Het geloof van Donald Trump

Door Aart Mak

Ooit gehoord van Norman Vincent Peale? De man is eind vorige eeuw overleden, in 1993, maar toen was hij ook op gevorderde leeftijd omdat hij aan het eind van de eeuw daarvoor was geboren, in 1898. Norman Vincent Peale was de man van de kracht van het positieve denken. Zo werd in 1953, mijn geboortejaar, zijn beroemd geworden boek in het Nederlands vertaald: The power of positive thinking. Dit boek is in alle talen vertaald en kende grote oplagen. Ik heb het ook ooit gelezen. Nu was deze Peale een dominee en vorige week zaterdag kwam ik, dankzij James Kennedy in zijn wekelijkse column in Trouw, meer over hem aan de weet. Peale was van 1932 tot 1984 predikant van de Marble Collegiate Church (MCC) in New York. Dat was een zeer populaire kerk die sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw elke zondag stampvol zat, dankzij dominee Peale. Het voor ons in dit land interessante is dat deze New Yorkse kerk ooit opgericht was door Nederlanders die het op die plek aan de oostkust van Amerika toen nog over Nieuw Amsterdam hadden. De kerk is dus van Nederlandse origine en maakte ook deel uit van de Reformed Church in America.

Maar Norman Vincent Peale moest niet veel hebben van die typisch Nederlands hervormde en gereformeerde opvattingen over zonde. Het uit Europa overgewaaide mensbeeld, in zonde ontvangen en geboren, was hem veel te somber. En hij begon het evangelie van het zelfvertrouwen te verkondigen. Volgens hem moest een mens niet twijfelen aan zichzelf. God had je al in het licht gezet, alleen jij wist dat nog niet. En dat kon je aan de weet komen door positief te denken, de schaduwen achter je te laten en vooral niet te piekeren en prakkiseren over wat er allemaal verkeerd was gegaan in je leven en helemaal niet over wat jij tot nu toe verkeerd had gedaan. Dat evangelie sloeg aan. Vooral ook omdat Peale in staat was met talloze voorbeelden uit het dagelijks leven zijn boodschap te illustreren. Eigenlijk ontwikkelde hij een soort vooruitgangs-psychologie waarin geloof en gebed een belangrijke rol speelden. En nu de actualiteit. Want wie zaten daar sinds de jaren vijftig onder zijn gehoor in die kerk? Juist, vader en moeder Trump met hun opgroeiende zoon Donald. In die kerk werd de basis gelegd voor de visie en levenshouding van de huidige presidentskandidaat.

Als u nog nooit iets gelezen heeft van Norman Vincent Peale, heeft u vast wel eens gekeken en geluisterd naar Robert Schuller. Dat is of beter was de predikant van de ook in Nederland bekende televisiekerk, de Chrystal Cathedral. Schuller, inmiddels 90 jaar oud, was een leerling van Peale, zelfde kerk, zelfde manier van denken. De kracht van het positieve denken deelde Schuller wekelijks uit in zijn Hour of Power. Ik heb hierover vaak met mensen gesproken en mijn gesprekspartners en ik waren het er altijd over eens dat er iets bijzonders uitging van de oude Schuller, zoals hij tegenwoordig wordt genoemd. Hij had levenservaring en kon je moed geven, vaak ook door allerlei mensen aan het woord te laten die iets onmogelijks hadden gedaan of een enorme tegenslag in hun leven hadden overwonnen. Maar nu waar James Kennedy op wijst. Als iemand als Donald Trump ook met dat sop van het positieve denken is overgoten, moet er ook iets aan mankeren. Want – dat zijn mijn woorden weer – het kan toch niet zo zijn dat Trump die moderne christen is die we allemaal zouden willen zijn en dat zijn vooruitgangsgeloof onze navolging waard is?

En dan kom je terecht bij het aloude zondebesef en de noodzaak om ook nog eens om vergeving te vragen. Kennedy wijst erop dat dit idee in heel wat Reformed Churches in Amerika verdwenen is. Niet overal. En daarom zijn er nogal wat van oorsprong Nederlandse christenen die altijd Republikeins stemmen maar nu hoogstwaarschijnlijk op 8 november thuis zullen blijven of blanco stemmen. Maar het is toch fascinerend, vind ik. Dat een theologie die uit het lood werd getrokken door een te grote aandacht voor al het fijne, goede en mogelijke in de mens en een verwaarlozing van het kwade, het onmogelijke en enige vorm van zelfkritiek, tot zo’n over het paard getilde presidentskandidaat leidt. Natuurlijk, zijn komaf, karakter en weet ik wat niet allemaal zullen ook een rol spelen. En Donald Trump is een in mijn ogen overduidelijke narcist. Maar als je nooit in de kerk van je jeugd gehoord hebt over zonde, vergeven en vergeven worden en nauwelijks gehoord hebt eerst eens jezelf in de spiegel te bekijken maar dat alles wat jij wilt, moet kunnen, dan kan er dus bij sommigen iets helemaal fout gegaan. Dan lijkt het oude gebod stiekem getransformeerd te zijn in ‘Heb jezelf lief omdat God jou liefheeft.’ En warempel, zo wordt dat ook min of meer door de mensen van het nog steeds bestaande Hour of Power gezegd: God loves you, so do I. Klinkt goed. Of toch niet helemaal? Het kan blijkbaar bij sommigen tot een ik-gerichtheid leiden waarbij God en de naaste geheel in dienst staan van je eigen dikke ik.

Terug naar overzicht…