Einde

Door Ds. Aart Mak

Dit programma heet Een Goed Begin. Een titel die ik ooit koos omdat ik, na het welkom van de omroepster, de eerste ben die op zondag via deze zender het woord tot u mag richten. En zo’n dag moet goed beginnen. Zondagmorgen. Een van de stilste momenten van de hele week. Opnieuw adem halen. De tijd nemen voor nu eens iets anders. Precies waar die eerste dag van de week voor bedoeld is. Daarom moest dit programma zo heten. Vanaf september 2006 heb ik het gedaan, met ongelooflijk veel plezier. Als je het uittelt is dat ruim 400 keer, elke week plus Eerste Kerstdag die doorgaans niet op zondag valt. Ik moest er wel vroeg voor opstaan, niet op zondag maar op vrijdag. Uit bed, koffie zetten, teksten schrijven. Teksten die me soms pas op het laatste te binnen vielen of al lang in mij broeiden. Ik nam zo de kans mijn gedachten te vormen, hardop, met u als luisteraar of als lezer via de website. En die gedachten concentreerden zich altijd rond twee brandpunten: wat is hier eigenlijk aan de hand – en dan ging het over alles wat zich in het nieuws aandiende, wat ik hoorde in mijn gesprekken met mensen, waar ik zelf wakker van lag of gelukkig en verbaasd over was. En het tweede brandpunt was: waar zit hier het goede begin? Als je een programma maakt met zo’n titel en je zendt het op zondagmorgen uit, dan moet je toch als het even kan een vergezicht openen. Geloven is niet bedoeld als een sombere mars door de krochten van het leven, maar als een levensweg die niets schuwt maar wel steeds weer probeert de tekenen van Gods koninkrijk te zien.

En ja, dat laatste kan sommigen heel vroom in de oren klinken. Daarom heb ik dat vrome en helemaal het sentimentele altijd geschuwd. Maar wie goed om zich heen kijkt en niet alleen het nieuws maar ook de achtergronden van het nieuws probeert te volgen, wordt eerder zwartgallig dan dat hij vol vertrouwen stroomt. En dat is dus het gevecht. In wat voor wereld leven wij eigenlijk? En tegelijk is dit de plek waar alles gebeurt, zowel ten goede als ten kwade. Leren onderscheiden en kiezen dus. Daarom wil ik als laatste Goede Begin iets zeggen wat in de afgelopen bewogen zomer veel te weinig aandacht heeft gekregen. Dat was het project 7keer7. Van gehoord? Ik denk het eigenlijk niet. Een vooral jonge mensen stelde zich de vraag: ‘Stel, je zou helemaal opnieuw beginnen met het christendom. Wat zou je dan meenemen, en wat laat je achter? Om antwoorden te krijgen reisden ze stad en land af. Van kroegen in Ede tot Haarlem, Zwolle tot Rotterdam en Leeuwarden tot Eindhoven verzamelden ze zo veel mogelijk reacties op dit gedachte-experiment. Ze luisterden naar christenen, maar ook naar opiniemakers met een andere achtergrond. Ze luisterden niet alleen naar beroepschristenen als dominees, priesters en theologen, maar gaven ook het woord aan onder meer een kamerlid, een senator, een rabbijn en een tv-presentator. 

En hun conclusie was: de huidige samenleving, ook de verstokte atheïsten, kon wel eens heel veel baat hebben bij een vitaal christendom. De essentie van het christendom is echt de moeite waard, vonden zij. Maar er moet wel wat gebeuren, veel gebeuren zelfs. En zij goten hun bevindingen in zeven conclusies waarvan ik hier enkele weergeef en die u in hun geheel kunt nalezen op de website van Kerk Zonder Grenzen. Als eerste conclusie raadden ze aan om te stoppen met geloven en leerling te worden. Waarom? Geloven verdeelt alleen maar in aanhangers en afvalligen, in proselieten en onbekeerden, in gelovigen en heidenen. Die ellende, denk aan de soennieten en sjiieten van nu en aan de katholieken en protestanten vroeger vooral. Wat dan? Leerling worden. Niet formules verzamelen, dogma’s, geloofsbelijdenissen, maar de weg gaan, volgen, leerling worden. Een andere levenshouding, niet weten maar onderweg zijn om te weten, niet anderen oordelen, maar jezelf onder ogen zien. Idealistisch? Maar dit is de essentie van de manier waarop Jezus mensen verzamelde.

