Vertrouwen

Door Aart Mak

Ik herinner me hoe niet zo lang geleden bekend werd dat een afdeling van de Rabobank op een hele foute manier met geld was omgegaan en aan geld was gekomen, de Libor-affaire. De Rabobank, de oorspronkelijke Raiffeisen- en Boerenleenbank die ooit waren samen gegaan, nooit beursgenoteerd, een vereniging van boeren en burgers om geld te kunnen lenen als het nodig was, precies zoals een bank bedoeld is. Ik was diep teleurgesteld, ontgoocheld bijna. Daar kon zelfs de toenmalige bestuurder Herman Wijffels weinig aan veranderen. Iets dergelijks en duizendmaal grootschaliger is nu aan de hand met Volkswagen. De auto van de gewone man - mijn grootvader heeft er meerdere gehad, mijn moeder ook - het merk dat synoniem was met Duitse degelijkheid, blijkt nu in zijn dieselvariant opgetuigd met onzichtbare software die alles en iedereen moest misleiden. Het gevolg van hebzucht, zei de Duitse minister Schäuble. Weer schouders die de weelde niet kunnen dragen, zijn mijn vrouw Astrid. En deze, nu elke dag breeduit in elke krant uitgemeten teloorgang, doet mij dan weer denken aan al die geestelijken, met name in de rooms-katholieke kerk, die niet van jonge mensen konden afblijven in hun verkrampte opvatting van seksualiteit. Of aan die bekende en gerespecteerde personen die tegen de lamp lopen en graaiers blijken te zijn, inhalig en egoïstisch.

De verontrustende gedachte die mij op zulke momenten bespringt is of er dan niemand meer te vertrouwen is. Zo’n gedachte gaat ook weer voorbij. Ik weet wel beter. Maar ze dient zich naar mijn gevoel de laatste jaren te vaak aan. Ik weet aardig wat verhalen van klokkenluiders, mensen die een misstand in een bedrijf aan de kaak stelden, die nadien door een aantal manipulaties tot hun eigen verbazing berooid en geïsoleerd de rest van hun leven mogen slijten. Ik ben wars van complottheorieën, maar nogal wat debatten in ons parlement lijken zo bezijden de realiteit dat ik me van de weeromstuit afvraag wie er echt de lakens uitdeelt, de punaise poetsende politici of de CEO’s van de immens grote bedrijven met hun lobbyisten. Dit gaat dus over vertrouwen. En het ergste wat een maatschappij kan overkomen is dat veel mensen geen vertrouwen meer hebben in instituties, politici, rechters, politiemensen en anderen die een eed hebben gezworen of in het ambt staan. Het applaus dat Wilders van sommigen kreeg toen hij het Nederlandse parlement meermalen een nepparlement noemde, was omineus; voor je het weet lopen de mensen die het recht in eigen handen nemen, door de straten en worden ook uitspraken van rechters honend terzijde geschoven.

Over vertrouwen gesproken. Ik ben groot geworden met het verhaal van Abraham die zijn zoon Izaäk meetroonde om geofferd te worden. U vindt dat verhaal in het Bijbelboek Genesis, in het 22e hoofdstuk. Izaäk, de zoon, ondergaat dit vreemde circus lijdzaam, maar de vader is dus niet te vertrouwen. ‘En zo gingen die twee tezamen’ staat er dan en dat lijkt fraai en ook wel ontroerend, maar intussen weet die vader wat hij gaat doen, die zoon vermoorden omwille van zijn geloof. Dat gebeurt uiteindelijk niet – en dat maakt dit verhaal zo ingenieus en groots, maar als opgroeiende jongen sloeg ik in mijn geheugen op dat mijn vader, die ook zo gelovig was, als het erop aan kwam, niet te vertrouwen was. En ik zelf ben als vader voor mijn kinderen ook niet altijd te vertrouwen geweest. In een soms ingewikkelde situatie in mijn leven koos ik niet voor hen maar omwille van de lieve vrede voor een waterig compromis, terwijl ik wist dat een kind, ook mijn kinderen dus,  gebaat is bij onvoorwaardelijke liefde. Mijn motief was geen hebzucht en ook ging het niet om een weelde die ik niet kon dragen. Er zijn meer oorzaken waarom een mens onbetrouwbaar wordt. Angst. Angst voor gezichtsverlies. Angst voor de gevolgen. En dat leidt tot een lafheid die in feite een weigering is om te doen waarvan je weet dat je dat moet doen. Wie zichzelf niet durft prijsgeven, zal het leven erbij inschieten, zei ooit iemand eens. Dan moeten anderen de prijs betalen en jij bent alles kwijt.

Vertrouwen is goed, controle is beter, luidt de leus van een of ander bedrijf dat andere bedrijven tegen betaling controleert. Maar als iedereen dat vindt, komen we in een samenleving terecht waarin niemand meer op zijn woord wordt geloofd, waar achter elke mens een politieman staat en waar elke uitspraak van wie dan ook wordt ontleed als vermoedelijke greep naar de macht. Verdwenen zou elk vertrouwen zijn, elk geloof (in het Hebreeuws hetzelfde woord) en alle geestdrift. Je moet nooit te goed van vertrouwen zijn, maar ook niet te slecht. De meeste mensen zijn geen handelaren in tweedehandsauto’s die de kluit belazeren, maar verdienen alle vertrouwen. Omdat het zonder dat niet gaat, vergelijkbaar met leven dat geen leven is als er geen zuurstof zou bestaan.

 

Terug naar overzicht…