Ook al weten wij niet hoe...

Door Ds. Aart Mak

Toespraak (preek) bij gelegenheid van het 85-jarig jubileum van Radio Bloemendaal, zondag 14 juni 2009

Uit Markus 4: En hij zei: 'Het is met het koninkrijk van God als met een mens die zaad uitstrooit op de aarde: hij slaapt en staat weer op, dag in dag uit, terwijl het zaad ontkiemt en opschiet, ook al weet hij niet hoe. De aarde brengt uit zichzelf vrucht voort, eerst de halm, dan de aar, en dan het rijpe graan in de aar. Maar zo gauw het graan het toelaat, slaat hij er de sikkel in, omdat het tijd is voor de oogst.'

Vijfentachtig jaar is een hele leeftijd. Veel mensen halen dat niet. Andere mensen die wel zo oud worden, zijn daar niet altijd onverdeeld gelukkig mee. Een radiozender is weliswaar geen mens maar een ding. Een ding dat overigens gericht is op het vergroten van menselijkheid, want daar gaat het om bij geloof, hoop en liefde. Een ding, twee masten, apparatuur, bekabeling, een studio, een geluidswagen, alle door mensen gemaakt en met deskundigheid en liefde gebruikt. Tot op de dag van vandaag. Een radiozender is een ding maar je zou het ook een schat in aarden vaten kunnen noemen. Het is kostbaar in een kwetsbare verpakking. Zodat de kracht, die alles te boven gaat, van God is en niet van ons. Dat is een citaat uit de bijbel (2 Korinte 4:7). Een bekende gedachte in dat boek. Het is goed voor een mens te weten dat er een kracht is die alles te boven gaat. Je kunt niet alles en je hoeft niet alles. Veel gaat je verre te boven. Laten we dat het koninkrijk noemen. En laten we de naam van God daaraan verbinden. Dat houdt mensen bescheiden.

Die bescheiden makende gedachte is ook dominant in de gelezen gelijkenis van vandaag. De mens, de landman, dat kind van de aarde, werpt zaad over de aarde. En hij slaapt en staat weer op, dag in, dag uit. Het zaad ontkiemt en schiet op. Hij weet niet hoe het werkt. Het zaad dat in de donkere aarde ontkiemt is een kracht buiten hem om. Het gaat 'van zelf'. Het zaad gaat door zijn handen heen, het is niet meer dan dat. Hij kan aan het eigenlijke werk, het sterven in de aarde om uit te groeien tot volle vrucht, weinig toedoen of af¬doen. Dat is gewoon zo én het is een gelijkenis. De mens moet er wijzer van worden, in dit geval lijkt het dat hij vertrouwen en geduld moet leren. Jaagt de tijd je op? Ben je druk, altijd in de weer, moe als je slapen gaat en nog steeds moe als je opstaat? Verkijk je dan niet op de tijd. Tijd is zo betrekkelijk. De boer die opstaat, zaad strooit in de akker en weer gaat slapen, kent geen andere tijd dan het wisselen van dag en nacht. Moderne mensen hakken de tijd in teveel stukken. Het echte leven is als het trage deinen van de zee, eb en vloed, dag en nacht. Er is veel meer gaande dan je in je menselijk zenuwcentrum meent te weten. Moderne mensen verlangen naar een godservaring maar ze lopen om te beginnen al zichzelf voorbij. In de buurt van God en zijn rijk is er altijd sprake van wat ze in Indonesië de stille kracht noemen. Het ontgaat je, maar er is iets. Buiten jouw agenda en jaarplanning om zijn er bewegingen en bestaan er krachtenvelden waar je hoogop soms een vermoeden van hebt. Tijd, onze tijdsrekening is bedrieglijk.

Toch vieren we vandaag wel 85 jaar radio Bloemendaal. We staan zelfs feestelijk stil bij een tijd-perk! Het begon in 1924. In 1924 was Adolf Hitler 35 jaar oud en dicteerde hij in de gevangenis van Landsberg am Lech zijn hysterische gedachten in 'Mein Kampf'. Abraham Kuyper was net 4 jaar daarvoor met pracht en praal begraven op 'Oud Eik en Duinen' in Den Haag. Hendrik Colijn had zijn eerste jaar als minister van financiën opzitten. Het zou in 1924 nog 3 jaar duren voor de stomme film werd vervangen door de geluidsfilm. In 1924 werd met de toen nagelnieuwe Fokker F.VII voor het eerst een vlucht op Nederlands Indië uitgevoerd. In tegenstelling tot De Uiver van 10 jaar later deed deze er door pech bijna 2 maanden over om Batavia te bereiken. Daar wachtte de bemanning uiteraard een enthousiaste ontvangst. Je hoort het Philip Bloemendal met zijn karakteristieke stemgeluid zeggen. Overigens was deze presentator van het Polygoon journaal (tussen 1946 en 1986) in 1924 nog maar 6 jaar oud.

