Erbij horen

Door Ds. Aart Mak

Kenmerkend voor de moderne tijd is de geringe behoefte van mensen om ergens bij te horen. Het komt in alle sociologische studies aan de orde en iedereen kan het overigens ook waarnemen in zijn eigen leefomgeving. Alles waar je lid van kunt zijn, een politieke partij, een vakbond, een kerk, een buurtvereniging en zelfs een sportclub, lijdt een kwijnend bestaan. Nee natuurlijk, niet alles. Als het groot, succesvol en mediageniek is, denk aan de grote voetbalclubs, Ajax dat weer uit het dal kruipt of Feyenoord dat het weer fantastisch doet, dan wil je er wel lid van zijn. Maar neem nu de NCRV. Waarom zou je daar lid van worden? Leuke programma’s. Lunch op Radio 1, prima programma. En Joris Linssen op de televisie met zijn gesprekken op Schiphol, met mensen die staan te wachten op iemand. Ontroerend vaak om naar te kijken. Maar waarom zou je lid worden van die omroep? U misschien wel, maar dat heeft vast met vroeger en traditie te maken. U kent nog de samenleving zoals die vroeger was, verzuild, met voor elke grote maatschappelijke stroming een eigen wereldje waar je dan bij hoorde.

Maar waarom zou je nu ergens bij willen horen? Traditie speelt in elk geval nauwelijks nog een rol. Hooguit zijn mensen abonnee op een krant omdat die vroeger thuis door vader en moeder ook gelezen werd. Dat is dan meer gewenning dan overtuiging. Mensen blijven gewoontedieren. Maar nu iets anders. Ik herinner me dat ik een aantal jaren lid was van een politieke partij. Dat was ik tot die partij besluiten nam waar ik het hartgrondig mee oneens was omdat ik meende dat hier geen sprake meer was van overtuiging maar van macht. Ik zegde dus mijn lidmaatschap op. Een vriend zei dat ik mijn stem meer had moeten laten klinken, dat dit hoorde bij democratie, dat je niet altijd je zin kunt krijgen, enzovoort. Hij had gelijk. Maar ik was een illusie armer en besloot dat ik geen zin en geen tijd had – dat ook -, om me weer te storten in alle gedoe en gezeur. Nu vertel ik dit omdat ik overtuigd ben dat dit voor heel veel mensen geldt. In elk geval voor mijn eigen kinderen en de leden van hun generatie. Maar ook voor de veertigers en mijn groep, nog steeds de vijftigers. Waarom zou je ergens bij willen horen? Een tijdje misschien, zoals je soms een jaar of twee abonnee bent van een tijdschrift. Maar dan is het ook weer mooi geweest, de tijd ontbreekt je om dat blad elke week te lezen en op een gegeven moment weet je het ook wel. De ernst hieronder is dat in deze samenleving de laatste vijftig jaar allerlei verbanden en secondaire gemeenschappen zijn verdampt of een amechtig bestaan leiden.

Laten we de kerk nemen, dat past ook bij dit programma en deze zender. Waarom zou je daar bij willen horen als je er niet vanouds bij hoort? Omdat je geraakt bent door het kijken naar The Passion op Witte Donderdag? Maar dan zul je eerder gaan lezen over Jezus en gaan kijken naar andere films die over zijn leven gemaakt zijn. Omdat je gelooft? Je hebt iets meegemaakt, je ervaart het als een wonder, je voelt dat er meer is. Waarom zou je dan lid worden van een kerk? Er zijn tegenwoordig veel mensen die zo geloven, maar nooit van z’n levensdagen lid worden van een concrete kerkgemeenschap. Waarom zou je? Je hebt namelijk ook te maken met medemensen die zeggen: ben jij lid van die club waar kinderen niet veilig waren en misbruikt werden? Veel mensen zien tegenwoordig hoe religie in de wereld vaak samengaat met fanatisme, onderdrukking van vrouwen en zinloos geweld dat als Gods wil wordt gepresenteerd. Vergis u niet, het imago van religie en het beeld van de kerk met een paus die anticonceptie tegenhoudt en weigert vrouwen priester te laten worden, is zo slecht. Het gros van de mensen weet niet dat er ook nog protestantisme is. En als ze het wel weten, zijn er ook weer de verhalen over een inktzwarte moraal en een wereldvreemde houding.

Veel mensen die wel lid zijn van een kerk, hebben geen idee hoe slecht de papieren van de kerk zijn en ook niet van alle manieren waarop mensen op hun eigen manier geloof of spiritualiteit ruimte geven in hun leven. Dat kan zijn door een kaars aan te steken, aan meditatie te doen, Tai Chi te beoefenen, in een koor te zingen, spirituele boeken te lezen of een cursus mindfulness te volgen. En natuurlijk het schietgebedje en de kerk die je binnenloopt in je vakantie. Maar lid worden van een kerk, waarom zou je? En voor veel anderen is de vraag zelfs niet aan de orde. Of ze hangen een denken aan waarin geen rol meer weggelegd is voor het onzichtbare en het onbekende, zoals veel medici tegenwoordig. Of ze leven met wat de maatschappij hun voorschotelt aan mogelijkheden en vooral vermaak en er is geen enkele reden om aan meer, hoger of dieper, te denken. Je kunt ook tranen met tuiten huilen bij het meezingen van de Vlieger van Andre Hazes. Niks mis mee, maar je bent mijlenver van zelfs maar de vraag waarom je naar een kerk zou gaan.

Natuurlijk, ik weet wel een aantal goede redenen. Daarover praat ik vaak genoeg. Maar het idee dat je ergens bij hoort en niet weet of je dat wel aangenaam vindt, of de mensen die je daar treft bij je passen en hoe je dat uitlegt aan anderen, is zo sterk, dat de inhoud, de boodschap van die kerk, nauwelijks een rol speelt. Daarom zie je in deze tijd twee bewegingen en ik denk dat we daar alle aandacht aan moeten geven als bij een kerk of het kerkelijke verhaal betrokken mensen. Of het zijn de grote bijeenkomsten, met een zeker show-karakter, kwaliteit in muziek en sprekers, waarin je redelijk anoniem bent omdat er zoveel zijn. De EO doet dat goed met de Jongerendag en ook met wat in Gouda vorig jaar en nu in Rotterdam gebeurde. Of je zet je kaarten op huiskamerbijeenkomsten, kleine, overzichtelijke groepen van mensen die elkaar kennen, met elkaar meeleven en die er dus bij willen horen omdat ze gezien en gekend worden. Alles wat er tussenin zit, zal verdwijnen denk ik. Hopelijk niet deze radiozender die ergens tussendoor zwerft. Met persoonlijke toespraken, signalen die je te denken geven, troost in je bestaan en muziek die je goed doet. Je luistert, je hoort ergens even bij en je blijft toch ook weer op jezelf. Bijzonder is dat, toen Jezus verdween, de kerk pas werd gesticht. Deze tijd tussen Pasen en Pinksteren is mij daarom wel zo lief. Het is de tijd van mensen die wat rondscharrelen, alleen, met z’n tweeën zoals de Emmaüsgangers of in een groepje van tien of elf. En dan is er soms even die aanwezigheid, die flits van inzicht. Laat de geest van Jezus maar hoppen, surfen, komen en gaan, in plaats van zich te vast te zetten in een organisatie. Misschien wil die geest ook wel niet ergens voor altijd bij horen.

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u muziek van Manfredini en gezang 225 uit het Liedboek. Gelezen werd uit Lucas 24: 28-31. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a..


 

Terug naar overzicht…