Isolement

Door Ds. Aart Mak

Vakantie vieren is tijdelijk een zeker isolement aangaan. Althans zo vier ik vakantie. Ik trek me voor een tijd terug uit alle dagelijks beslommeringen en daarmee ook, in mijn geval, de daadwerkelijke contacten met allerlei mensen. Ik isoleer mezelf heel bewust en dan is het meestal handig om niet thuis te zijn. Dat is de plek waar de telefoon kan gaan, de post op de mat valt en de werkkamer met de computer zo duidelijk aanwezig zijn. Ik ga weg, twee of drie weken en dat is dan voor mij vakantie: een tijdelijk, zelf gekozen isolement van bijna al diegenen die normaal gesproken deel uitmaken van mijn leven. Totdat de vakantie weer over is, de gedachten zijn verzet, de horizon is uitgebreid en de vermoeidheid uit het lichaam is weggesijpeld.

Dit tijdelijke isolement moet niet te lang duren. Ik kom uit een traditie waarin een van de slagzinnen als volgt was: ‘In het isolement ligt onze kracht.’ Het was de manier waarop de gereformeerden van Abraham Kuyper zich een aantal generaties positioneerden in de maatschappij. De voorman van dit geloof, door zijn aanhangers met ontzag Abraham de Geweldige genoemd, borduurde voort op de bijbelse gedachte dat een gelovig mens wel in de wereld maar niet van de wereld is. Hij veronderstelde – en daar had hij gelijk in, dat wil je een groep met een eigen identiteit opbouwen en versterken, je een zeker isolement moet creëren waardoor de kans op verwatering van de doelstellingen zo klein mogelijk is. Het is een bekend principe uit de geschiedenis van met name gelovige mensen. Zo waren er ooit in de eerste eeuwen de woestijnvaders, mannen veelal die zich terugtrokken in de eenzaamheid om het besmettingsgevaar door alle wereldse, zondige zaken zo laag mogelijk te houden. De doopsgezinden van Nederland met hun pacifistische opvattingen, waren vaak gedwongen zich zo veel mogelijk terug te trekken uit de maatschappij. In Noord-Amerika leven de Amish, een christelijke groepering die in ouderwetse kledij gehuld nog steeds het moderne leven met machines en telefoons vermijdt. Kuyper en zijn medestanders gingen nooit zo ver, daar waren ze te calvinistisch voor. De maatschappij, de staat en de politiek waren terreinen waar Gods heerschappij aan het licht gebracht moesten worden. Ik vermoed dat er nog steeds oudere luisteraars zijn die de termen kennen waarmee dat op catechisatie, de jongerenvereniging en alle andere verbanden gezegd werd.

Ik ben van de generatie waarvan de ouders aarzelend begonnen de ramen en deuren naar de samenleving open te zetten. De zuilenmaatschappij waarin dit hiervoor beschreven gereformeerde denken zo goed paste, ging ten einde en gaandeweg schoven mensen van allerlei kunne en geloof bij elkaar aan in dit lage land aan de zee. Dat is de moderne tijd. Het risico was en is de verwatering van je eigen geloof en levensovertuiging. Het voordeel is dat je gecorrigeerd kunt worden door andersdenkenden en gedwongen wordt je gedachten te toetsen aan die van mensen met andere meningen. In de hedendaagse opvattingen van wat een democratie is, hoort een soort onderwijs waar kinderen al getraind worden om hun eigen gedachten te verwoorden en het gesprek aan te gaan met anderen. Zo is democratie het voortdurende debat tussen mensen met verschillende opvattingen over waarden en normen en hoe we als samenleving zo eerlijk als mogelijk delen wat we nodig hebben. Waar het mij nu om gaat, is die Anders Breivik. Hij is niet de eerste die zich isoleert, gaat studeren, via internet contacten legt met andere, gefrustreerde eenlingen en tevoorschijn komt met een uitgebreid opstel vol dwaze, irreële gedachten maar vooral er op losschiet om de zelfverklaarde vijand, jongeren van een sociaal-democratische partij, te doden. Er wordt in deze dagen genoeg over hem gezegd en geschreven. De Noren voorop en wij allemaal moeten bekomen van deze schrik. Het onvoorstelbare blijkt weer eens, net als bijna tien jaar geleden, werkelijk te kunnen worden door de uitzinnige, gewelddadige ideologie van enkelingen. Anders Breivik liet zich, naar het schijnt, maar al te graag arresteren. Hij wil niets liever dan dat de hele wereld van hem weet en vooral dat zijn manier van denken gemeengoed wordt. Ik vermoed dat de Noren wel raad weten met hem. Tot nu toe ben ik steeds weer onder de indruk van de hoogstaande en rustige manier waarmee de koning tot en met de mensen op straat hiermee omgaan.