Waarom ik u dit allemaal vertel? Omdat er zoveel is gebeurd in die 85 jaar. De mens Bloemendal leeft al tien jaar niet meer - joodse man, type overlever, vrijwel zijn hele familie kwam om in Auschwitz -; de zender Bloemendaal is vandaag 85 jaar geworden en zo te zien aan alle medewerkers in hun verse nieuwe poloshirts doet hij dat met een jeugdigheid die zich telkens weer vernieuwt als die van een arend (ps. 103). Ook al weten wij niet hoe. Dat zinnetje staat niet alleen in het evangelie van vandaag, maar ligt ons al heel wat jaren in de mond bestorven. Deze radiozender die nog 5 jaar ouder is dan Anne van der Meiden, was bijna de eerste communicatie met radiogolven in Nederland. In elk geval was hij de allereerste in dit land die het evangelie via de radio ging communiceren met mensen buiten de kerkmuren. 1924: 'Ook al weten wij niet hoe, maar wij horen uw dominee Brussaard in Amsterdam!' Het was een wonder in die dagen: iemand horen spreken die zich op kilometers afstand bevindt.

Wij zijn 85 jaar verder. De tijden zijn anders geworden, vooral door de media, de elektronica, de grotere wereld, de mondigheid, de wereld van het amusement. En de kerk is veranderd. Veel christenen zijn enigszins of geheel anders in het leven gaan staan. Moeizaam of soepel, alle variaties komen voor. In 2009 wordt de vaderlandse politiek gekenmerkt door middelpuntvliedende krachten. Er is de Partij van de Vrijheid onder Voorwaarden. Er is de beweging Trots als een aap op Nederland en er is de partij van socialisten die er de Agnes Kantjes vanaf loopt als het gaat om internationale samenwerking. De televisie heeft haar 50-jarig bestaan al even geleden gevierd. Internet heeft de wereld veroverd. We bellen tegenwoordig mobiel. Er zijn ministers en dominees die twitteren. En deze week wordt de allernieuwste IPhone verkrijgbaar. En daar is Bloemendaal, nog steeds Radio Bloemendaal, 1116 AM. AM ja! Altijd Mooi, Amper Mogelijk, Aäron en Mozes, Azijn en Mosterd, Auto's en Motoren, Aart Mak, Albert Markusse, Aanbidding en Meezingers. 1116 Amplitude Modificatie. Het werkt. Het doet het. Wij zijn er. We doen het. Ook al weten wij soms niet hoe...

Ik haast mij om u daarom te verklappen wat ik wél weet. Veertienhonderd mensen meldden ruim tien jaar geleden dat ze vrijwel elke week intensief luisterden en volgens de bij dat luisteronderzoek betrokken deskundigen, mag je dat getal gerust met minstens een factor 4 vermenigvuldigen. Ik ken langzamerhand een hele menigte van die gewone en soms wonderlijke mensen voor wie Radio Bloemendaal iets betekent in hun leven. Ze bellen mij haast altijd volkomen onverwacht. Want ze bellen als ze in nood zitten. Ja dat oude lied, 'als g'in nood gezeten, geen uitkomst ziet..'. Dat hoort ook bij deze zender. Ik ken de mensen die vrijwel elke zondag luisteren en moeten leven van niet veel meer dan een AOW. Ik zeg dit maar een keer hardop hier in deze als zeer welvarend bekend staande plaats. Want een radio is niet duur. En als je er alleen voor staat - bij de huidige generatie ouderen zijn dat honderdduizenden vrouwen - dan is de zondag wel erg lang en stil.

