S.O.S.

Door Ds. Aart Mak

Het valt mijn huisgenoten op hoe de ramp met het cruiseschip Costa Concordia mij al dagen bezig houdt. Het gebeurde allemaal op vrijdag de 13e, maar dat is niet wat mij interesseert. Ook niet dat er een schip kapseist en dat er nog steeds gezocht wordt naar slachtoffers. Dat vind ik vreselijk maar niet intrigerend. Mij gaat het om de kapitein en wat er met hem gebeurde. De afgelopen week kwam er een opname vrij waarop te horen is dat kapitein Francesco Schettino weigert terug te gaan naar zijn schip, ondanks een bevel van de kustwacht. Kustwachtkapitein Gregorio de Falco heeft contact met de kapitein, die tijdens de evacuatie van passagiers al op een reddingsboot zit.
De Falco zegt tegen Schettino: 'Dit is De Falco uit Livorno. Spreek ik met de kapitein?' Schettino antwoordt: 'Ja goede avond, kapitein De Falco.' De Falco zegt tegen Schettino dat er nog steeds passagiers vastzitten op zijn schip.

'Je moet met je boot naar de stuurboord kant van het schip. Daar is een ladder. Je klimt op die ladder en gaat aan boord en vertelt mij hoeveel mensen er nog vastzitten. Is dat duidelijk? Ik neem dit gesprek op, kapitein Schettino.'

Schettino probeert De Falco iets te vertellen, maar De Falco verstaat hem niet goed en zegt dat hij harder moet praten. Schettino zegt dat het cruiseschip momenteel aan het kapseizen is. De Falco onderbreekt hem: 'Dat begrijp ik, luister, er klimmen mensen naar buiten. Ga terug op dat schip, vertel hoeveel mensen er nog aan boord zijn en zeg wat ze nodig hebben. Is dat duidelijk? Schettino, je hebt jezelf gered op zee, maar ik ga ervoor zorgen dat je in de problemen komt. Ik zal je dit betaald zetten. Ga terug aan boord!'

De twee ruziën over het feit dat Schettino weigert terug te gaan naar het schip. De Falco zegt dat hij nu de bevelhebber is en beveelt Schettino aan boord te gaan van de Costa Concordia. Na een hoop gesteggel stemt de kapitein daar tenslotte mee in. Op dit moment, dagen later, heeft Schettino dus huisarrest, wordt hij verdacht van doodslag, het voortijdig verlaten van het schip en het veroorzaken van een schipbreuk.

Uiteraard krijg ik hier beelden bij van de ondergang van de Titanic, nu precies een eeuw geleden. Bij velen die de grootse verfilming van James Cameron hebben gezien, zit nog de heer van stand op het netvlies die zich tussen de vrouwen en kinderen wurmt om maar zo snel mogelijk van boord te komen. Het lijkt erop dat deze Schettino dat ook gedaan heeft. Maar dat weten we niet zeker nog. Wat bezielde deze naar de foto’s te oordelen stoere en mooie Italiaanse man? Schaamde hij zich dat hij door zijn overmoedige manoeuvre - zo dicht mogelijk langs de kust van dat eilandje varen -, een ramp had veroorzaakt? Brak er paniek in zijn hoofd uit waardoor hij niet meer bij zinnen was? Hij zei in eerste instantie dat hij niet in de gaten had hoe erg het was. Maar waarom sloop hij dan weg in een sloep? En later beweerde hij dat de rots waar de romp van het schip door openscheurde, niet op de zeekaarten stond. Maar waarom ben je dan kapitein, iemand die getraind is om met zo’n kolossaal schip vol met mensen altijd elk risico te mijden? Het is en blijft een vreemde zaak. Het doet een beetje bijbellezer denken aan wat de profeet Jeremia ergens zegt: ‘De koning hoort van hun komst, zijn handen beginnen te trillen. Angst en paniek overvallen hem, zoals weeën een barende vrouw.’ Deze uitspraak betreft waarschijnlijk koning Sedekia die met vrees en beven aan ziet komen hoe Jeruzalem veroverd gaat worden door de legers van Nebukadnessar. Nadat zijn familie voor zijn ogen vermoord is, worden de ogen van de laatste joodse koning uitgestoken. De eerste koning van Israël,  Saul, had z’n dappere momenten maar begon zijn leidersrol met zich schuil te houden tussen de bagage en eindigt zijn grillige loopbaan, bevend voor de vijandelijke boogschieters die hem in hun vizier krijgen. Als zijn schildknaap weigert hem te doden, stort hij zich in zijn eigen zwaard.

