Eenling

Door Ds. Aart Mak

In het bijbelboek Prediker staat een petieterig verhaal over een machtige koning die tegen een stadje optrekt, het omsingelt en grote belegeringswerken bouwt. Eén persoon had het stadje kunnen redden, schrijft de Prediker. Het gaat om een man van lage afkomst die wijs was. Maar niemand schonk aandacht aan hem, hij was te onbeduidend. Einde van deze short story. De moraal die Prediker eraan verbindt is dat wijsheid beter is dan macht. Ik voeg eraan toe dat wijsheid daarom wel altijd enige macht nodig heeft. Een treffend voorbeeld van dat laatste konden we de afgelopen week waarnemen. Nooit eerder heeft president Barack Obama er zo op gehamerd dat een voorstel moest worden aangenomen. En nooit eerder heeft hij zo hard verloren. De Senaat ging woensdag niet akkoord met het voorstel beter onderzoek te verrichten naar de antecedenten van mensen die een wapen willen kopen. Behalve een politieke, was het ook een emotionele nederlaag voor de president. Hij was diep geraakt door de schietpartij op de basisschool Sandy Hook in Newtown, waarbij twintig kinderen en zes volwassenen om het leven kwamen.

Kort na deze moorden, stelde Obama een strengere wapenwetgeving voor en ging hij het land in om dit te verdedigen. En dat lukte dus niet omdat, zoals een zichtbaar boze en teleurgestelde Obama zelf zei “we nu weten dat 90 procent van de Amerikaanse bevolking een antecedentenonderzoek steunt, dat het voor gevaarlijke personen moeilijker maakt om een wapen te kopen. We hebben het over mensen die veroordeeld zijn, die geweld hebben gepleegd of geestelijk ziek zijn. (...) Maar dat gaat niet gebeuren, omdat 90 procent van de Republikeinen in de Senaat hier tegen hebben gestemd.” Dit drama van Newtown begon trouwens met één persoon, Adam Lanza, die het in zijn hoofd haalde zijn halfautomatische wapens leeg te schieten op een basisschool. En uiteindelijk vindt hij, zelf inmiddels ook niet meer in leven, één persoon tegenover zich, een president die zich sterk maakt om zoiets koste wat kost in de toekomst te voorkomen. Het gaat vaak maar, bedacht ik, om één persoon. Zowel ten goede als ten kwade.

Daarover gesproken. In Griekenland schoot de afgelopen week een voorman op aardbeienplukkers en veroorzaakt daarmee 27 gewonden. In Zoetermeer wordt een jongetje van 11 jaar zwaar mishandeld door de 18-jarige broer van iemand van de andere ploeg waartegen hij voetbalde. In Boston waren het er misschien twee die de bommen die dood en verderf zaaiden lieten afgaan. Wij herinneren ons nog de Damschreeuwer die in 2010 ons allemaal de stuipen op het lijf joeg. En het waren ook eenlingen die in de jaren daarvoor de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh verrichtten. Dat zijn allemaal voorbeelden van eenlingen die, om wat voor reden dan ook, ons schokken door hun daden en een hele samenleving van slag brengen. Het kan ook anders. En ook dan zijn er vaak weer enkelingen die een hele samenleving in gunstige zin beïnvloeden. Ik zou u allerlei voorbeelden kunnen noemen. Maar laat ik u nu eens de monniken noemen die in vroeger tijden naar ons deel van de wereld kwamen. Dat waren mannen als Willibrord, Liudger, Bonifatius en nog eerder zelfs Servaas. Wat deze gedreven eenlingen kwamen doen, weten we. Het waren, net als nu maar weer anders, woeste tijden. Volksverhuizingen, oorlogen, overstromingen, stammenstrijd, het recht van de sterkste, erecodes, prijsvechters, wantrouwen en bloedwraak. En er was de religie van de koude grond. Mensen die overal duistere krachten vermoedden, sjamanen die onbekende goden gunstig trachtten te stemmen, door terugkerende offers van de oogst of het jonge vee. En dan waren er de heilige plekken: een massieve boom met een metershoge kruin, een waterbron met helende krachten, een groep stenen neergelegd in een geheimzinnig patroon, allerlei rituelen bij de geboorte en bij de dood.

In die omstandigheden zijn die eenlingen die monniken zijn, toen het evangelie van de sterke held gaan verkondigen. Zij noemden Jezus de heiland en hij werd door hen verbeeld in een eigentijdse Germaanse omgeving. Ze spraken over de heiland als een adellijke heer die met zijn vazallen van burcht naar burcht trok. En ze verkondigden dat hij de verlosser der mensheid werd omdat hij zijn kracht niet aanwendde om zijn vijanden te verslaan, maar om mensen te redden van allerlei ellende zoals ziekte en schuld, dood en verderf. Het wonder is dat het die grotendeels uit Ierland afkomstige mannen gelukt is om niet alleen de naam van God maar ook besef van recht en naastenliefde, beschaving kortom, hier te planten. Ziekten waren geen lot of straf van de goden, maar een gevolg van de zonde en daarom liet God ook gewassen groeien om als medicijn te gebruiken. Land kon bewerkt worden en beschermd tegen het zoute zeewater door dijken aan te leggen. Zwakke mensen moesten niet als prooi voor de roofdieren achter gelaten worden terwijl de karavaan verder trok, maar dienden gevoed en verzorgd te worden. Ziekenhuizen en verpleeginrichtingen ontstonden. De vader in de hemel had immers zijn zoon gestuurd omdat hij deze wereld en dus al zijn schepselen lief had. En waar mensen heilig bronwater of een eeuwenoude eik bezochten in de hoop er enige verlichting van hun dagelijkse zorgen te ontvangen, daar bouwden zij kapellen en kloosters omheen. En zo werd een hele maatschappij gekerstend. In een op geweld en brute macht gebaseerde samenleving ontstond enig bewustzijn van recht en slecht, van liefde als het hoogste goed en van een eeuwige rechter die uiteindelijk iedere mens zou oordelen naar zijn daden.

Waarmee we weer terug zijn bij de eenlingen van tegenwoordig. Enkelingen die een stadje kunnen redden, maar naar wie lang niet altijd wordt geluisterd. In plaats van ons zorgen te maken over het tanende, aan invloed verliezende georganiseerde christendom, doen we er beter aan de  moed van de Ierse monniken over te nemen en opnieuw te beginnen. Als eenlingen, in kleine gemeenschappen, met de moed van de hoop.  Waarmee beginnen? Met het helen van allerlei aan mensen door mensen toegebrachte wonden, met het dijken aanleggen tegen de menselijke agressiviteit en met het beschermen van kwetsbare mensen. Er is, ook na eeuwen christendom, gevaarlijke gekken en wijze maar machteloze enkelingen, nog steeds een wereld te winnen.

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u muziek van Bliss en de melodie van gezang 463 uit het Liedboek van de kerken. Gelezen werd opnieuw uit Romeinen 5: 6-8. Het gebed kwam uit de bundel ‘Vieren en brevieren’ van Berkvens / de Vries.

 

Terug naar overzicht…