Protest

Door Ds. Aart Mak

Op het grote grasveld bij de Veerplas in Haarlem waren de witte houtkrullen al als krijtlijnen op het groen gestrooid. Ik liep er met de honden en besefte dat hier binnen een dag of twee grote circustenten zouden verrijzen. Met bewondering sla ik elk jaar gade hoe in nauwelijks meer dan een etmaal tijd een heel kampement wordt opgericht om dieren en artiesten, medewerkers en bezoekers een goed onderdak te geven. Het circus lijkt te stammen uit de tijd van de nomaden, toen we nog allemaal rondtrokken en dan weer hier, dan weer daar onze tenten opsloegen. Inmiddels zijn de meesten in dit land al generaties lang mensen met een vaste woon- of verblijfplaats geworden en herinneren alleen de circusartiesten ons nog aan de tijd van gevaar en je leven niet zeker zijn. Dat doen ze door te zweven door de trapeze, te spelen met roofdieren en te struikelen over een kleinigheid zoals de clowns. In zo’n circus wordt dat gepresenteerd door vaklui, mensen die het gevaar onder controle hebben, weten wat ze doen en alleen maar spelen met de primitieve en ruige illusie die ze bij kinderen en volwassenen veroorzaken.

Wat daar in Circus Herman Renz als een geordend en gecontroleerd spel met gevaren wordt aangeboden, lijkt het tegenbeeld te zijn van wat er in de huidige maatschappij gebeurt. De controle is zoek. Het loopt te vaak uit de hand. Er vallen slachtoffers. Om het omineus te zeggen: de geest is  uit de fles. De eurocrisis wordt niet kleiner maar groter, ondanks de zoveelste top van regeringsleiders vorig weekend. Er is dat onzalige voorstel om op nog meer plekken in Nederland dan nu al het geval is, 130 kilometer per uur te rijden. Dat kost niet alleen extra geld, maar ook meer slachtoffers en jaagt bovendien de hoeveelheid fijnstof in de lucht omhoog. Gelukkig was er nog een Eerste Kamer die een rammelende wet over het onverdoofd ritueel slachten naar de prullenbak verwees. Terecht werd in dat soms weggehoonde deel van het parlement opgemerkt dat het wel heel gemakkelijk is de joden en de moslims in hun hart te treffen en de moloch van de bio-industrie ongemoeid te laten. Natuurlijk waren er ook de moordpartijen in Florence en in Luik. Dat is helaas van alle tijden, ook dat de dader na zijn waanzinnige daad zichzelf overhoop schiet. Zulke risico’s horen helaas bij elke samenleving. Er zijn altijd mensen die ontsporen, anderen tot vijand verklaren en met geweld hun gelijk denken te halen.

Maar ik las de afgelopen week in het blad Nusport (ik spel dat blad of zijn voorganger Sportweek al jaren) wat er nu echt bij de voetbalclub aan de hand is. Vijf ex-leden van de ledenraad vertellen daar samen met de oud-voetballer Piet Keizer hun verhaal. De haren rijzen je te berge. Binnen die beursgenoteerde club worden notulen van vergaderingen pas goedgekeurd als een aantal bobo’s daar hun correcties in hebben aangebracht. Achteraf dus. Mannen met macht besturen daar niet maar zijn hun eigen belangen voortdurend aan het veilig stellen. Een krant als De Telegraaf en het tv-programma over voetbal met met Johan Derksen  zijn bij voortduring aan het manipuleren en ophitsen, omdat elke onrust hun hogere oplage- en kijkcijfers bezorgt. Het is daar een zootje. Naar ik vrees is die club een grotesk spiegelbeeld van een maatschappij waarin de rem en de terughoudendheid steeds meer gaan ontbreken. Natuurlijk kun je beschaafd en in redelijkheid in de politieke debatten twisten over de bezuinigingen op gezondheidszorg en onderwijs. Die zijn ingrijpend, maar dat is van alle tijden in zekere zin. Maar wat het ernstig maakt is dat een door één persoon gecontroleerde partij in de Tweede Kamer met zijn vijandige en grove taalgebruik niet alleen de toon zet maar ook de regeringspartijen in een houdgreep heeft waar steeds meer mensen ademnood van krijgen.

Het is eigenlijk heel goed te begrijpen dat het Amerikaanse tijdschrift Times in zijn jaarlijkse verkiezing van de persoon van het jaar de demonstrant heeft uitverkoren. De demonstrerende mens als persoon van het jaar. Het doet denken aan de oude beelden van de homo faber en de homo ludens, de werkende en de spelende mens. In het huidige tijdsgewricht slaan sommigen weer hun tenten op, de Occupybeweging, of schepen zich in op de Rainbow Warrior III, het nieuwste schip van Greenpeace of verzamelen zich woedend en vol hartstocht bij de deuren van de vorige week zondag beëindigde klimaattop in het Zuid-Afrikaanse Durban. In Durban is er dus na onderhandelingen een akkoord bereikt waarin is afgesproken dat er gaat worden onderhandeld over een akkoord. Meer is het niet. En intussen smelten de gletsjers en discussiëren we over de vraag of het nu wel of niet erg is dat er diersoorten uitsterven. Misschien is de aanhoudende en naar het lijkt haast vergeefse serie gesprekken over het klimaat nog wel het beste voorbeeld van hoe wij met elkaar de controle kwijtraken en daarmee een leegte creëren waarin de brutalen de halve wereld hebben.

Over die halve wereld gesproken. Ooit had iemand het over de zachtmoedigen die zich gelukkig mogen prijzen omdat ze de aarde zullen bezitten. En die mensen worden in een adem genoemd met degenen die verzadigd worden, nadat ze al zolang hongerden en dorstten naar recht. Ik vat deze woorden niet vroom en wereldvreemd op. Ze duidden toen al en nog steeds op een tegenbeweging die gaande is. Het ging en gaat altijd om het mobiliseren van mensen van goede wil. Die tegenbeweging staat lang niet altijd gelijk aan wat er in de kerk gebeurt. Soms wel, denk aan mannen als wijlen dominee Jan Buskes en nog steeds Desmond Tutu. Soms niet, denk aan de schokkende feiten in het afgelopen vrijdag uitgekomen rapport van de commissie Deetman. Het lijkt in deze Adventstijd wel of alles op z’n kop komt te hangen of te staan. Zelfs in Rusland, land van een vaak zo gedwee volk, staan ze ineens met tienduizenden op straat te demonstreren tegen de moderne tsaar Poetin. De demonstrerende mens, het lijkt wel een nieuwe mensensoort. Toch wil ik wijzen op nog een ander beeld, wederom afkomstig uit het circus. Daar zweven de trapezeartiesten door het luchtruim. Er zijn bij mijn weten twee soorten luchtacrobaten: de zwever en de vanger. Op de samenleving  toegepast gaat het erom of er genoeg vangers zijn. Vangers zijn mensen die anderen altijd opvangen, voor anderen in de bres springen en beseffen dat beschaving alleen die naam mag hebben als het gaat over een maatschappij waarin de ongebreideld levende mens, de zwever, beseft dat hij niet zonder de vanger kan. Met enige zachtmoedigheid moeten dit kleine land en de grote wereld toch weer uit het puin van het egoïsme opgebouwd kunnen worden?

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u muziek van Ibert en het lied ‘Prayer’, gezongen door Anthem o.l.v. Leo Kramer. Gelezen werd uit Jakobus 1: 20-21. Het gebed kwam uit de bundel Bij gelegenheid (II) van Sytze de Vries.

 

 

Terug naar overzicht…