Ik ken ook anderen. Mensen die te schuw zijn om een kerk binnen te lopen. Of diep teleurgesteld zijn. Geloofsgemeenschappen zijn net als families: er is wel eens slaande ruzie en dat is juist zo pijnlijk omdat je dat noch in je eigen familie noch bij je geestelijke familie verwacht. Maar luisteren kun je zonder dat iemand je pijn kan doen, anoniem, net zoals je in een grote katholieke kathedraal ergens in een donker hoekje, half achter een pilaar gaat zitten. Ik word gebeld door stellen die meer dan alleen in het stadhuis willen trouwen maar voor wie de drempel van de kerk te hoog is. Ik word gebeld door leeftijdgenoten wier vader of moeder gestorven is en van wie zij als kinderen begrijpen dat er taal nodig is die bij vader of moeder past. De kerk waren ze al kwijt maar een zender met enige uitstraling of een dominee die na bijna 14 jaar niet meer weg te slaan is, weten ze nog te vinden. En wat dacht u van de mensen die zoeken en twijfelen? Veel kerktaal is hun te gepolijst, te hoog gegrepen, teveel tale Kanaäns. Er bestaan tegenwoordig veel religieus gevoelige mensen. zij hopen op herkenning, op woorden die ook de hunne zijn, op een coach die hen begeleidt op hun geestelijke zoektocht.

En dan zijn er natuurlijk vele kerkelijk gelovige mensen met een plus. Zo noem ik de ouderen voor het gemak even voor wie deze zender de uitbouw is van hun gewone kerkelijke leven, zeg maar de erker van hun gelovige huis. Bij Bloemendaal hoor je vertrouwde geluiden en bijzondere dominees. De zender is een bevestiging van hun eigen kerkelijke bestaan. Wat een bont gezelschap luisteraars... Kerkenraad van de protestantse gemeente van Bloemendaal, wees er even zuinig mee als was het je eigen moeder of vader. Wat wij hier doen is anders dan een kerkdienst op internet zetten zoals honderden kerken tegenwoordig doen. Wij hebben een naam, de ervaring, maken speciale programma's, doen aan nazorg en bieden hulp voor wie luistert en wie ons maar belt.

Terug naar de gelijkenis. Over de zaaier en dat er van alles met het zaad gebeurt, ook al weet hij niet hoe. Waar gaat deze parabel nou echt over? Ik vraag het tenslotte toch maar even voor de zekerheid. De dominee geeft antwoord op zijn eigen vraag. Ze gaat over het koninkrijk. Het gaat dus niet om kerk, kerkverlating of groei van de kerk, kortom om het instituut. Want dat is zorgelijk genoeg tegenwoordig, de kerk, de inkomsten, de gebouwen, de tussen-uit-generatie. Terwijl de gelijkenis juist uitnodigt rustig en ontspannen in het leven te staan. Het gaat daarom wat mij betreft precies om dat waar deze zender de kerk menigmaal ontstijgt. Woorden uitstrooien. Hartelijk. Persoonlijk. Authentiek. Mooie muziek. Dit is een bescheiden plek. Maar wel een waar de eenvoud van het evangelie de gecompliceerdheid van het leven te lijf gaat. Met de Alledagkerk en de Diensten Met Belangstellenden doen wij ons werk: woorden aanbieden, mensen opvangen, goed zijn voor elkaar. En elke keer maar zien hoe het gaat. Want veel gaat zonder dat je weet hoe. Dat is de les van de geschiedenis die hoop geeft. Uit alles groeit iets dat van grote waarde kan worden (Romeinen 8). En alles wat echt van waarde is, is weerloos (Lucebert).

Daarom is vijfentachtig jaar een tot dankbaarheid stemmende leeftijd voor een radiozender die van thuisblijvers kerkgangers, van kerkverlaters zelfstandige gelovigen en van chronisch zieke mensen levendig betrokken medemensen maakt. En als je het maar lang genoeg volhoudt, is iedereen blij en dankbaar dat zo'n krasse oude dame temidden van al dat moderne en massale mediageweld nog steeds rechtop staat, zonder rollator of andere hulpmiddelen, met hoogop soms wat spierpijn in de onderrug. Die spierpijn zijn de zorgen om de vrijwilligers die als duiven komen en gaan - en elke keer is de vraag weer hoe lang ze blijven. Ook daarvan geldt: je weet niet hoe, hoe lang. Maar de oude getrouwen weten inmiddels dat vertrouwen en geduld altijd lonen. Voor wie nu leeft, is dat vandaag even geen zorg. Het is een feest bij deze zender betrokken te zijn en hier te mogen getuigen van het geloof in het zaad dat ontkiemt en opschiet, ook al weten wij niet hoe. En al zal niemand de halmen meer zien noch binden ooit de volle schoven, leer ons, Heer, in de oogst geloven waarvoor ook deze zender al 85 jaar dient... (A. Roland Holst)

Terug naar overzicht…