Prins

Door Ds. Aart Mak

Juist op de dag dat prins Friso overleed, maandag 12 augustus, was er een bericht van Amerikaanse wetenschappers. Ze hadden bij ratten aangetoond dat er een verhoogde hersenactiviteit was in de eerste ogenblikken na een hartstilstand. Een van de onderzoekers, Borjigin, vond daarin een mogelijk verklaring voor bijna-doodervaringen waarin mensen zeggen dat ze bijvoorbeeld een tunnel met fel wit licht hebben gezien. Ook dus als de doorstroming van bloed in de hersenen was gestopt, deed zich dit verschijnsel voor, dat was het bijzondere. Het menselijk brein zou dus in staat zijn tot goed georganiseerde menselijke activiteit in de eerste fases van de klinische dood, concludeerden de onderzoekers, die het volgens Borjigin dwars had gezeten dat de wetenschap geen overtuigend alternatief bood voor de bijzondere, spirituele ervaringen van mensen die terugkeren van een bijna-doodervaring.

Nu was er bij prins Friso sprake van een langdurig en diep coma en dus was er geen enkele mogelijkheid om ook maar iets gewaar te worden van wat zich in deze staat van diepe bewusteloosheid bij zo iemand afspeelt. Maar medici spraken bij deze 44 jaar geworden Oranje wel van een toestand van minimaal bewustzijn, MSC, minimal state of consciousness. Wat is dat?, vroeg ik me af. En zou er dan nog zoiets als een geest zijn die weet? Tja, deze theoloog probeert zich al zolang hij kan nadenken, te ontworstelen aan het steeds strakker gespannen net van de materialistische wereldbeschouwing. Er mag, lijkt het, niets meer in de mens worden gevonden dat onverklaarbaar is. Wij kunnen en zullen alles ontleden. Wij zijn ons brein (Dick Swaab). Dat er over een leven voor de geboorte of na de dood wordt gezwegen door een wetenschapper, kan ik mij voorstellen. Waarover je niet kunt spreken, daarover moet je zwijgen, zei een filosoof al. Maar allerlei uitingen van de mens bij het leven, zijn intuïtie, zijn fijngevoeligheid, zijn opofferingsbereidheid, zijn vermogen het grootste kwaad te trotseren, zijn lichtvoetigheid of muzikale genialiteit, zijn geloof, hoe zit het daar dan mee? Hersenactiviteiten en niets meer dan dat? Mag het ook een onsje meer zijn? Ik kan me, als ik aan Friso denk, zo voorstellen dat zijn engelenbewaarder, in feite hij zelf, na de verjaardag van zijn vrouw Mabel besloot dat het zo mooi geweest was. Wie met een onderzoeker als Pim van Lommel aanneemt dat er sprake is van zoiets als een eindeloos bewustzijn dat tijdelijk intrek neemt in ons lichaam, kan ook bij een coma nog wel eens tot andere gedachten komen over wat zich in het niet waarneembare innerlijk van een mens afspeelt.

En verder doe ik er het zwijgen toe. Deze prins is vrijdag in kleine kring begraven. Geen publieke gebeurtenis. Een heel besloten gezelschap voor wie collega Ter Linden ongetwijfeld de juiste toon en de goede woorden heeft weten te vinden. Er zijn zaken in het leven waar anderen niets mee te maken hebben. Het is toch al lopen op de rand, in deze tijd. Er zijn instanties die vrijwel alles van ons weten. Sinds het bestaan van de digitale wereld is het niet alleen eenvoudig om alles te bewaren, ook is het voor slimmeriken en slechteriken een makkie om bij anderen te kijken wat ze doen, waar ze hun geld aan uitgeven, hoeveel schuld ze hebben en waar ze zich bevinden als ze thuis gezegd hebben dat ze aan het vissen zijn. De Amerikanen zijn en blijven furieus op Edward Snowden die allerlei geheime afluisterpraktijken van hun overheid prijs gaf, maar in feite verried deze werknemer van Dell wat we allemaal wel hadden vermoed of kunnen weten. Iets anders is dat er ook eindeloos veel non-informatie is. Dingen die we van elkaar niet willen weten. Ook schunnige, smerige en kwaadaardige zaken. Daar zijn sociale media helaas vaak het kanaal voor. Toen bekend werd dat prins Friso was overleden, waren er op Twitter innig gemeende, bewogen uitingen van allerlei onbekende mensen. Maar ook de grofste opmerkingen werden gemaakt. Gefrustreerde mensen zijn het, die blijkbaar niets beter weten dan om zich heen te slaan, verbaal, maar dat is erg genoeg als je het per ongeluk leest. Ook in die zin ligt deze samenleving helemaal open. Alles is traceerbaar, mensen zijn voor overheidsinstanties en bedrijven als een wandelende streepjescode, maar ook alle oprispingen die vroeger niemand hoorde omdat je die hooguit binnensmonds mompelde, staan nu open en bloot op Facebook, Twitter of blogs.

En toch zijn dit dezelfde sociale media die twee jaar geleden nog voor enthousiasme zorgden in Egypte, Tunesië en andere landen in de Arabische wereld. Ze zorgden dat de rebellerende jongeren met elkaar in contact stonden. Er was een kanaal om hun enthousiasme en hoop vorm te geven. Je stond er niet alleen voor, je was via je smartphone met anderen verbonden. En nu zijn we twee jaar verder, durft niemand nog te spreken over een Arabische lente, zijn er in een week tijd honderden, zo niet meer, doden gevallen in de grote steden van Egypte en weet niemand op dit moment waar nog een begin van vrede en verzoening te vinden is. Het lijkt soms of niet alleen het klimaat verandert, met grotere droogtes, hitteperioden en wateroverlast, maar ook de mensheid en zeker de volken in het Midden-Oosten. Iemand sprak al van een af en aan vloeiende hysterie. Alles wordt op het scherpst van de snede uitgevochten. Er lijkt geen midden meer te bestaan. Dead or alive! De tijden van het wilde westen waren voorbij, om nu ruimte te maken voor het wilde oosten. En toch is dit ook weer te lokaal gedacht. Het is overal. Republikeinen tegenover Democraten in Amerika. Rusland dat zich steeds grimmiger opstelt, ook tegenover het niet heteroseksuele deel van zijn eigen bevolking.

Ook zo gezien moet ik er niet aan denken dat wij met elkaar overgeleverd zijn aan het menselijk brein alleen. Als we alles willen begrijpen of denken te kunnen begrijpen, zullen de donkere kanten van de mens alleen maar sterker worden. Blinde driften, moordzucht, crimes passionelles, haat jegens andersdenkenden, wat huist er allemaal niet in de donkere kelders van ons binnenste? Gezocht dus: wijze mensen, die begrijpen wat ze niet weten, maar hun klassiekers kennen. Dat zijn de Griekse tragedies, de grootste Bijbelverhalen, de sprookjes en de wereldliteratuur en wat we achteraf wijzer zijn geworden van de drama’s van de geschiedenis. Zulke sollicitanten zullen ook enig besef of geloof moeten hebben dat mensen een tegenover nodig hebben die hen niet tot slaafse gehoorzaamheid dwingt, maar uitnodigt het beste in zich naar boven te halen. Dat vergt geestkracht en daar heb je zoiets als wat christenen noemen heilige Geest bij nodig. En nu maar hopen dat er ook in deze tijd genoeg sollicitanten zijn…

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u muziek van Philippe Hersant en ‘I will sing with the spirit’ van John Rutter. Gelezen werd uit Lukas 10:41-42. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a..

 

 

 

Terug naar overzicht…