Ikea

Door Ds. Aart Mak

Toen er een kleine twintig eeuwen geleden allerlei christelijke geloofsgemeenschappen ontstonden in wat nu Syrië, Turkije, Griekenland en Italië heet, werd er gelijk ook al nagedacht over de manier waarop je die beginnende kerk het beste kon organiseren. In zijn brieven schrijft de  apostel Paulus daar vaak over. In de eeuwen daarop ontstond er een centraal georganiseerde kerk met de bisschop van Rome aan het hoofd. De Reformatoren van de 16e eeuw, met name Calvijn, reorganiseerden de kerk weer en stelden ouderlingen aan om de plaatselijke kerk te besturen. Sinds de tweede helft van de 20e eeuw, toen de wereld zo begon te veranderen, wordt er bij mijn weten steeds intensiever nagedacht over de organisatie van de kerk. Want wat in de eeuwen daarvoor wel werkte, werkte niet meer. En zo ging het ineens over een begrip als gemeenteopbouw en verschenen er boeken met als titel Een vitale en aantrekkelijke gemeente (van Jan Hendriks), Handboek gezonde gemeente (van Robert Warren), Gemeente als herberg (weer Hendrikse), Stad op een berg (van James Kennedy) en Een kerk met karakter (van Gerben Heitink). Dat is slechts een handjevol titels. Ik wil maar zeggen dat als iemand nog een goed idee heeft om het teruglopend aantal kerkleden op een frisse en mondige manier bij elkaar te houden en zelfs weer uit te breiden, moet hij of zij vooral aanschuiven in het grote forum van godsdienstsociologen en praktische theologen.

Intussen blijft de maatschappij veranderen. Wij hebben met elkaar de laatste halve eeuw meer geld en meer tijd gekregen. Allerlei gezagsverhoudingen die vroeger opgeld deden, zijn verleden tijd. Veruit de meeste mensen geven hun leven vorm zoals zij dat willen. In plaats van de vroegere posities die mensen door hun afkomst of beroep innamen, is er nu een soort gelijkheid waarbij de mens in de eerste plaats consument is. Je bent wat je koopt. Geluk is wat je meemaakt, bijvoorbeeld op vakantie of in je vrije tijd. Wie je bent, weet je niet meer door naar je familie en je geboorteplaats te kijken. Je maakt je eigen ik.
Wie je bent, is wie je wilt zijn. En daarom kies je in het grote aanbod wat er tegenwoordig is wat bij jou past. Dat geldt voor alles. Zowel voor de auto die je rijdt, de school voor je kinderen die je kiest als voor de spullen die je koopt om je huis in te richten. En dat moderne levensgevoel wordt  volgens de Engelse socioloog Blackshaw heel goed begrepen door het Zweedse woonwarenhuis Ikea. Want daar kun je zelf uitzoeken wat je wilt, je mag de gekochte spullen helemaal zelf in elkaar zetten en toch is het niet kil of zakelijk: de spullen dragen gezellige warm klinkende namen en je bent lid van een grote familie. Het is altijd druk, iedereen is in de weer voor zichzelf en toch weet je dat je allemaal samen met hetzelfde bezig bent: met je woongenot. Dat schept een band. Dus heb je een kaart waarmee je als lid van de familie enig voordeel geniet.

Ik heb deze verwijzing naar wat de socioloog Tony Blackshaw zegt, van de Trouwcolumnist Jan Greven. Hij opperde namelijk dat de kerk veel van Ikea kan leren. Net name ging het hem om het individu zijn en tegelijk lid van een gemeenschap zijn. Tja, Ikea. Sommigen zeggen dat de afkorting staat voor Idioten Kopen Eenvoudig Alles. Maar ik kan mij bij dat idee wel iets voorstellen. Neem nu die inbussleutel. Dat is het symbool bij Ikea van het zelf doen. Zet thuis uw eigen geloof in elkaar. Lees de handleiding van de dominee goed. Söcces! Dat doen namelijk veel mensen al. Ze doen het zelf. Geloven is heel individueel geworden. Waar de een nog wil zingen over het bloed van Jezus aan het kruis, daar gelooft de ander dat God je helpt door zijn engelen te sturen en een derde mediteert volgens de oosterse Zen-traditie. Kerken die allang niet meer al die soorten geloof organiseren, doen vaak nog alsof het bij hen, bij de mensen die daar nog zijn, koekoek-eenzang is. Dat is ook al niet meer zo. Een kerk die dat denkt lijkt op de kruidenier zoals ik die nog van heel vroeger ken: een man achter de toonbank, bij hem bestelde je wat je wilde, ongeveer het zelfde als iedereen, en je moest netjes op je beurt wachten. Daarom is een kerk als een woonwarenhuis, waar je even op een bank gaat zitten om te mediteren, of een bed uitprobeert om tegelijk stiekem tot rust te komen, of een mooie lamp koopt omdat je goed wilt lezen wat er staat, of alleen maar wilt kijken naar allerlei vormen en kleuren, niet zo’n dwaas idee. Dan moet je wel de kunst erbij halen en ruimtes creëren waar meer tegelijk mogelijk is. Maar in de eerste plaats  moet je erkennen dat mensen tegenwoordig wel iets met elkaar willen hebben – dat familiegevoel, maar toch hun eigen keuze willen maken. En dat zie ik in die kerk met een toonbank nog niet zo gauw gebeuren.

Wat zou dan in een Ikea-kerk, zeg maar: een reliwarenhuis, te halen zijn waar je thuis plezier van hebt? Als a.s. verkoopmanager zou ik zeggen: goeie up-to-date informatie, heldere discussies, praktische hulp bij levensvragen, nieuwe ideeën over rituelen, luisteren naar en leren van ervaringen van anderen, wijsheid verzamelen , stilte indrinken, mooie religieuze muziek tot je nemen en in een gebed je even met God en met elkaar verbonden voelen. Is dat er nu niet dan in die kruidenierskerk? Nee, zou ik zeggen, nu wordt het allemaal in een ouderwets winkelmodel samengepakt, de zondagse eredienst, met één man achter de toonbank en ieder wordt verondersteld ongeveer het zelfde te bestellen. Of dat zelfs niet, de geestelijke kruidenier weet al wat u wilt.

En wie nu ontbreken zijn al die generaties die meestal wel een onuitgesproken verlangen of een vorm van spiritualiteit kennen, maar die hun identiteit niet willen prijsgeven in een gemeenschap waar het volgens oude regels moet gaan zoals het altijd ging. Ziedaar het dilemma. Het zal nog wel even duren voor we de kerk hebben omgevormd tot een geloofswarenhuis en we daar met ons eigen pakketje inclusief inbussleutel vandaan naar huis gaan en we tegelijk toch voelen lid te zijn van een en dezelfde familie. Misschien moeten we gewoon een keer beginnen door de smaak te pakken te krijgen, bijvoorbeeld door na de kerkdienst eerst koffie en dan Zweedse gehaktballetjes te serveren. Wie weet wordt dat het begin van een kerkelijk Ikea. In dat geval betekent IKEA, zoals u kunt raden, natuurlijk: IK En Anderen ...

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u muziek van Joseph Vitarelli en psalm 150, gezongen door de Schola Davidica. Gelezen werd uit ! Korinte 14: 26-28 . Het gebed kwam uit de bundel Bij gelegenheid (II) van Sytze de Vries.

 



 

Terug naar overzicht…