Geld

Door Ds. Aart Mak

Terwijl de beelden en de verhalen over de dood van de tiran in Libië nog naijlen in onze geest, vindt er dit weekend weer een Eurotop plaats. Dat gebeurt vaker, denk aan de plaatjes met breed lachende ministers-presidenten op een bordes, gerangschikt in volgorde van belangrijkheid, maar nu valt er niet veel te lachen. Lukte het nog in 2008 om na de val van de bank Lehman Brothers andere banken en financiële instellingen te redden, nu gaat het over iets veel groters. Het is geen bankencrisis meer maar een landencrisis. En hoe onbegrijpelijk ik ook de cijfers vind van onzichtbare instellingen die de ‘Triple A’ status van een land afwaarderen, ik begrijp dat het ernstig is. Het alarmerende bericht over de dekkingsgraad van zo’n honderd pensioenfondsen in Nederland is daar nog maar een gevolg van. De aanhoudende berichten over de draconische bezuinigingen in Griekenland en navenante protesten van de mensen op straat daar, is al maanden lang het meest in het oog springende fenomeen van de eurocrisis. Wat lang als een veenbrand ondergronds woedde, dreigt nu her en der als een vuurzee uit te breken. De oplopende schulden en de onbetaalbare rentes op de staatschuld van kolossaal grote landen als Italië en Frankrijk, is wat al weken dreigt en de voorspellingen alsmaar somberder maakt. Economen praten niet meer alleen over een mogelijke recessie maar over een dreigende depressie. Angstig makend vooruitzicht: bedrijven die over de kop gaan, mensen die op straat komen te staan, spaargeld dat niets meer waard is, huizen die door de bank geveild worden, het zijn allemaal de angstbeelden die veel mensen dan krijgen.

De Occupy-beweging drijft waarschijnlijk op dergelijke angsten en sentimenten. Allerlei gewone mensen, ook in Nederland, gaan de straat op en protesteren tegen de ongrijpbare financiële sector, tegen de politici die naar het lijkt alleen maar pappen en nathouden en tegen een hele manier van denken, het neoliberalisme, waarin alles aan de vrije markt wordt overgelaten, in het merkwaardige vertrouwen dat het dan voor iedereen altijd wel goed komt. De Eurotop van dit weekend zal een soort laatste poging zijn om met man en macht de dreigende teloorgang van de euro te keren en de welvaart en onderlinge solidariteit van landen zo goed mogelijk overeind te houden. De uitdaging lijkt me vooral te zijn dat de huidige politici ingrijpende maatregelen durven nemen en zich eens even niet bekommeren om de volgende verkiezingen en het geschreeuw van de populisten met hun simpele en egoïstische leuzen.

Voor wie gelooft in het koninkrijk der hemelen, zijn dit momenten waar niet zo veel over te zeggen valt. Economie zal uiteindelijk ook wel gaan over een zo eerlijk mogelijke verdeling van de welvaart. Dat hele spel van investeren en afschrijven, beleggen en handelen in aandelen, schulden maken om winst te boeken en sparen om te vergaren, is in feite de handel in eten, drinken, een huis en ander bezit. Dat is een groot, misschien wel uit de hand gelopen  spel, vergelijkbaar met de marktkooplui bij u om de hoek. Het spel is op de markt van kramen en tenten dat ieder er beter van wordt, u met de in uw ogen goedkope aanschaf van groente en textiel, de marktmensen door een behoorlijke omzet waardoor zij hun kostprijs, kraamhuur en andere onkosten er zo uit halen dat zij zelf ook geod kunnen leven. Ik gebruik bewust het beeld van de markt omdat je daar nog kunt merken dat het een spel is, een spel van loven en bieden. In de grote economie waar we allemaal deel van uitmaken, bestaat dat spel ook maar is het onzichtbaar voor mij en de meesten van u. En daar is het uit de hand gelopen. Dat is door bijvoorbeeld speculatie, door te woekeren met geld van anderen, door zoals in Amerika aan mensen hypotheken te geven die dat nooit konden betalen. Maar men veronderstelde en suggereerde dat alles alleen maar in waarde zou toenemen en dus eventuele schulden relatief en altijd betaalbaar zouden zijn. Dit economische spel dat zo ver weg is gedreven van de gewone markt met spullen die we allemaal nodig hebben, werd en wordt gespeeld door mensen zonder verantwoordelijkheidsgevoel. Hun motto was en is: als wij maar met de winst gaan strijken.

Ik veronderstel dat dit het juist was wat Jezus wijselijk deed zeggen dat je de keizer dat moest geven waarop zijn beeltenis stond, het geld dus, maar aan God wat God toebehoort. Het was zijn antwoord op een strikvraag van zijn tegenstanders. Je voelt als lezer van die tekst hoe hij weg wil blijven van de wereld van het geld. Ook toen al moet geld de grote verleider zijn geweest. Bedoeld als een ruilmiddel, wordt geld al gauw een machtsmiddel. Geld als uitdrukking van ongelijke en oneerlijke verdeling. Hebben in plaats van zijn. Intussen draait de wereld meer dan ooit om geld en zullen ook mensen die nog idealen en enig geloof in dat koninkrijk der hemelen hebben, er toch een weg in moeten vinden. In die  zin had Jan Bart Alblas met zijn artikel in het blad Woord & Dienst wel gelijk. Deze aankomende theoloog had namelijk geschreven dat de kerk van tegenwoordig teveel kleuren, bloemen, kinderen, emoties, zorgen en geklets bevat. De huidige kerk is in zijn ogen te zachtaardig en vrouwelijk geworden en staat te veel buiten het gewone leven, waar, met zijn woorden, ook de bierdrinkende en voetbalminnende mannen te vinden zijn. En die laatsten zie je dus niet in de kerk. Mijn aanstaande collega zou willen dat de kerk meer ruggengraat krijgt en ook eens, in navolging van Jezus met de zweep op het tempelplein, de wereld de les leest, desnoods met scheldwoorden en andere krachttermen. Aldus Bart Jan Alblas. Hij heeft een punt. Geloofsgemeenschappen zouden ook zo boos moeten durven zijn als de Occupy-beweging. Er zijn namelijk veel misstanden, genoeg om te laten zien dat er een andere manier van met elkaar omgaan mogelijk is. Denk ook aan het milieu, de ouderenzorg en allerlei gorigheid die over ons wordt uitgestort. En natuurlijk is de kerk in de maatschappij aanwezig met haar opvanghuizen en inloopplekken als Stem in de Stad in Haarlem, Maar we zijn met elkaar niet aan het geloven om elkaar alleen maar te vertroetelen en zo nu en dan ook elkaars bloed te stelpen. Het zou kunnen dat de maatschappij op dit moment zo ingrijpend aan het veranderen is, dat zij daarmee ook risico loopt allerlei waarden als rechtvaardigheid en naastenliefde kwijt te raken. Dan komt de tijd dichtbij dat er mensen zijn die opstaan, zeggen wat anders moet en weer, net als in vroeger dagen, de massa een andere manier van leven laten zien dan alle leegheid en onvervuldheid die tegenwoordig met de jacht op en onzekerheid over geld zo kenmerkend zijn.

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u muziek van de componist Mussorgsky en gezang 350 uit het Liedboek van de Kerken. Gelezen werd uit Lucas 20: 23-25. Het gebed kwam uit de bundel Bij gelegenheid (II) van Sytze de Vries.

Terug naar overzicht…