En als iets nu eens zijn tijd gehad heeft?

Door Aart Mak

Eén van de kranten van zaterdag vergeleek het ongekend grote verlies van de Partij van de Arbeid afgelopen woensdag bij de Tweede Kamerverkiezing met de teloorgang van Vroom & Dreesman. Dit warenhuis met vestigingen in alle steden en grote dorpskernen van Nederland, ging in 2016 failliet. Waarom? Er waren te weinig mensen die daar hun spullen kochten. V&D had geen duidelijk profiel, ze wilde iedereen bedienen en daardoor verloren ze de slag met de tijdgeest. Zoiets. Zelf dacht ik, toen ik donderdagmorgen na het vrolijke nieuws van de grote opkomst en de beperkte opmars van het populisme, de verbazing  over de bijna-vernietiging van de sociaaldemocraten tot me door liet dringen, eerder aan het beeld van een stervende olifant in de natuur. Ik zag voor me hoe allerlei dieren om die dode kolos heen stonden en een buiging maakten uit dank voor al het werk dat het grote sterke dier in de loop der jaren had verricht. En de vogels, de aaseters onder de zoogdieren en de insecten verheugden zich al op het feestmaal dat hun te wachten stond. Het beeld klopt natuurlijk niet helemaal of helemaal niet. De partij is niet dood. Maar gezien de tijdgeest en alles wat al jaren gaande is in de westerse wereld waar Nederland deel van uitmaakt, zou ik bijna wel een pleidooi willen houden voor de zelfgekozen dood, als een offer. Daarmee betreed ik in deze binnenkamer theologisch terrein – want is juist het offer niet bij uitstek een religieus symbool en in het christendom helemaal? Hoe ik dan de verbinding zie tussen de oude rode politieke partij en het jezelf als offer prijsgeven, zal ik zo uitleggen. En ook, ik zal er nog een schepje bovenop doen, zal ik vertellen dat ik hierin ook overeenkomsten met de organisatie kerk zie.

Wat nu gebeurd is met de oude arbeiderspartij van Nederland, is iets wat al sinds de jaren ’90 dreigt. Er zijn te weinig mensen die nog voor die idealen warm lopen. Maar telkens vonden ze bij de PvdA net op tijd weer een aansprekende leider die genoeg stemmen trok om de strijd met de zogenaamde vijand op rechts aan te gaan. En dat is nu dus tenslotte niet meer gelukt. Terwijl jonge mensen zich niet meer scharen achter de oude idealen van de verheffing van de arbeider of het ideaal van gelijke kansen voor iedereen, zijn ook veel oudere stemmers allang uitgeweken naar de partijen die zeggen zich in te zetten voor hun financiële belangen of voor hun veiligheid. Eigenlijk is de SP al jaren de erfgenaam, maar deze socialisten doen het door als een goed georganiseerde belangenvereniging op te komen voor mensen met weinig inkomen, zonder zich veel te bekommeren om buitenland of milieu. Waar het mij om gaat is dat de oude idealen die vroeger zo de harten wisten te beroeren, blijkbaar niet meer werken om mensen te organiseren, laat staan te mobiliseren. Solidariteit, historisch besef, tegenwicht tegen de macht van het grote geld, ze werken niet meer. De maatschappij is anders geworden. En dan moet ik dus onmiddellijk aan de kerk denken. Hetzelfde verhaal. Zelfde type mensen, het valt mij al tientallen jaren op. Idealistisch maar oud, gedreven maar tikkie wereldvreemd. Voelen zich schatplichtig aan de traditie maar kijken stiekem ook een beetje neer op anderen, ongelovigen. En dan zie je dus niet goed wat er om je heen gebeurt – en ook dit is al jaren gaande.

Want buiten – als je dat zo kunt zeggen – is de wereld verder gegaan. En die maatschappij is niet alleen maar egoïstischer geworden, zoals ik kerkleden zowel als sociaaldemocraten vaak hoor zeggen. Er is ook veel idealisme, pragmatisme met een visioen, geen gemeier over vroeger maar flair om te werken aan een schone toekomst. Groen denken, klimaat op de eerste plaats, eerbied voor dieren, anders eten, gezond leven, anderen niet laten barsten. Het bestaat allemaal. Zelfs het CDA lukte het om de ouderwetse term rentmeesterschap om te buigen naar de vraag hoe we deze aarde aan onze kinderen willen nalaten. En dan kom ik op iets dat ik vaker aanstip. Moet een organisatie ook niet een keer van ophouden weten, zeker als je ziet dat anderen op hun manier jouw idealen allang hebben overgenomen en die vaak veel handiger of effectiever de wereld inbrengen? De sociaaldemocratie heeft als een stoere maar inmiddels heel oude olifant haar werk gedaan en dat heeft ze goed gedaan. Dus waarom koste wat kost doorgaan? En nu, om eerlijk te zijn, moet ik ook de organisatie kerk, althans zoals die nu georganiseerd is, erbij betrekken. Zou ook niet hier te veel energie gaan naar het overeind houden van iets waar vrijwel niemand zich nog druk om maakt? Ook de kerk probeert een heel volk, in al zijn breedheid, te vertegenwoordigen. Maar waar is dat volk dan? Ja maar het geloof, hoor ik mensen zeggen. Maar is het dan in de maatschappij allemaal ongeloof en afbraak? Zijn we dan overgeleverd aan de heidenen? Nee dus. Ik word stil als ik zie wat er in de samenleving gebeurt. We leven in roerige tijden, meer dan ooit beseffen we hoe nauw het luistert met het oog op de toekomst van deze planeet. Maar de wil, de initiatieven, de democratie, het welbegrepen eigenbelang zijn in mijn waarneming heel hoog. Wat voor kerk willen wij dan, u luisteraar of lezer samen met mij, nalaten aan onze kinderen en kleinkinderen? Toch niet die organisatie die alles overeind wil houden en denkt dat ze nog steeds het centrum van de wereld is? Mijn hemel! Zou het ook weer klein mogen worden, inspirerend, bezielend, juist omdat er zoveel moet worden gedaan voor anderen en voor een schone toekomst? Ik kan mij, om het woord ‘offer’ ten slotte weer in de mond te nemen, er alles bij voorstellen dat we, in de wereld van de politiek én in de wereld van het geloof, alles wat in het verleden gebeurd is en wat soms heel goed was, laten voor wat het was. Klaar. Mee stoppen. Laat maar ondergaan in het nu, als zaad dat gestrooid wordt in de donkere grond. Het gaat niet om de partijorganisatie maar om de bezieling. Het gaat niet om het instituut kerk maar om de geest. En van zowel die bezieling als van die geest zie ik overal om mij heen genoeg om vrolijk en met verve het oude los te laten.

 

 

 

 

Terug naar overzicht…