Hoop

Door Ds. Aart Mak

Omdat we de afgelopen nacht afscheid hebben genomen van het jaar 2011, wil ik u op deze eerste dag van het jaar 2012 heil en zegen toewensen. Het zal waarschijnlijk een roerig jaar worden in politiek en maatschappelijk opzicht. En wie weet wat we in 2012 nog meer gaan beleven. Ik bid dat het ons en onze medemensen niet tot ruwe en egoïstische wezens maar tot oprechte en geestelijk rijke  mensen zal maken. Het woord crisis zal niet van de lucht zijn. Maar een crisis is ook een kans. Het is vaker voorgekomen dat mensen van wie de weg door een donker dal heen  gaat - dat kan met ziekte, armoede of verlies te maken hebben -, zich meer dan ooit bewust worden van de groene weiden die ook bij het leven horen. Ik citeer nu de volgens onderzoek nog altijd veruit meest gebruikte bijbeltekst, psalm 23.

Het woord crisis roept bij velen van ons angst wakker voor wat komen gaat. Al maanden voor het begin van dit nieuwe en vaak zelfs met een timbre van dreiging genoemde jaar 2012, drong het besef al door dat het voortzetten van wat bekend en vertrouwd is in maatschappelijk opzicht, niet vanzelf verder gaat. We staan met elkaar voor keuzes die ingrijpend kunnen zijn. In het persoonlijke leven kan dat evengoed gelden. Niets is zeker. Dan kan het  leven op je af komen als struikgewas of als een oerwoud: je kunt erin verstrikt raken of verdwalen. Ook het beeld van een moeras komt op. Je kunt in wat komen gaat wegzinken en alles kwijtraken. Hoop is dan het vertrouwen dat een mens in het landschap van de toekomst toch de juiste weg weet te vinden. Wij kunnen kiezen, ook de keuze maken om mens te blijven onder lastige omstandigheden. Dat lukt niet op eigen kracht alleen. Daar zijn helpende handen voor. Om te beginnen zijn er altijd medemensen. En engelen. En ingevingen. Het toeval dat geen toeval is ook. En zoiets als een geweten. Maar ook de wetten van mensen, door eeuwenlange ervaring en wijsheid ontstaan, evengoed als de moderne mensenrechten. En dan zijn er de levenswetten, zoals deze: wie het zwaard opheft, zal er door vergaan. Of: wie wind zaait, zal storm oogsten. Zo worden we geholpen om in de onbekende toekomst toch te kunnen leven, de chaos te trotseren en te leven met hoop.

Hoop is iets anders dan verwachting. Verwachting is in zekere zin de uitkomst van een berekening. Je kunt uitrekenen wanneer iets zal gebeuren, een geboorte bijvoorbeeld. Verwachting is dat een prognose uit zal komen. Verwachting heeft met het heden te maken. Maar met de hoop is iets anders aan de hand. De hoop komt op ons toe lopen vanuit de toekomst. Mensen zijn ten diepste wezens die altijd hopen. En dat komt omdat zij weten wat geloof en liefde zijn. Zodra die twee tekort komen, helpt de hoop om te verlangen naar hoe het kan zijn en misschien wel zal worden. De hoop houdt mensen in de meest barre situaties warm en wakker. Dat is een wonder op zich en niet voor niets wordt de hoop op hetzelfde niveau gezien als de andere grote goddelijke eigenschappen: liefde en geloof. Neem iemand als de overleden Tsjechische president Václav Havel. Hij groeide op in een rijk gezin, was al snel een gevierd toneelschrijver, maar moest totaal andere wegen gaan nadat de Praagse lente in 1968 ruw werd beëindigd. In die 21 jaar tot aan de fluwelen revolutie van 1989 zat hij vaak in de gevangenis en moest zich daarbuiten met allerlei baantjes in leven zien te houden.

Hij schreef ooit de volgende, naar mijn smaak onvergetelijke woorden op over de hoop: "De hoop waar ik vaak aan denk, vooral in hopeloze situaties als een gevangenis, is een geestesgesteldheid, niet een gesteldheid van de wereld. Hoop dragen we binnen in ons. Het is een kwaliteit van de ziel en hangt niet af van wat er in de wereld gebeurt. Hoop is niet voorspellen of vooruitzien. Het is een gerichtheid van de geest, een gerichtheid van het hart, voorbij de horizon verankerd. Hoop in deze diepe en krachtige betekenis, is niet hetzelfde als vreugde omdat alles goed gaat of de bereidheid je in te zetten voor wat succes heeft. Hoop is ergens voor werken omdat het goed is, niet alleen omdat het kans van slagen heeft. Hoe ongunstiger de situatie is waarin we hoop laten zien, des te dieper is de hoop. Hoop is ook niet hetzelfde als optimisme. Evenmin is het de overtuiging dat iets goed zal aflopen. Wel de zekerheid dat iets zinvol is ongeacht de afloop of het resultaat. De diepste en belangrijkste vorm van hoop is de hoop die we als het ware van elders krijgen." Aldus de op 18 december 2011 overleden Václav Havel.

Deze hoop is dus als zaaien zonder dat je de oogst zult zien, is goed zijn zonder daarvoor beloond te worden, is oprecht zijn ook al word je daarom gehoond. Het is een houding, een geestesgesteldheid. Je leeft met je hoofd in de wolken, dat betekent dat je bewust ook een andere werkelijkheid inademt. Ik denk dat het jaar 2012 zwaar zal worden, ook in moreel opzicht. Maar ik ga ervan uit dat veel mensen niet van hun stuk zijn te krijgen en niet alleen hopen op een vreedzame en rechtvaardige wereld, maar ook alvast zo leven. Dat is nodig. Hoop is een geestesgesteldheid. Ter bemoediging eindig ik met het bijzondere verhaal van de Fransman Charles Péguy. Deze theoloog van een eeuw geleden – de Titanic moest nog zinken en de Eerste Wereldoorlog nog losbarsten - ziet de drie grote deugden voor zich, het geloof, de hoop en de liefde. Het zijn drie vrouwen. Twee grote volwassenen vrouwen en een meisje. De volwassen vrouwen heten Geloof en Liefde en ze hebben het meisje Hoop tussen zich in aan de hand. Je ziet hen lopen, gedrieën. Kijk dan en kijk goed. Eerst lijkt het alsof de kleine Hoop meegevoerd wordt aan de hand van haar twee grote zusters. Alsof de laatsten de weg weten en waar te gaan. Maar kijk dan nog eens en kijk beter. Het meisje Hoop is degene die de anderen aan haar beide handen vooruit trekt. Haar ogen schitteren zelfs, zij weet de weg. Beter gezegd: zij vertrouwt dat er een weg zal zijn. En zo leidt de kleine Hoop haar soms wat vermoeide zusters Geloof en Liefde voort door het leven. En ze worden er alledrie gelukkiger van. En God zegene degenen die nooit, wat er ook moge gebeuren, deze drie deugden, geloof, hoop en liefde, uit het oog zullen verliezen.

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u muziek uit Paradise Road en ‘The Lord bless you and keep you’ van John Rutter. Gelezen werd uit Hebreeën 6: 18b – 20a . Het gebed kwam uit de bundel Bij gelegenheid (II) van Sytze de Vries.

 

Terug naar overzicht…