Korea

Door Ds. Aart Mak

Het land was het centrum van de bezorgde wereld in de drie jaar voor ik geboren werd. De Sovjet Unie bezette na de Tweede Wereldoorlog het noordelijke deel en de Verenigde Staten het zuidelijke deel. De 38e breedtegraad vormde de grens. De noordelijke leider Kim Il-sung besloot in 1950 om het zuiden te veroveren. Toen was er dus die oorlog waar de halve wereld bij betrokken raakte, een oorlog die mee gezorgd heeft dat diezelfde wereld tientallen jaren in de greep van de koude oorlog bleef. Ik heb het dus over Korea. Er is nooit een officieel vredesverdrag gesloten, alleen werd er besloten tot een staakt-het-vuren in juli 1953. Tot op de dag van vandaag laaien er conflicten op bij de zwaar bewaakte grens of ergens op zee, bij een omstreden eiland. Korea lijkt, vanuit ons in West-Europa gezien ver weg, maar ook hier zie je hoe de wereld ruimtelijk gezien dan wel even groot blijft maar geestelijk gesproken steeds kleiner wordt.

De hoofdstad van Zuid-Korea, Seoul, zal in de herfst van dit jaar de plek zijn waar de Wereldwijde Evangelische Alliantie, de WEA, samenkomt. Dat is een grote club die veel christelijke kerken verzamelt. Terwijl vorig jaar in hetzelfde Zuid-Korea, in de havenstad Busan, ook al de Wereldraad van Kerken samenkwam. In deze Wereldraad, ooit kort na de oorlog in Amsterdam opgericht door mensen als Visser ’t Hooft, zijn de grote oude christelijke kerken van de wereld, inclusief de PKN hier en alle orthodoxe kerken in Oost-Europa en Rusland, verenigd. Maar wat is er zo bijzonder aan Korea dat nou net daar het oude en nieuwe christendom zijn vertegenwoordigers verzamelt in grote vergaderingen? 

En dan lees je dat wie ’s avonds door een willekeurige Koreaanse stad loopt, een woud van rode neonkruizen ziet oplichten. Elk kruis markeert een kerk. Zuid-Korea is ook het land van de megakerken. Duizenden mensen tegelijk in een gigantisch gebouw in een kerkdienst die zich als een gelikte show ontwikkelt. Er lopen in het zuidelijke deel vijftig miljoen Koreanen rond. Van hen is negen miljoen protestant en lid van een van de honderd verschillende denominaties. Het protestantisme is dus ook daar een ingewikkeld meerstromenland. Een kwart van de bevolking is boeddhist en de helft hangt geen religie aan volgens het Koreaanse bureau voor statistiek. Wat maakt het protestantisme in zo’n door en door Aziatisch land zo populair? Honderdduizenden protestantse gelovigen kijken zelfs naar Nederland als lichtend voorbeeld. Tientallen studenten reizen de laatste jaren af naar de Nederlandse theologische faculteiten, in Kampen, Apeldoorn en Amsterdam en dat doen ze net als de toeristen in zo grote getale dat er een stop wordt gezet op theologiestudenten uit Zuid-Korea.

De verklaring van dit merkwaardige verschijnsel is als volgt. In de negentiende eeuw was het land al vol van Amerikaanse zendelingen. En toen Zuid-Korea zich vanaf de jaren zestig economisch zo stormachtig ontwikkelde, werden de protestantse kerken aantrekkelijk voor de groeiende middenklasse, met een geloof dat de eigen verantwoordelijkheid beklemtoont en oproept je zegeningen te tellen. Daar komt bij dat men ook naar Nederland keek om te zien hoe je als christen in de maatschappij staat en toen al gauw stuitte op Abraham de Geweldige. Dat was de bijnaam van Abraham Kuyper, de vrijzinnige dominee die ooit, nu 150 jaar geleden, in het plaatsje Beesd onder de indruk raakte van Pietje Baltus en haar bevindelijke geloof, daardoor zijn bakens verzette en de rest van zijn leven op ongeveer alle terreinen van het leven organisaties oprichtte, boekenkasten vol schreef en zelfs een aantal jaren minister-president van Nederland was. Deze Abraham Kuyper nu, met zijn totaalvisie op geloof en leven, is voorwerp van verering en bestudering door talrijke Koreaanse theologen.

Zelf ken ik Korea heel lichtjes door enkele contacten met de Verenigingskerk, ook wel Familiefederatie voor Wereldvrede, ook wel Universal Peace Federation genoemd. Dat zijn de volgelingen van de inmiddels overleden Reverend Moon en zijn vrouw. In Nederland is het een kleine groep maar wereldwijd zijn deze zich christen noemende mensen soms opvallend aanwezig, met name in de Verenigde Staten, waarbij opvalt dat ze handig zijn in het netwerken bij de machtigen der aarde en er al jaren sterke vermoedens bestaan dat de Moonies grote financiële belangen hebben in veel winst makende bedrijven zoals de wapenindustrie. Hun theologie gaat uit van het ideale mensenpaar, man en vrouw. Het huwelijk is bij de Verenigingskerk haast meer dan een sacrament. Denk aan de bekende beelden van de honderden echtparen die tegelijk in het huwelijk worden bevestigd.

Korea dus. In Nederland rijden er al jaren auto’s rond die even goed of misschien zelfs beter zijn dan de Europese auto’s. Allerlei huishoudelijke spullen komen uit Zuid-Korea. Wie goed oplet in Amsterdam, ziet dat het echt niet alleen Japanners en Chinezen zijn die daar als toeristen rondlopen en alles willen zien wat die stad zo mooi maakt. En de huidige secretaris-generaal van de Verenigde Naties is een Koreaan, Ban Ki-moon, voormalig minister van buitenlandse zaken van Zuid-Korea. Er is dus wat aan de hand met dat land. Gek genoeg ook theologisch. En het bepaalt mij in elk geval eens te meer bij de leerzame gedachte dat als wij al denken dat wij in Nederland of in Europa het centrum van de wereld zijn, dat gewoon niet waar is. 

Maar het grote schrikbeeld is natuurlijk Noord-Korea. Een volkomen geïsoleerd land waar de bevolking in grote armoede, zonder enige informatie over de buitenwereld moet zien te overleven. Het bestaat en soms waaien er wat beelden naar ons over, zoals die oom die publiekelijk gedegradeerd werd en een dag of wat later geëxecuteerd. En nog staan mij en vele anderen de beelden bij van de Noord-Koreanen die dikke tranen huilend afscheid namen van Kim Jong-il. Zulke beelden en mijn eigen fantasieën over massa’s die zich laten manipuleren, concentratiekampen en allerlei onmenselijks, vergezellen mij altijd als de naam Korea valt. Misschien moet ik me maar eens wat bewuster worden van de 38e breedtegraad. Daarbeneden houden ze zelfs van Abraham Kuyper, de held van mijn overgrootmoeder. Wat let mij om in die verre vreemdelingen verwante vrienden te herkennen?

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u muziek van Jurriaan Andriessen en het lied ‘Geest van hierboven’. Gelezen werd uit Handelingen 17: 18-20. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a.

 

 

Terug naar overzicht…