Waarheid

Door Aart Mak

Als het oorlog is, sneuvelt de waarheid als eerste, zo luidt een oud gezegde. De elkaar bestrijdende partijen doen aan propaganda en zijn geneigd alle feiten zo te manipuleren dat het volk thuis optimistisch blijft over de kansen op de overwinning. Tot zover uw oorlogsverslaggever. Nu leven wij in een tijd van vrede. Zegt men. In elk geval: zolang er gepraat wordt, zoals de Amerikanen en Russen over het luchtruim in Syrië, is het  geen oorlog. Alle gelegenheid dus voor de waarheid om frank en vrij rond te lopen, zou je zeggen. Maar wat mij zo’n zorgen baart, is dat dit helemaal niet het geval is. Een paar voorbeelden. Je zult maar inwoner van Rusland zijn en elke dag overspoeld worden door de zorgvuldig opgestelde mening van het Kremlin. Kritische journalisten die daar ook zijn, zijn allang of worden alsnog monddood gemaakt. Alles wat uit het westen komt aan meningen, is bij voorbaat verdacht. Het was te verwachten hoe de leiders van dit land zouden reageren op de feiten en de analyse van de Onderzoeksraad voor Veiligheid die de ramp met de MH17 heeft onderzocht. Maar ik schrok er toch weer van en dacht: het lijkt inderdaad wel oorlog, zoals alles, de nuchtere feiten, de gevonden bewijsstukken, de zakelijke analyse, worden gewantrouwd.

Maar die arme waarheid dreigt ook in ons land van haar sierlijke gewaad te worden ontdaan. De discussie over vluchtelingen in het Nederlandse parlement was bij vlagen tenenkrommend. Het aandragen van feiten hielp nauwelijks. Bij voorbaat moesten en zouden deze door de nood gedwongen landverhuizers door een bepaalde partij met name, in een kwaad daglicht worden gezet. De kranten berichten over burgemeesters die bijeenkomsten beleggen in hun stad of dorp om met de bewoners van een wijk te praten over een azc. Wat daar geroepen wordt door sommigen. De angst gepaard aan vreemdelingenhaat, de dreigbrieven hier en daar, het is het zuivere egoïsme bij sommigen dat niet alleen niets wil weten van gastvrijheid en naastenliefde, maar ook niet van de cijfers, positieve ervaringen, kortom van een andere dan hun eigen waarheid. Is dit nou, zei een collega, waartoe dat postmodernisme leidt? Ieder zijn eigen waarheid? En iedereen maar roepen en schreeuwen naar elkaar? Maar blijft er dan nog een objectieve waarheid over? Of verzanden we in oeverloos geklets zonder conclusies en scheldpartijen op Twitter?

Nog iets dat zich dichtbij huis afspeelde. Albert Heijn verspreidt het blad Allerhande met een oplage van twee miljoen exemplaren via haar winkels in Nederland. In het septembernummer waarin het ging over het nieuwe eten, werden kritische opmerkingen gemaakt over het voedsel waarin geraffineerde suiker een veel te dominante rol in speelt en werden allerlei alternatieven aangedragen. Zoet verstandig, was de leus in dat nummer. Een maand later worden ineens allerlei uitspraken van toen gerectificeerd. Niks nieuwe eten. Er is niets aan de hand met het oude eten. Niets kan worden bewezen. Dus gewoon zo doorgaan, vat ik nu even op mijn manier samen. Mijn vraag is: wat is hier gebeurd en wie hebben hier in de afgelopen weken bij Albert Heijn de kat de bel aangebonden? Volgens mij gaat dit over enorme belangen. We leven in een democratie maar alles wijst er op dat er achter de schermen enorm gelobbyd wordt, met name in industrieën waar heel veel geld omgaat, zoals de auto-industrie, de wapenindustrie, de farmaceutische en dus ook de voedingsindustrie. Kennen wij hier in het vrije westen eigenlijk wel de feiten? Of worden die ook verdoezeld of verdraaid omdat de belangen zo immens zijn?

Laat ik het ook over mijzelf hebben. Het vreemde van mijn beroep is dat ik ook nog wel eens op gespannen voet met de waarheid sta. Maar ik heb daar mooie woorden voor. Ik moet namelijk, vind ik, mensen een hart onder de riem steken, hoop geven, optimistisch zijn, dat vertellen wat in deze cynische onverschillige tijd nogal eens wordt onderbelicht. Maar is dat dan de waarheid? Wat is waarheid? Mijnheer Pilatus betwijfelde eeuwen geleden al of een mens daar ooit achter kan komen. Ik ga nog een stap verder. Is het waar als ik zeg dat Gods Koninkrijk dichtbij is? Is het waar dat wie bidt zal worden opengedaan als was het dat hij klopt op een deur? Wat is de waarheid van geloof eigenlijk? En trekt een gedreven en bewogen prediker de waarheid ook niet scheef? Omdat hij het akeligste verzwijgt en de mooie kanten van het leven uitvergroot? Laat ik zeggen dat ik geleerd heb, niet van huis uit maar door het leven buitenshuis, altijd te vragen naar de belangen. Wat voor belang heeft iemand met wat hij zegt? En dan vertrouw ik mijn gevoel als ik merk dat iemand boos is om onrecht, het naadje van de kous wil weten omwille van een beschadigd medemens of ook niet weet wat de waarheid is maar wel de leugen een halt wil toeroepen. Rare wereld is dit toch. Ik hoop nooit een oorlog mee te maken maar soms moet de vrede gewantrouwd worden. En ik herinner me de eerste christenen die weigerden te knielen voor de keizer en diens propaganda. Waartoe geloof in een geloofswaarheid niet kan leiden…

Terug naar overzicht…