggehoond te worden. Dat word je niet. Maar misschien was er ooit een gebeurtenis toen je nog kind was. En je vergeet het je leven niet meer...

Veel angst is angst voor het leven en daarover gaat Pinksteren. Pinksteren is de overwinning van onze angst om te leven. Leven is namelijk altijd risico's nemen. Het is durven leven met alle gevolgen van dien. Als je niet durft te leven, maak je niets mee. Als je bang bent voor het donker, hoe zul je dan ooit het licht begroeten? Wil je je liever verstoppen in het donker? Liever wegblijven bij mensen? Deze behoefte, veroorzaakt door angst, kennen velen. Je leert onderweg je trucjes. Een beetje brutaal zijn, je met flair er doorheen slaan, welbespraakt zijn, met veel woorden andere mensen overdonderen, imponeren. Of juist zorgen niet al te veel op te vallen. let op, kijk om je heen, luister goed. Veel mensen overschreeuwen zichzelf of doen het omgekeerde. Allemaal vanwege de angst. Soms is de angst uit de hand gelopen. Dat is buiten je om gegaan. Het is niet meer onder controle. Dat noemen ze fobieën. Dat je altijd maar alles schoon wilt maken. Dat je het zweet uitbreekt als je in een grote ruimte komt. Dat je bang bent om naar buiten te gaan. Die fobieën zijn in zekere zin te genezen. Nooit helemaal. Angst hoort ook bij het menszijn. Angst is een deel van de menselijke reactie op het leven. Ze horen bij elkaar. Een mens moet zowel leren om zijn angst te overwinnen als zijn angst serieus te nemen en zich niet over te geven aan te grote gevaren.

Angst is iets wat ook achteraf kan benauwen. Mijn moeder was iemand die pas bang werd als zij het al gedaan had. Na haar rijexamen, waarvoor ze geslaagd was, zat ze de hele dag erna nog te beven van angst. Ook daarom hoort angst bij het leven. We proberen allemaal die angst een plek te geven. Soms word je badend in het zweet wakker. Je hebt weer eens gedroomd wat je vaker droomt: oorlog, je hele huis in puin, vader en moeder onvindbaar, alleen op de wereld. Die angst werd en wordt in sommige mensenlevens werkelijkheid. Dat weet je. Let op. Met Pasen gaat het over de angst voor de dood. Met Pinksteren gaat het over de angst om te leven. In beide gevallen wordt het overwonnen van Godswege. De hemel omarmt de aarde en God gaat naast elk mens staan. God is niet zo groot of Hij durft zich wel te verdelen op zo'n manier dat Hij voor elk mens nabij is. Zijn doel is ons te bevrijden van de angst om te sterven, van de angst voor de leegte daarna, van de angst voor de bittere dood. Dat is Pasen maar dan..! Als we op Pasen ons in Jezus' naam met onze laatste adem durven toe te vertrouwen aan het grote onbekende, dan komt de Geest van Pinksteren die zegt: 'En nu ga ik je leren om te leven.' Daar begint Hij al bij de mannen en vrouwen die bij elkaar zitten, angstig wegschuilend. Ze hebben wat de macht van de vijand is. Jezus aan het kruis, Jezus dood. Ze hebben het gezien en ze vluchtten weg, hem verloochenend en verradend.

Wat moet je dan? Je vreest voor het leven en dat is dus levensangst. Dan komt Pinksteren. De deuren en ramen vliegen open, een windvlaag buldert door het huis, herrie alom. Ons zogenaamde veiligheid wordt stormenderhand veroverd. Deze storm gaat dwars door mensen heen. Dat is de Pinkstergeest. Jezus opgestaan! Jezus opgestaan? Kom op dan, jullie nu ook! Na de dood nu het leven! Dat is Pinksteren. De Geest helpt ons om onze angst te overwinnen. Dan begint het. Er zijn allerlei mensen op dat moment, op het wekenfeest, het Joodse feest in Jeruzalem. Die mensen komen op het geluid af. Dan begint die discipelen van Jezus, dat stelletje ongeregeld, te spreken in een taal die niet van hen is maar die wordt verstaan door mensen die uit allerlei windstreken zijn gekomen. Ieder in haar of zijn eigen taal. Het is iets wat hen te buiten gaat. Het overstijgt hen. Er gebeurt iets. Ze worden als het ware opgeheven. Ze overstijgen hun grenzen. Daar begint de kerk al kerk zonder grenzen te zijn. Dan gaat het als een lopend vuur. Het gaat van hart tot hart en van mond tot mond. Later die dag worden er drieduizend mensen gedoopt. Ze ontvangen de geest van Jezus, ze begrijpen dat ze in Jezus naam de angst kunnen overwinnen.

