Jongeren

Door Ds. Aart Mak

Honderdduizenden jongeren van over heel de wereld zijn tot en met vandaag bij elkaar in Rio de Janeiro. Paus Franciscus is daar ook. En de Nederlandse Annemarie Scheerboom mocht hem toespreken. Het aardige van deze paus is dat hij eenvoud uitstraalt en de rijken van deze wereld al regelmatig gekapitteld heeft voor hun onverschilligheid jegens vluchtelingen en armen. Denk aan zijn recente bezoek aan het Italiaanse eiland Lampedusa en nu ook weer liet hij zich vol overgave zien aan de bewoners van de sloppenwijken in Rio, de Braziliaanse metropool. En toch bekruipt mij sinds de eerste, ook mij enthousiast makende weken na zijn aantreden het gevoel dat ook deze paus de koers van de grote wereldkerk op het meest aangelegen punt niet zal verleggen. Ik duid nu op het probleem van de overbevolking en de halsstarrige houding van de Rooms-katholieke kerk als het gaat om maatregelen daartegen. Overal ter wereld waar regeringen en hulporganisaties bezig zijn met voorlichting en verspreiding van anticonceptiemiddelen, stuiten ze op grote tegenstand van priesters, bisschoppen en iedereen die zij kunnen mobiliseren.

Er lijkt een groot vertrouwen in die kerk te zijn dat het allemaal wel los zal lopen en goed zal komen. Maar al sinds mijn studententijd, toen ik er meer over ging lezen, vraag ik mij af of de angst voor seksualiteit in deze door mannen gedomineerde kerk niet in dit geval de slechte raadgever is. Oudere Nederlandse katholieken kunnen hele verhalen vertellen over hoe mijnheer pastoor vroeger kwam informeren of het niet tijd werd voor meer kinderen. Heel wat vrouwen van de generatie van mijn moeder en grootmoeders waren tussen hun 20e en 40e vrijwel doorlopend zwanger. Dat werd misschien wel niet overal aangemoedigd, maar de adviezen om een nieuwe zwangerschap te voorkomen waren zo ondeugdelijk, dat het huis tot aan het beschot van de zolder alsnog vol kinderen raakte. Toen de anticonceptiepil vanaf de jaren ’60 eerst nog op doktersrecept en al gauw op grote schaal gebruikt ging worden, voelden heel wat vrouwen (en mannen met verantwoordelijkheidsgevoel) zich de koning te rijk. Een mens is meer dan een broedmachine. Maar de Rooms-katholieke kerk was en bleef tegen.

Het thema anticonceptie en geboortebeperking heeft inmiddels allang zijn onschuld verloren. Dat was al duidelijk toen de machthebbers van China in 1979 besloten tot de eenkindpolitiek. Met allerlei uitzonderingen geldt die nog steeds. Dat de bevolking van China ondanks de daling in het geboortecijfer toch stijgt, komt door de afname van sterfte en de stijging van de gemiddelde leeftijd. Maar op wereldschaal groeien we in deze eeuw naar wat een catastrofe kan worden. Twee jaar geleden waren we voor het eerst met 7 miljard mensen en halverwege deze eeuw, ergens rond 2050 zullen dat er 9 miljard zijn. Vooral in Afrika, in landen als Nigeria en Tanzania, groeit de bevolking explosief. Halverwege deze eeuw zal India waarschijnlijk het land zijn met de meeste inwoners, 1,7 miljard. Ik zal u niet vermoeien met allerlei cijfers. Maar als u al de laatste pageturner van Dan Brown gelezen heeft, Inferno, weet u dat dit boek hierover in feite gaat. Hoe roepen we die enorme aanwas aan mensen een halt toe en voorkomen we de dreigende uitputting van grondstoffen en tekorten aan voedsel en drinkwater? Iemand attendeerde de afgelopen week op het fosfaatprobleem. Om voor 7 miljard mensen voedsel te kunnen verbouwen, hebben we kunstmest nodig. Om kunstmest te maken hebben we fosfaat nodig en dat halen we uit de grond. Maar dat fosfaat is eindig en als we zo doorgaan, zitten we rond de volgende eeuwwisseling zonder. Zonder kunstmest kunnen we ook voedsel produceren, maar dan wel voor niet meer dan anderhalf miljard mensen. Ziehier maar een facet van dit gigantische probleem waarover nu al oorlogen ontstaan en vluchtelingen in stromen door in beweging zijn.

Terug naar de Rooms-katholieke kerk en haar verzet tegen geboortebeperking. In feite geldt dat verzet ook voor conservatieve protestanten en een groot deel van de pinkstergroepen en evangelische christenen. Meestal richt hun woede zich tegen abortuspraktijken en stamcelonderzoek, maar ook in deze snel groeiende tak aan de boom van het christendom is de weerstand tegen anticonceptie via condoom, pil en  spiraaltje groot. En zo zouden we zomaar min of meer wanhopig met onze handen in het religieuze haar blijven zitten. Er is een probleem maar er wordt niets aan gedaan. Veel gelovige christenen willen het probleem zelfs niet zien. Het merkwaardige is dat ze het wel steeds hebben over God de Vader, maar in feite hun vertrouwen in handen van moeder natuur hebben gelegd. Maar de natuur hoef je niet te gebieden om vruchtbaar te zijn en talrijk te worden (Genesis 1: 28), alleen aan mensen die met te weinig zijn om een fatsoenlijke samenleving op te bouwen. Maar wat zegt het heilige boek als we met teveel mensen zijn? Niets, omdat dat toen in de amper bevolkte wereld niet aan de orde was. Nu wel. En wat moet je dan met jouw godsdienst?

Hier ligt het vaak over het hoofd geziene antwoord op de vraag waarom zoveel mensen de laatste tientallen jaren de kerk hebben verlaten. Wat in die kerk door de voorgangers gezegd wordt, helpt niet om de vragen en uitdagingen van de moderne wereld te beantwoorden. Misschien wel op de vierkante meters van je privéleven en in het contact met de mensen om je heen. Maar niet als het gaat om het voortbestaan van deze planeet. Of je moet geloven dat er een God bestaat die wil dat we afkoersen op een Armageddon of als in de dagen van Noach nu niet door water maar door wereldwijde epidemieën naar de kelder gaan. Je mag intussen hopen dat de vragen van de toenemende overbevolking en alles wat daarmee samenhangt, wel onder ogen worden gezien door regeringen en allerlei internationale instanties. Ook als we het over duurzaamheid hebben, gaat de vraag naar de duurzaamheid van de mensheid voorop.

Het goede begin van dit hele verhaal lijkt mij tenslotte dat er een generatie aan het opgroeien is die heel goed weet wat er aan de hand is. Juist de jongeren van wie een deel de paus van dichtbij wilde meemaken, zullen zich verzetten tegen achterstelling van vrouwen, uitbuiting van de natuur, mishandeling van dieren en het eten van de rotzooi die een deel van de voedselindustrie als verantwoord eten verkoopt. Zoals zij zich al langer verzetten tegen de suffe sfeer in kerken door daar gewoon niet te komen. De Geest die ik God noem laat zich gelukkig niet opsluiten in een instituut als de kerk of in de verstarde woorden van een heilig boek, maar waait altijd waarheen zij wil. En weer worden overal ter wereld heilige woede en geestdrift geboren om een wereld te bouwen en bewaren waar wij toch echt zelf verantwoordelijk voor zijn.

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u muziek van Piazzolla (Estamos Listos) en gezang 380 uit het oude Liedboek. Gelezen werd uit Johannes 3:8. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a..

 

Terug naar overzicht…