Het beeld van de om wat voor reden dan ook vluchtende kapitein, deed Ephimenco, de vaste columnist van het dagblad Trouw, ook denken aan de vaandelvlucht van de vorige Italiaanse premier Silvio Berlusconi. Na eerst zijn land in een haast onbeheersbare crisis gestort te hebben of althans weinig te hebben gedaan om dat te voorkomen, gaat hij weg en anderen mogen orde scheppen in de door hem achtergelaten chaos. Maar Berlusconi werd gedwongen af te treden, bij hem was geen sprake van angst, veeleer van hoogmoed. Kapitein Schettino is dan veel herkenbaarder voor mij. Zijn gedrag voert mij opnieuw naar de vraag die ik mezelf al zo lang stel: Wat zou ik doen als..? Wat zou ik doen als mensen aan mij vroegen of ze bij mij mogen onderduiken, terwijl ik wist dat daar de doodstraf op staat? Zou ik ja of nee zeggen? Wat zou ik doen als ik in de loopgraaf lag en ik moest eruit komen van de commandant, schreeuwend en vechtend, een zekere dood tegemoet lopend. Het is bekend hoe in de Eerste Wereldoorlog soldaten uit doodsangst weigerden overeind te komen en dan standrechtelijk door hun eigen officieren werden geëxecuteerd. Heldhaftigheid komt niet zo vaak voor als we wel zouden willen. Herman van Veen zong al ooit dat prachtige lied over getuigen die zelden helden zijn en echte helden die zelden getuigen. Daarin zingt hij de volgende regels: ‘Hoevelen doen hun ogen dicht en houden zich gedeisd, liever laf en levend dan een held tot elke prijs.’

Intussen had kapitein Francesco Schettino als laatste zijn schip moeten verlaten, zegt iedereen. Dat dit moet, staat nergens geschreven maar het wordt alom erkend als moreel juist. Het heeft te maken met verantwoordelijkheid. Mensen die aan jou zijn toevertrouwd, mogen tot het laatst op jouw deskundigheid en koelbloedigheid in geval van gevaar rekenen. Ik snap dat. In tijden van gevaar is degene die de meeste is de minste. Ik ben niet gekomen om gediend te worden maar om te dienen, zei iemand ooit. Wat mij dus al dagen bezig houdt, heeft te maken met die oude vraag van Jezus: Wat zou een mens niet overhebben voor zijn leven? (Bijbel, Markus 8: 37) Antwoord: je kunt als kapitein je vege lijf redden en net doen alsof jij niks meer met dat zinkende schip te maken hebt, maar als je zo je leven wilt behouden, zul je het juist verliezen. Mijn fantasie blijft maar cirkelen rond wat er in het hoofd van deze man omgaat. Want behalve het Save Our Souls (S.O.S.) voor alle verdronken en nog steeds vermiste passagiers geldt ook voor hem: arme ziel.

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u ‘Attack’ van de componist Korngold en ‘Nearer my God to thee’, gezongen door het Oslo Gospel Choir. Gelezen werd uit Markus 8: 35-37. Het gebed kwam uit de bundel Bij gelegenheid (II) van Sytze de Vries.

Terug naar overzicht…