Ik gun ons dat ook. Anno 2009. We leven op een oud en vermoeid continent. Als je een beetje gevoel hebt voor geschiedenis, weet je wat er gebeurd is hier. Kijk naar de kaart van Europa. Zie hoe en hoe vaak grenzen verlegd zijn. Allemaal het gevolg van oorlogen. Oorlogen, vaak vanwege godsdiensttwisten, de protestanten tegen de katholieken. Maar hoe vaak ook wat nu Frankrijk en Duitsland heet, met elkaar overhoop lagen om economische redenen. We weten als Nederlanders heel goed van de tachtigjarige oorlog. Spanje tegen wat toen nog net niet Nederland was. Besef dan dat we nu leven in een Europa waarin na de Tweede Wereldoorlog een aantal vooraanstaande mensen de moed had om de tegenstellingen te willen overbruggen. Vrede tussen de volken. Elkaar verstaan ondanks de verschillende talen en culturele verschillen. Ik mis dat menigmaal in de discussie die nu gaande is in Nederland. Er zijn ineens weer partijen zie zeggen: Nederland eerst, dan pas Europa. Wees dan consequent, keer terug naar de oude tijden en vrees weer voor de oorlogen die zullen losbarsten zoals we in de jaren negentig van de vorige eeuw gezien hebben in de Balkan. Dat was Europa eeuwenlang: buren die elkaar bestreden, mensen van verschillend geloof of taal die elkaar naar het leven stonden. Dat nu hebben we bijna overwonnen.

Ook dat is, vind ik, de Geest van God. In alle krakkemikkigheid zoals mensen dat uitwerken (want mensen zijn nooit zonder belangen), maar het is wel de Geest van Pinksteren. Ik vind dat omdat het namelijk grenzen overstijgt en omdat het mensen verlost van hun angst. Veel nationalisme is gebaseerd op angst: eigen identiteit bewaren en eventueel zelfs verdedigen. De angst fluistert in: stel je toch eens voor dat je een ander mens wordt! Dat is voor sommigen het ergste dat er is. Terwijl echt geloven in Jezus' naam geloven in Diegene is die zegt: 'Je hoeft niet bang te zijn om je gezicht te verliezen, je hoeft zelfs niet bang te zijn om je leven te verliezen. Als je het doet in Mijn naam dan zul je het juist vinden. Wat baat het je om de hele wereld te winnen en overal je ster te laten stralen, dat iedereen over je praat omdat je beroemd bent, als je intussen je ziel verliest? Wie ben je dan? Wat voor iemand ben je dan? Is dat wat je wilde?' Daar gaat geloof over, daar gaat Pinksteren over, daar gaat de Geest van Pinksteren over. En wij met onze dagelijkse angsten? De angst voor de massa? Er zijn mensen die hun leven nooit een stadion vol met mensen zullen betreden. De angst voor de eenzaamheid? Er zijn mensen die koste wat kost altijd praten omdat ze bang zijn stil te vallen. Zoveel angsten en zoveel verborgen pijn, zoveel onzichtbaars en soms zoveel zichtbaar pijnlijke angsten! Dat is ook allemaal wat bij mensen hoort en waar we ons niet voor hoeven te schamen. Maar weet wel dit. De Geest die ooit begonnen is te waaien, hoopt en zorgt er op haar manier voor dat mensen hun angsten overwinnen. En de eerste stap is door bij elkaar te komen. Elkaar op te zoeken. De eerste gemeenten die Paulus stichtte bestonden uit slaven en vrijen, uit Grieken en Joden, uit mensen van verschillende rangen en standen die elkaar anders nooit waren tegengekomen. Nog steeds gebeurt dat in de christelijke kerk. Je komt er mensen tegen van wie je zegt: 'In het normale leven hadden wij elkaar nooit ontmoet, wat kunnen we elkaar veel leren. Wat ben ik blij dat ik jou mag ontmoeten.' Zo overstijgen wij om te beginnen onze angst. Zo worden wij geholpen om dat waar we zo bang voor zijn achter ons te laten. Pinksteren is tenslotte ook het feest dat zegt: wij zijn met elkaar op weg naar een toekomst die niet zomaar is, maar in Godsnaam. Dan zal opstanding ons aller deel worden. Wij zijn niet geschapen om te sterven, wij zijn geschapen om op te staan. Ooit na onze dood, zo luidt het evangelie. Maar dan ook alvast opstaan tijdens je leven. Je verheffen uit je gedachtespinsels. Niet bang zijn. Proberen! Dit betekent ook dat je aan een ander vraagt: 'Wil je mij tegemoetkomen en mij helpen want ik kan het niet alleen?' Dat is precies de geest van Pinksteren. Mensen zijn op zich maar fragmenten, samen wordt het een geheel. Ach, het is zo'n mooi verhaal, dat Pinksterverhaal en het gaat maar door, het gaat maar door.

Terug naar overzicht…