Een tweede conclusie, vooral gericht aan de gelovigen, was om te stoppen met gastvrijheid en gast te worden. Omgekeerde wereld dus. Waarom? Als je Jezus tweeduizend jaar geleden zou volgen, zat je voor je het wist bij de meest dubieuze figuren aan tafel. Dat is precies wat zijn tijdgenoten hem verweten. Zo gebruikte hij op een keer de maaltijd met ene Zacheüs, die erom bekend stond belastinggeld te gebruiken voor zijn eigen gewin. Het type bankmanager, zeg maar. Jezus volgen is dus niet de ander te gast vragen en laten leven volgens de regels van jouw huis, maar aanschuiven bij die ander en je voor hem openstellen. Gast durven zíjn, in plaats van gastheer. Je vooroordelen thuislaten en de atheïst, de pedofiel, de bankdirecteur, de salafist, of wie je ook maar voor je hebt, recht in de ogen kijken. Het Nederlandse christendom is nog té veel bezig met de volgende vraag: komen we wel op een goede manier over? Christenen willen niemand voor het hoofd stoten, en verzanden zodoende in gemeenplaatsen die zo inwisselbaar zijn dat ze letterlijk het ene oor en het andere uit gaan. Of ze uiten juist zulke rabiate teksten, dat je ze nauwelijks meer serieus kunt nemen. Maar wie Jezus volgt, in een cultuur als de onze, wordt controversieel zonder de controverse te zoeken. Niet door de meningen die je verspreidt, maar door de mensen bij wie je eet.

En hun derde conclusie – en dan stop ik – was om te stoppen met de kerk en in plaats daarvan elkaar te ontmoeten. Christenen zijn drukke mensen. Alleen al het onderhouden van een kerkgebouw kan eindeloos veel werk kosten. En over ieder detail van het kerkelijk bedrijf worden zorgvuldig stapels nota’s en discussiestukken opgesteld. Het gaat iedere gelovige aan het hart, en dus doet ieder klein detail ertoe. Het gevolg: voor je het weet ben je kerkje aan het spelen, en maakt het weinig uit of je in het bestuur van een voetbalclub of in dat van een gemeenschap van gelovigen zit. Wat te doen? Zet je kerkgebouw op Marktplaats, verkoop de grond, de bezittingen, geef alles aan de armen en begin met improviseren. Kom bij elkaar thuis, huur eens een sporthal, houd een hagenpreek op de hei of organiseer een zondagse polonaise in een verzorgingshuis. En als dit voor sommigen een brug te ver is, dan hebben ze een ander advies: verkoop dan in ieder geval de kerk in je hoofd. Of doe eens een jaar zonder doordeweekse vergaderingen. Behoud al het goede van 2000 jaar lichaam van Christus, maar besteed je tijd en geld aan mensen, niet aan een instituut.

De andere vier conclusies kunt u hier nalezen, ik zei het al. Of u kunt ons bellen en wij sturen ze u toe per post. Mijn stellige vermoeden is dat deze 7keer7-groep precies zegt waar het om gaat. En dat betekent nogal wat. Niet doorsukkelen, maar anders gaan denken. Terug naar de oorsprong, dat vooral ook. En niet bang zijn echte stappen te zetten. Goed, op andere plaatsen en bij ander gelegenheden meer hierover. Ik ga dus stoppen met dit programma. Hiervoor in de plaats komt iets anders, het heet Woord Op Zondag, het was vroeger van de NCRV, nu gaan wij dat doen, het duurt een half uur en u moet de radio er echt om 9 uur al voor aanzetten. Allerlei theologen komen aan het woord, fris en creatief als het goed is, actueel en ter zake, met mooie muziek. En ik zelf kom weer terug, begin volgend jaar, niet met Een Goed Begin maar met een ander programma. En ik weet al de titel: de Binnenkamer. Maar dat is voor later, januari 2015. Ik dank u voor uw aandacht en zeker ook voor al uw betrokken en waarderende reacties in de acht voorbije jaren. Enne, hoogstwaarschijnlijk komt er nog een nabrander van dit programma in de vorm van een boekje met de gekste, aardigste of meest zinnige columns. Voor ieder die wel eens heimwee heeft naar wat was en is voorbijgegaan…

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u muziek van Louis Andriessen en een improvisatie van Dirk Out op de melodie van ‘Wij moeten Gode zingen’. Gelezen werd uit Deuteronomium 30: 11-14. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a.

 

Terug naar overzicht…