Publiek

Door Ds. Aart Mak

De afgelopen woensdag en donderdag kon je geen radio of televisie aanzetten of het ging over Kunduz, de provincie in Afghanistan waar de regering politiemensen wil trainen. Blijkbaar meende elk zichzelf respecterend programma hier tijd voor te moeten inruimen. Altijd weer die aankondiging: ‘En uiteraard besteden wij ook aandacht aan de vraag of de trainingsmissie naar Kunduz nu wel of niet moet doorgaan.’ Waarom? dacht ik. Ik had al gelezen en gehoord waar het om gaat en bovendien begrepen hoe de verhoudingen hierover in het parlement liggen. Ik hoor het wel en merk het wel. Maar de makers van willekeurig welk journalistiek programma denken blijkbaar dat zij schromelijk tekort schieten als zij niet doen wat hun concurrent ook doet en in hun eindeloze drang tot volledigheid krijgen wij ieder uur meningen, politieke afwegingen en persoonlijke aarzelingen voorgeschoteld. Waarom?

Het antwoord moet zijn dat wij in deze maatschappij niet meer weten waar we aan toe zijn, niet meer weten met wie we verbonden zijn en niet meer weten wat er werkelijk toe doet. En bij gebrek aan een grote visie, scharrelen we als kippen die niet kunnen vliegen wat rond op een klein stukje grond en staren we ons blind op elk detail. De kans is groot dat alle moeizaam gemaakte afspraken tussen partijen in de Tweede Kamer in één dag door de werkelijkheid van de Afghaanse hel worden tenietgedaan. Nederland is in dat punaises poetsen overigens niet uniek. De hele wereld leek niet te zien of te willen zien dat in Tunesië mevrouw de president en haar familie het land leegroofden en dat dit een keer moest leiden tot eerst een spontane en vervolgens een duurzame opstand van de talloze aanstormende jongeren in dat land en wie weet waar nog meer in Noord-Afrika. We kunnen verzinnen wat we willen achter onze bureautjes en computerschermen, de straat bepaalt uiteindelijk wat er gebeurt. Ten diepste is dat ook het protest van de PVV-stemmers. Zij voelden zich niet meer gezien door de onzichtbare, onbegrijpelijke en afstandelijke beleidsbepalers van de overheid. De tovenaarsleerling op wie ze toen gestemd hebben, schotelt hen vervolgens de verkeerde vijand voor en doet daarmee wat alle profiteurs van onvrede doen: angst uitvergroten, zondebokken aanwijzen en suggereren dat we terug moeten naar hoe het vroeger was.

Het begrijpelijke van deze inmiddels grote stroming in onze samenleving is dat we met al onze overdaad aan spullen en meningen diep van binnen weten dat we geen controle hebben over het leven. In het beroemde boek van H.G. Wells, War of the Worlds, blijken de driepotige machines waarmee de wrede vreemdelingen uit het heelal dood en verderf onder de mensheid zaaien, al ver voor de eerste tekenen van menselijke beschaving op aarde onder onze voeten begraven te zijn, blijkbaar tot de tijd rijp was om de bewoners van deze planeet meedogenloos aan te vallen. Het griezelig scenario van dit meerdere malen verfilmde boek speelt in op dat diep in ons allen verborgen, machteloos en angstig makende gevoel dat wij inderdaad geen controle hebben over ons leven en dat de toekomst morgen zomaar totaal anders kan zijn dan we gisteren nog dachten. Bij gebrek aan overzicht en visie storten de ‘Maurice de Honden’ van onze maatschappij wekelijks de resultaten van hun opiniepeilingen over ons uit en geloven we van de weeromstuit dat onze al dan niet gemanipuleerde meningen een soort waarheid over de werkelijkheid weergeven. Niet dus. Wij kunnen in het dagelijkse programma Stand.nl wel onze mening ten beste geven over de olieboringen in Schoonebeek of over het niet-functioneren van de OV-chipkaart, het raakt uiteindelijk niet de rauwe werkelijkheid waarin in Nigeria de oliebronnen grote hoeveelheden CO2 de lucht inblazen en in Iran mensen die foto’s namen van protestacties op een vroege morgen in een gevangenis werden opgehangen. 

Maar de protestanten van Nederland laten het er niet bij zitten. Zij hebben begrepen dat hun merknaam, PKN, bij veel mensen geheel onbekend is. Deze kerk waartoe ik ook behoor, verliest jaarlijks meer dan 2,5 % van haar leden en ontdekte dankzij het onderzoeksbureau Motivaction dat zij de aansluiting met de moderne burgerij compleet verloren heeft. Alleen mensen voor wie de moderne tijd te snel gaat en mensen die nog hoop hebben dat de wereld enigszins verbeterd kan worden, weten de kerk nog te vinden. Ga er maar aanstaan! Ook de kerk doet dus, net als de supermarkten, politieke partijen en omroepverenigingen aan doelgroepenonderzoek. Best wel slim om te doen, maar als je het dan weet, hoe moet je dan verder? Albert Heijn past zich wel aan zoals de geschiedenis leert. En ook politieke partijen lukt het soms aardig de huik naar de wind te hangen (hun mening aan de omstandigheden aan te passen). Maar de kerk, wat moet die met opiniepeilingen en doelgroepenonderzoeken?

Het punt is dat de kerken met hun eeuwenoude boodschap het al een tijd gewoon niet weten. Zijn mensen zo anders geworden dan ze pakweg veertig jaar geleden waren? Het lijkt er wel op. Tegenwoordig willen we alles weten maar liever nergens bij stilstaan. Nu zoeken we de breedte van de nieuwe vriendennetwerken terwijl de generatie van een halve eeuw geleden meer leefde met allerlei oude gedachten over eeuwigheid en menselijk tekortschieten. Het geloof van vroeger waarin de hemel nog bestond en de toekomst in Gods handen lag, is tegenwoordig op z’n best een soort spiritualiteit waarmee mensen geestelijk overeind proberen te blijven in een onzekere en ten diepste onveilige wereld. Dus: wat te doen? Weet u het? Op het platteland hebben mensen meer de neiging zichzelf te blijven en rustig hun eigen dingen te blijven doen. In de stad zouden de weinige kerken en inloopcentra dat kunnen uitstralen: bij ons kun je jezelf zijn en hoef je niet voortdurend overal een mening over te hebben. God kan wel even wachten. Laten we eerst maar leren zeggen wat ons dwars zit en wat ons werkelijk gelukkig maakt, ver buiten het bereik van camera’s en microfoons. In deze doldraaiende maatschappij zou de kerk een hele goede vijfde colonne kunnen zijn, ver weg van alle publieke debatten, mannetjesmakers en laatste nieuwsgesprekken. Een vijfde colonne, in de grond verborgen, het schuilkerkmodel, niet als een vijand maar als een vriend, die in het spoor van haar inspirator de door deze hectische samenleving vaak te zwaar belaste mensen rust geeft.

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u een ander, kort fragment van Rachmaninoff uit zijn ‘Rhapsody on a theme of Paganini’ en omspelingen van Peter Wildeman van de melodie van gezang 461. Gelezen werd uit Efeze 3: 18-19. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a..


 

Terug naar overzicht…