Samenhang

Door Ds. Aart Mak

De afgelopen week ben ik er dan toch maar even voor gaan zitten. We hebben een koning per slot van rekening en ik was, net als veel anderen, benieuwd hoe hij het eraf zou brengen in zijn eerste Troonrede. Heel goed dus. Ontroerend in het begin en waardig tot en met het eind. En verder heb ik tegen mijn gewoonte in alle gekrakeel van de politici gelaten voor wat het was. Het rechtstreeks uitgezonden debat dinsdagavond moet voor de kijkers een bezoeking zijn geweest, begreep ik de dag erna. De kranten op die woensdag produceerden hun gebruikelijke overzichten en commentaren. Ik betrapte mij erop dat ik alleen maar las wat buitenstaanders vonden van de nieuwe begroting van de staat der Nederlanden. Voor het eerst van mijn leven had ik van de stemmen van politici de buik vol, hun in- en uitpraten, het onderlinge hakketakken, het doorzichtige eigen straatje schoonvegen, het willen scoren met opvallende uitspraken. Ik weet dat heel wat mensen die ik tegenkom dat al heel lang vinden. Maar ik leek nu ook besmet met het virus van wantrouwen en zelfs lichte afkeer. En ik vroeg mij af hoe dat zo gekomen was. En omdat ik denk dat hier echt iets aan de hand is, wil ik het antwoord op mijn eigen vraag graag met u delen.

Mijn antwoord hangt samen met dat onderzoek van Kieskompas van de Vrije Universiteit Amsterdam, in opdracht van dagblad Trouw. Daaruit blijkt dat vooral vrouwen en lager opgeleiden boosheid en zelfs walging ondervinden over politieke partijen. Wie vorig jaar nog op VVD-premier Mark Rutte stemde, voelt nu vooral plaatsvervangende schaamte voor hem. Diederik Samsom (PvdA) wordt nu nog maar door weinig kiezers als inspirerend bestempeld. Alleen PVV-stemmers zijn nog steeds trots op en enthousiast over hun Geert Wilders. Volgens onderzoeker en politicoloog André Krouwel zit Nederland niet alleen financieel op het randje, ook emotioneel. De vraag is opnieuw hoe dat zo gekomen is. Voor mij ligt dat niet in de lichte achteruitgang van de welvaart en allerlei maatregelen die worden genomen om de inkomsten en uitgaven bij elkaar te houden, bezuinigingen dus. Misschien is dat een opmerking geboren in luxe – ik ben niet werkloos -, maar we hebben met elkaar nog steeds het welvaartsniveau van 2003 en ik kan me niet herinneren dat we toen in bittere armoede leefden.

De boosheid en zelfs afkeer hebben volgens mij te maken met het steeds opvallender ontbreken van visie, een samenhangend verhaal, een idee over waar we met elkaar naar toe moeten. We hebben op dit moment een premier voor wie visie zelfs een olifant is die het uitzicht belemmert. Hij moet ook wel, hij is de aanvoerder van een kabinet waarin bij de formatie de programmapunten van de twee deelnemende partijen zijn uitgeruild. Dat was en is het pragmatisme ten top. Zo werd de Nederlandse politiek een plek waar het visioen ging ontbreken. En dat deed het toch al een tijd door de opkomst van het populisme, die nog steeds in veel landen om zich heen grijpende neiging om complexe problemen van simpele antwoorden te voorzien, vaak gepaard met angst voor wat vreemd en nieuw is, tot en met vreemdelingenhaat en islamofobie. En zo ging de waan van de dag het politieke klimaat beheersen, werd er steeds meer geroepen in plaats van rustig en weloverwogen geformuleerd en werd dat haastwerk ook nog eens versterkt door het wonderlijke idee van de moderne media dat de persoon belangrijker is dan zijn boodschap. Dan worden dus details opgeblazen, pompen mensen zichzelf op en verdoezelt men het eigen niet-weten of machteloosheid door te mieren over wat er weer ergens een keer fout ging en al het kleine bier van de vragenuurtjes en interpellaties.

Eigenlijk laat de huidige paus zien wat er ontbreekt aan de politiek. Ik had nooit gedacht dit ooit nog eens te zeggen maar ik ben er gelukkig mee. Ik citeer paus Franciscus die zich steeds meer ontpopt als een paradijsvogel die de warmte terugbrengt in de kil en koud geworden rooms-katholieke kerk: “De kerk heeft zich soms laten inkapselen in details en kleine voorschriftjes. Het belangrijkste is nochtans de blijde boodschap: ‘Jezus Christus heeft je gered!’ Daarom dienen de kerkdienaars wezenlijk dienaars van de barmhartigheid te zijn.” In dat zelfde interview geeft hij een aantal voorbeelden van die barmhartigheid, totaal anders dan zijn voorgangers hebben gezegd en laten vastleggen in encyclieken. Deze man is een onverwacht geschenk, misschien zelfs uit de hoge, en niet alleen voor de kerk. Want hij laat zien dat al die losse woorden, kreten, statements en hoe dat allemaal gaat, een bodem nodig hebben. Voor een paus van een wereldkerk is dat barmhartigheid. Mededogen voor mensen. Hij noemt de kerk zelfs een veldhospitaal na een slag. Geestelijken moeten wonden helen en zich niet verliezen in het handhaven van regels.

Nu hoeft politiek niet te gaan over barmhartigheid. Ik zou eerder zeggen dat het in alles wat politiek heet zou moeten gaan over gerechtigheid, al mag barmhartigheid niet ontbreken. En dan kom je er niet met een technische uiteenzetting. En ook niet met het elkaar vliegen afvangen aan de interruptiemicrofoon. Ik ben ervan overtuigd dat heel veel mensen bereid zijn een deel van hun inkomen in te leveren, inclusief een deel van hun opgebouwde pensioen, als daar tegenover staat dat wij in dit land eenvoudiger maar schoner gaan leven en minder maar gezonder gaan consumeren. Ja, ik ben voor groen en dierenwelzijn. En ik snap ook de boosheid om corruptie en zelfs ook nog wel over Europa. Maar ik verlang naar de dag dat een Nederlandse politicus opstaat en weer vertelt waar het in wezen om gaat. Dat werkt bindend in een samenleving. Dat voelde prinses Beatrix goed aan, al die keren dat ze als koningin haar kersttoespraken hield. Misschien dat haar zoon, Willem Alexander, die traditie voortzet. Maar beter is nog als onder de politici weer de dominee opstaat die nu ontbreekt in het huidige klimaat van koopmannen en handelaars. Ik bedoel dat in figuurlijke zin natuurlijk. Maar als we dan met elkaar een sterke man of vrouw willen (zo blijkt uit onderzoek), laat het dan een bevlogen iemand zijn die al die zwevende kiezers met een samenhangend verhaal, visionair en nuchter gebracht, weet te binden,  vertrouwen inboezemt en van deze kruiwagen met kwakende kikkers weer een inspirerend, nuchter en tolerant land maakt.

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde muziek van Manfredini en het lied ‘Dank U, Heer voor al wat leeft’, gezongen door Anthem o.l.v. Leo Kramer. Gelezen werd uit Mattheus 20: 14-16. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a..

 

 

 

 

Terug naar overzicht…