Nog een ding. In Nederland werden de afgelopen week Geert Wilders en zijn PVV opnieuw bekritiseerd. Het lag voor de hand. Anders Breivik noemt het gedachtegoed van onze meest in het oog springende politicus vaak als voor hem richtinggevend. Ik ben het eens met al diegenen die willen dat Wilders uitlegt dat zijn boze, vijandige en ophitsende woorden niet de bedoeling hebben iemand te verleiden tot daadwerkelijke moord en doodslag. Wilders zal geen andere uitleg geven dan hij tot nu toe gedaan heeft, namelijk alleen in korte statements. Hij kan het namelijk niet. Het geweld en het geweldsdenken zitten in zijn hoofd. Zijn woorden splijten. Hij spreekt als een volksmenner die de onderbuik van zijn publiek wil bereiken. Dat maakt hem juridisch gesproken uiteraard niet verantwoordelijk voor wat Breivik deed. Maar er is ook nog zoiets als moraal. In de traditie waar ik voor sta en waar zowel Wilders als Breivik zich op beroepen, wordt meermalen gewezen op het kwaad dat de mond uitgaat, op de gevaren van de tong en wordt de sterken op het hart gebonden rekening te houden met de zwakken. Eén overeenkomst tussen Breivik en Wilders is er wel. Dat is dat zij beiden het debat niet aangaan. In het zelfgekozen isolement van Breivik leidde dat tot een dodelijke cocktail van schrijven en schieten. Bij Wilders nog niet maar het zit erin. Zolang hij zich niet laat corrigeren door mensen die op hem stemmen, zolang hij zich niet in gesprek begeeft met de mensen op wier geloof hij voortdurend schampert en scheldt, en zolang hij in de Tweede Kamer het ook alleen maar houdt bij verklaringen en steken onder water, is dit ook isolement. Voer voor dwazen die de wereld als een bijverschijnsel van zichzelf zien. De dappere keuze van de open democratie is dat elke mening ertoe doet. En dat wanneer je die meningen met elkaar in contact brengt, er compromissen gesloten moeten worden en dat daar niets mis mee is. Mensen die zich daaraan onttrekken, om wat voor reden dan ook, worden gevaarlijk. Ze gaan spoken zien, ze gaan fantaseren over apocalyptische conflicten, ze worden in feite kluizenaars die vanuit hun hol de hele wereld desnoods met geweld naar hun hand zullen zetten. Het was, ik geef het toe, als altijd weer ruw om terug te keren van het tijdelijke isolement dat vakantie heet, in de realiteit. Maar het is ook, als altijd, goed. Ik wil weer bij deze wereld horen en samen met anderen en andere meningen zien wat ik kan doen om er wat van te maken.

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u een Magnificat en het ‘The Lord bless you and keep you ’ van John Rutter. Gelezen werd uit Filippenzen 2: 3-5. Het gebed kwam uit de bundel Bij gelegenheid (II) van Sytze de Vries.

Terug naar overzicht…