Polen

Door Ds. Aart Mak

Al vroeg leerde ik dat Breda in 1944 veroverd werd door een  pantserdivisie onder leiding van generaal Maczek. Ik heb het nu over de tijd van de Tweede Wereldoorlog. Deze zelfde soldaten hadden eerst gevochten om de Scheldemond vrij van Duitsers te maken en later waren zij het ook die Nederlandse gemeenten als Emmen, Stadskanaal en Veendam bevrijdden. Toegegeven, zij trokken samen op met talloze Canadezen, Amerikanen en Engelsen, maar zij waren er toch maar. Terwijl het land waar ze vandaan kwamen in een duivels pact tussen Hitler en Stalin in 1939 als een tapijt aan twee kanten werd opgerold. Leidende figuren en intellectuelen werden in 1939 onmiddellijk opgepakt door de Russen, naar kampen in de Sovjet Unie getransporteerd en vermoord, zoals in het kamp Katyn waar men aan het eind van de oorlog 22.000 omgekomen krijgsgevangenen telde.

Omdat Duitsers en Russen tot halverwege het jaar 1941 eendrachtig samenwerkten in een gedeelde minachting voor het volk dat tussen hen in woonde, zorgde dit ervoor dat bijna zes miljoen Polen in die oorlog omkwamen. De helft van hen waren Joden die daar al generaties lang woonden,  de andere helft waren niet-joodse Polen. Dat betekent dat twintig procent van de vooroorlogse Poolse bevolking de oorlog niet overleefde. Onder degenen die het wel overleefden behoorde Karol Wojtyla. Hij zou later gekozen worden tot paus. Als paus Johannes Paulus II bracht hij niet alleen zijn eigen, overwegend rooms-katholieke volk in extase, maar bezielde hij met zijn conservatieve standpunten en vooral charismatische uitstraling velen in de wereld. Men zegt dat hij een grote rol heeft gespeeld, bewust en onbewust, in het beëindigen van de koude oorlog die tot eind jaren ’80 Europa in tweeën deelde.

Het verzet tegen de bezetting en de ideologie van de Sovjet Unie was aan het begin van die jaren ’80 al zichtbaar geworden in Polen. Dat gebeurde op de scheepswerven van Gdansk. In 1980 trad Lech Walesa op als spreekbuis van de arbeiders tijdens grote stakingen. De communistische partij moest uiteindelijk akkoord gaan met de vrije vakbond Solidarnosc. De toenmalige generaal Jaruzelski, die met die eeuwige zonnebril, zette later Walesa en andere vakbondsleiders gevangen, maar de beweging om een vrije samenleving te vormen, was niet meer te keren. De vrouw van Walesa moest in die jaren de hem toegekende Nobelprijs ophalen omdat hij dat zelf niet mocht. Wie ook de Nobelprijs maar dan voor literatuur ontving, was de dichteres WisÅ‚awa Szymborska. Haar gedichten zijn ook in het Nederlands vertaald en verraden zelfs in  vertaling een fenomenaal niveau. Zij overleed onlangs, op de eerste dag van deze maand februari. En natuurlijk, er zijn ook anderen die tot ver over de grenzen van dit grote land, de aandacht trokken. Wat dacht u van Nicolaas Copernicus. Hij was een van de sterrenkundigen die, getuige de uitdrukking, voor een wending in ons wereldbeeld hebben gezorgd. Of wat te denken van de componist Frédéric Chopin? En van de regisseur Kieslowski die de moraal van de Tien Geboden omzette in verfilmingen die de dilemma’s van de moderne mens indrukwekkend weergeven. Over moraal gesproken, in mijn studie werden we gewezen op de Poolse filosoof Kolakowski. En dan is er nog Janusz Korczak, de kinderarts die veel meer betekend heeft voor de pedagogiek dan wij hier wel weten. Korczak was een Jood en kwam om in Treblinka.

Er zijn dus mensen die denken dat wat hier rondrijdt in de oudere modellen Mercedes en Volkswagen met witte kentekenplaten en de letters PL, allemaal profiteurs uit het oosten zijn. Polen werken hier vooral in de bouw en in de tuinbouw. Het zijn er met elkaar zo’n honderdduizend en ze wonen vooral in en rond de grote steden van de Randstad. We hebben het hier dus over mensen die door hun geschiedenis meer dan wie ook op dit continent weten wat de waarde van Europa is. De Poolse eurocommissaris Janusz Lewandowski die ooit promoveerde op Hugo de Groot en in zijn communistische tijd Nederland zag als een lichtend voorbeeld van democratie en openheid, legt nu op beschaafde wijze in TROUW van vrijdag j.l uit hoe wij hier in Nederland alleen maar roepen over de nadelen van het vrije verkeer en niet stilstaan bij de enorme voordelen die wij al jaren genieten van Europa. Andere mensen wezen er al op dat het beter zou zijn als wij hier de Nederlandse malafide uitzendbureaus en huisjesmelkers zouden aanpakken. De uitbuiting door sommige Nederlandse werkgevers zal niet veel minder zijn dan de criminaliteit die uiteraard ook uit landen als Polen, Roemenië en Bulgarije komt overwaaien. Dat dus allemaal nu een politieke partij weer in staat is gebleken om de volgende groep vreemdelingen te criminaliseren, zonder zulke vergaande uitspraken te doen, hoe slim, waarvoor je je bij een rechter moet verantwoorden.

Ik weet nog hoe ik hoorde voorlezen uit de bijbel. Het ging toen over David en hoe hij de Moabieten, de Ammonieten, de Edomieten, de Filistijnen, de Amalekieten en ik vergeet er vast nog een paar, versloeg en aan zich onderwierp. Er werden gruwelijke details genoemd. Zoals de dood van tweehonderd Filistijnen van wie hij evenzoveel voorhuiden afsneed en als bruidschat voor Michal bij haar vader Saul bracht. Ik heb nooit de indruk gekregen dat je bij dit soort bijbellezingen een grotere eerbied voor vreemde volken zou krijgen. Ook onze eigen vaderlandse geschiedenis spreekt boekdelen. We zijn trots op alle vluchtelingen die zich hier in de loop der eeuwen konden vestigen. Maar over Spanjaarden, Duitsers, Fransen, Belgen en ook Joden hadden we altijd wel ons oordeel klaar. En zo kunnen Nederlanders één Pool bewonderen, maar zodra het  er twee of meer zijn, worden we bang dat ze iets van ons komen halen. Willen we in Europa de vrede bewaren, dan is het echt gewenst dat ook onze premier stelling neemt tegen de verkapte uitnodiging om je medemensen aan te melden als vijandige vreemdeling. Alle oorlogen, juist ook in het verleden van Europa, beginnen met verdachtmakingen en het geen onderscheid maken tussen individuen en groepen of volken.

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u muziek van Chopin en gezang 20 uit het Liedboek van de Kerken. Gelezen werd uit Matteüs 15: 24-27. Het gebed kwam uit de bundel Bij gelegenheid (II) van Sytze de Vries.

 


 

Terug naar overzicht…