Herstel

Door Ds. Aart Mak

Na een aantal maanden begint de hernia die ik had en die me nogal eens  deed krimpen van pijn, zich terug te trekken. Dat gaat heel geleidelijk. Ik voel nog steeds dat zij er is, maar ik heb geen pijnstillers meer nodig. Er gebeurt wat menigeen mij al eerder voorspeld had. ‘We opereren geen hernia’s meer tenzij het de spuigaten uitloopt. We laten tegenwoordig het lichaam zelf zijn werk doen.’ En dan worden die op een scan goed zichtbare uitstulpingen van een of twee tussenwervelschijven na verloop van tijd als het ware opgegeten. Een ander woord had een van mijn zegslieden er niet voor.

Dus dit behoort tot de dingen die vanzelf herstellen! Het lucht mij op, uiteraard en het fascineert mij. Die fascinatie heb ik trouwens altijd gehad voor het zelf herstellend vermogen van het lichaam. Natuurlijk, je moet het soms een handje helpen, wonden schoonmaken, botten rechtzetten, verkeerd voedsel uitbannen, maar dan blijkt een goed functionerend lichaam een ongelooflijk ingenieus werkend systeem te zijn dat zichzelf uit allerlei penarie kan redden. Iets anders is dat het lichaam juist beweging nodig heeft om in conditie te blijven. Mijn manueel therapeut vertelt gretig hoe de medische wetenschap heel lang het lichaam als een machine zag. Maar een machine is een ding met onderdelen die allemaal slijten door gebruik. Maar als André Kuipers met zijn collega’s maandenlang in dat ruimtestation met zijn gewichtloosheid doorbrengen, beginnen hun botten te ontkalken en smelten hun spieren. Het lichaam floreert juist door zwaartekracht. Als je je skelet belast, je spieren gebruikt en beweegt wat je kunt, slijt een lichaam juist niet, maar knapt het er zelfs zienderogen van op. Een mens is ook in dit opzicht geen machine.

Wie regelmatig bloed geeft weet daar ook van. Afgelopen donderdag was het trouwens Wereld Bloeddonor Dag. Dat gaat dan meer om mensen voor hun bewuste bloedafname te bedanken en te laten zien hoe anderen daarmee geholpen zijn. Maar ook hier doet weer dat wonderlijke vermogen van het lichaam opgeld: zo nu en dan een half litertje bloed geven, dan even flink drinken diezelfde dag en binnen een paar dagen heeft het lichaam alweer aangevuld wat je aan bloed had gedoneerd. Een lichaam dat goed functioneert kan heel wat aan. Je herstelt ook van de dag dat je doorwerkt tot je er haast bij neervalt. Veel aan sport doen - en nu heb ik het niet over dammen of klaverjassen, zorgt ervoor dat het lichaam zich uitgedaagd voelt, stootkracht en veerkracht ontwikkelt en zelfs stoffen aanmaakt die het verouderingsproces tegengaan.

Nu heb ik dat idee van het lichaam ook altijd gehad bij de maatschappij. Niet alleen het menselijk lichaam maar het hele maatschappelijke leven zit ingenieus in elkaar en heeft dus ongetwijfeld ook herstellend vermogen. Wat ik nu verwoord is een oud idee dat even vaak naar voren gebracht is als dat het bestreden is. Negentiende-eeuwers als Abraham Kuyper en Rudolf Steiner baseerden er zelfs hun theorieën op. Beide geestelijke hoogvliegers boden op hun manier verzet tegen hun tijdgenoten die door mechanisatie en industrialisatie het idee dat het leven een groot, goddelijk geheim is, vervingen door het idee dat de maatschappij een machine, mensen manipuleerbaar en de toekomst maakbaar is. In de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw kwam dat verzet tegen machines en maakbaarheid weer op toen de hippies zich tooiden met bloemen en er allerlei holistische theorieën de ronde gingen doen. Alles hangt met elkaar samen, mensen zijn met de aarde verbonden, als kinderen met moeder aarde. En wij krijgen de rekening terug van de natuur als wij de stranden met olie vervuilen, het water vergiftigen en onze kinderen volstoppen met voedsel dat de naam voeding niet mag hebben.

Ik merk aan mijzelf dat ik niet vrolijker word over het zelf herstellend vermogen van mensen en maatschappijen. In deze tijd van terreur,  aanslagen en religieus geweld moet ik nog zien wat mensen die als  ongeleide projectielen hun medemensen vermoorden, kan tegenhouden. De invasies in Afghanistan, Irak en in mindere mate Libië zijn ingrepen die, hoe politiek begrijpelijk ook, in de verste verte geen herstel en evenwicht teweeg brengen. In Syrië loopt het al maanden uit de hand en nergens zie ik een teken dat een wal daar het schip gaat keren. Het politiek samenbrengen van de Europese landen die elkaar altijd als vijand zagen, was als het verzoenen van familieleden en herstelde wat door eeuwenlange oorlogen verwoest was. Maar de kunstgrepen die nu met de euro worden toegepast lijken, hoe noodzakelijk wellicht ook, niet aan te sluiten bij de natuurlijke vermogens van de Zuid-Europese maatschappijen om zich te herstellen. We zullen vandaag zien bij de verkiezingen in Griekenland.

Dit alles raakt ook aan mijn geloof. Ik ben namelijk groot gebracht met het idee over de voorzienigheid van God zoals dat in de Heidelberger Catechismus wordt verwoord: ‘De almachtige en tegenwoordige kracht van God,
waardoor Hij hemel en aarde, met alle schepselen,
als met zijn hand in stand houdt en zó regeert,
dat loof en gras, regen en droogte,
vruchtbare en onvruchtbare jaren, eten en drinken,
gezondheid en ziekte, rijkdom en armoede en alle dingen,
niet bij toeval, maar uit zijn vaderhand ons ten deel vallen.’ Ik zeg dat nooit meer zo en ik kom ook in de problemen met zo’n godsbeeld, maar de kern heb ik bewaard. Die is dat alles op een haast onmerkbare wijze met elkaar samenhangt en dat er een zelf herstellend vermogen in alle leven zit. Wij worden in stand gehouden, met andere woorden. Ik kan het soms haast niet geloven. Maar misschien ben ik in mijn binnengeslopen vooruitgangsoptimisme wel vergeten dat een crisis ook een oordeel is. Ons wordt ook een keer een halt toegeroepen. En dat lijkt weer op mijn hernia. Toen ik ergens in december vorig jaar dacht dat ik wel die piano kon tillen, moest ik er nadien door de pijn achter komen dat ik geen twintig meer ben en mij moet aanpassen aan veranderde omstandigheden. Het zijn harde lessen. Ik hoop dat wij er collectief, maatschappelijk en politiek, ook achter komen dat het echt anders moet. Als dat lukt, gaat het zelf herstellend vermogen nog verder dan ik dacht. Niet bij toeval, zegt die oude catechismus dan.

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u muziek van Korngold en gezang 477 uit het Liedboek. Gelezen werd uit Romeinen 8: 25-26. Het gebed kwam uit de bundel Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag van Marcel Barnard e.a..

 

Terug naar overzicht…