Spel

Door Ds. Aart Mak

Soms is het leven een spel. De meeste mensen trekken zulke ernstige gezichten dat je haast zou denken dat het een zaak van leven of dood is. Neem nu die lijsttrekkersdebatten in Nederland op dit moment. Zie ze daar staan, al die mannen en een enkele vrouw. Ze worden geïnstrueerd, gecoacht, beoordeeld, gepeild en dat allemaal omdat ze elkaar vliegen afvangen. Ieder speelt zijn rol tot er een uit zijn rol valt en zegt: ‘U kijkt zo lief.’ Een mispeer, maar hier wreekte zich de overspannenheid waarmee dit steekspel geladen was. Het belang van zo’n debat wordt zwaar overtrokken. Ieder weet dat als er in Nederland eenmaal echt gestemd is, men elkaar in Den Haag weer opzoekt en compromissen sluit. Uiteindelijk zal in dit land toch weer de nuchterheid zegevieren dat het niet om woorden maar om daden gaat. In de televisiedemocratie van tegenwoordig is met elkaar discussiëren uiteindelijk niet veel meer dan een spel met woorden om zo goed mogelijk bij de kijker over te komen.

Het doet me in deze dagen ook denken aan hoe men aan de andere kant van de wereld, op de demarcatielijn tussen Noord- en Zuid-Korea, de andere partij allerlei verwensingen toeblaft via enorme luidsprekers. En uiteraard in een moeite door het eigen politieke stelsel als ideaal aanprijst. Als het over Noord- en Zuid-Korea gaat, moet mijn in Haarlem opgegroeide geliefde altijd aan Santpoort-Noord en Santpoort-Zuid denken. Ook hier geldt dat het noordelijke deel gemiddeld wat armer is dan het zuiden van dit mooie, aan de duinen grenzende dorp. Stel je voor dat ze daar ook met schermutselingen beginnen om er weer één Santpoort van te maken. Als ik als kind vanuit Haarlem met de trein naar mijn grootouders in Beverwijk of grootmoeder in IJmuiden reisde, bekroop mij altijd het gevoel dat ik in het buitenland was, als ik eerst het station van Bloemendaal, dan van Santpoort-Zuid en dan van Santpoort-Noord passeerde. Ik groeide niet in deze streek op en zag met verbazing vanuit het raam van de trein, toen nog meestal een groene hondenkop, naar de overweldigende natuur en de grote huizen in deze plaatsen, inderdaad in aflopende grootte en welvarendheid bij het vorderen van de reis richting IJmond.

Inmiddels is het daar in Noord- en Zuid-Korea natuurlijk wel ernstig en het verbale, diplomatieke spel kan zomaar overgaan in een bloedige oorlog. De dictator van het noorden die zijn volk amper voedsel en adem om te leven gunt, heeft namelijk kernwapens en dat is dus geen speelgoed, zeker niet in handen van zo’n wereldvreemd autistisch regime. Is het u overigens wel eens opgevallen hoe vaak de tegenstelling noord zuid een rol speelt in ons leven? Vroeger had je die afschuwelijke oorlog tussen Noord- en Zuid-Vietnam. In een land als Soedan, het grootste land van Afrika, woedt al jaren een venijnige burgeroorlog tussen het Islamitische noorden en het kleinere, christelijke zuiden. In het door de natuur als een lange laars gevormde land Italië zijn er mensen die het liefste zien dat het rijke noorden zich afscheidt van het arme zuiden. Op dit ogenblik speelt rond de euro, de onder druk staande munt van de Europese Unie, iets vergelijkbaars. Moeten de noordelijke landen zich met hun sterke economieën zich maar niet losmaken van er met de pet naar gooiende landen als Griekenland en andere landen in Zuid-Europa? Ik zei het u al, de tegenstelling noord-zuid is er een die in alle tijden altijd emoties en discussie bij mensen wakker maakt. Daar hoef je niet eens Amsterdammer voor te zijn die de komende jaren nog midden in de ellende van de aanleg van de Noord/Zuidlijn moet wonen.

Nu we toch het leven als een spel aan het zien zijn, wil ik attenderen op het verschil tussen het geloof van het noorden tegenover dat van het zuiden. Neem nu de in 2007 overleden Zweedse regisseur Ingmar Bergman. En zet zijn films over de strenge Zweedse dominees en huisvaders in dat kille landschap eens tegenover de films van Federico Fellini uit Italië. De films van de laatste, in 1993 overleden filmmaker, zijn extravagant, overdreven en schilderachtig. Dat is een wereld van verschil. De kerk van het noordelijke Europa is overwegend protestant. Die kerk is vanouds in haar leer en voorkomen strak en sober, streng en wettisch. De kerk van het zuiden, de Roomse kerk, is uitbundig, bont, volks en makkelijk. Ik heb dat altijd opvallend gevonden. Zou dan toch de hoeveelheid zon niet alleen van invloed zijn op je stijl van leven maar ook op de manier waarop je gelooft? In het kleine Nederland is dat verschil ook al aanwezig. Denk aan de als stug bekend staande Groninger tegenover de charmant overkomende Limburger. Daar kun je in de praktijk wel wat korrels zout bij doen, maar toch: er gaat niets boven Groningen en er doet weinig onder voor Limburg, zeggen we dan.

In de bijbel wordt de koningin van Seba die ooit koning Salomo opzocht de koningin uit het zuiden genoemd. Zij staat in de traditie bekend als een vrouw van grote schoonheid die kwam om van Salomo’s wijsheid te genieten. Volgens de Ethiopische christenen, de leden van de Koptische kerk, leidde de ontmoeting tussen Salomo en haar tot de verwekking van een kind dat het begin was van een dynastie die duurde tot en met de in 1975 overleden keizer Haile Selassie. Ik geef onmiddellijk toe dat deze informatie niet van levensbeslissende betekenis is. Het gaat er mij vandaag alleen om u ervan bewust te maken dat het leven ook vol aardige tegenstellingen zit. Een mens trouwens ook. En als je daarmee leert te spelen, gaat je soms een licht op. Een noorderlicht bijvoorbeeld. En dat helpt weer om dat zuiderkruis te dragen. Alles is relatief, zeker als je het leven ook als een spel durft te zien.

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u ’Jazz legato’ van Slatkin en gezang 308 uit het Liedboek. Gelezen werd uit Matteüs 12: 38 en 42. Het gebed kwam uit de bundel ‘Bij gelegenheid (II)’ van Sytze de Vries.

Terug naar overzicht…