Vasten

Door Aart Mak

Of ik ook aan het vasten ben, vroeg iemand. Ja, zei ik, ook ik. Wil je weten waar ik mij van onthoud? De ander keek even en barstte toen in lachen uit. “Nee, dat hoef ik niet te weten!’ Ik zei het toch: ik drink even geen alcohol. ‘Maar jij drinkt toch haast niet?’ Dat weet jij niet, antwoordde ik, heb jij wel eens van een stille drinker gehoord? Maar nee, dat ben ik niet. Maar toen ik op 10 februari het askruisje kreeg en zelf uitdeelde, besloot ik spontaan iets te laten, uit solidariteit met anderen. En misschien ook om mezelf op een spoor te zetten.

Ik ken dat vasten niet van huis uit, hoewel wij sober zijn opgevoed. Bij ons thuis heette het vroege voorjaar op een gegeven ogenblik lijdenstijd. Dat was een naam die mij niet zoveel deed. De dagen van de week waren als alle andere dagen van welke week dan ook. Alleen op zondag werden er in de kerk meer dan anders ernstige liederen gespeeld en gezongen, liederen waarvan ik de melodie vaak erg mooi vond. Maar de preken van mijn vader en andere dominees waren niet ernstiger dan op andere zondagen. Want ernstiger kon niet. Die preken waren, begrijpt u mij goed, niet angstaanjagend of mensonterend, maar ze waren wel loodzwaar. Eigenlijk eindigde elke preek, ook als het in de zomer 35 graden Celsius buiten was, met de lijdenstijd. Altijd toverde de dominee op het eind van zijn preek de bekende wending uit zijn zwarte pak of toga en kwam hij uit op Jezus ‘endie gekruisigd’. Zelfs als de preek daarvoor over de schenker en de bakker in de gevangenis bij Jozef of over de mooie Esther en haar oplettende oom Mordechai ging, kwam Jezus en zijn lijden steevast tevoorschijn. Je kon erop wachten…

Goede vrijdag was in de huizen waarin ik opgroeide, wel altijd voelbaar. Op die dag hoorde ik voor het eerst de Mattheüs Passion van Johann Sebastian Bach. Mijn vader had veel LP’s die hij door al zijn drukte nauwelijks draaide. Maar op deze dag wel. Ik begreep het nooit goed toen ik klein was. Wat is goede vrijdag? Mijn moeder noemde het de ergste dag van het jaar. Maar tegelijk heette het wel ‘goede vrijdag’. Ik begreep dat niet. Later begreep ik dat die vrijdag in het orthodoxe gereformeerde milieu waarin ik opgroeide slecht voor Jezus maar goed voor ons was. Vandaar dat goed als bijvoeglijk naamwoord. En op Pasen kreeg Jezus alsnog zijn beloning. Zo ongeveer heb ik de lijdenstijd als gereformeerd jongetje meegekregen.

Nu, anno 2016, ben ik zelf een van de vele dominees en spreek ik haast nooit meer over lijdenstijd. We hebben het over veertig dagen die we gaan beleven op weg naar Pasen. Vooral de laatste week voor Pasen is populair. Heel veel kerken zijn dan elke avond open, er gebeurt wat en de mensen die er komen gaan vaak bedrukt weer naar huis. Dat dus wel, het blijft ernstig. En zo gaan protestanten en katholieken ook in dit opzicht steeds meer op elkaar lijken. Vroegere generaties protestanten schamperden nog wel eens op de werkheiligheid bij de roomsen. En dan vonden de protestanten altijd dat ze veel beter begrepen wat de genade van God was. Daar kon je niets aan toevoegen. En Gods liefde kon je helemaal niet verdienen door alsmaar goede dingen te doen. Op catechisatie leerden we dat zo’n manier van doen eigenlijk heel erg egoïstisch was; dan was je alleen maar bezig met je eigen heil. En dat klopte ook, vonden de catechesemeesters en zondagschooljuffen, want die roomsen maakten er met hun vis op vrijdag en hun zedeloosheid op carnaval een flink zooitje van. Dubbele moraal, vonden we dat. En we keken natuurlijk niet naar onszelf; wij wisten het, wij waren de goeien…

Inmiddels zijn we dat kleinzielige denken te boven gekomen. De wereld is te groot en te ernstig om nog bezig te zijn met dat gelijkhebberige en quasi-vrome gezever. Als het om geloof gaat, zoeken we naar de essentie. We willen niet praten, maar beleven. En doen. Meer dan ooit beseffen we dat geloof niet om woorden maar om daden gaat en dat geloof niets te maken heeft met uiterlijk vertoon maar alles met wat je echt van harte meent, met de binnenkamer dus. En vasten helpt om dichter bij je zelf en wat je echt meent te komen.

 

Terug naar overzicht…