Dieren

Door Ds. Aart Mak

Dieren waren nogal eens in het nieuws de laatste dagen. En dan bedoel ik niet Bokito, de gorilla die sinds 2005 verblijft in het Rotterdamse Blijdorp en tegelijk ook de bijnaam van de gouden medaillewinnaar op de duizend meter, Stefan Groothuis. Ik bedoel allerlei echte dieren. Zo schijnt de bizonpopulatie in het Yellowstone national park in de Verenigde Staten zo hoog te zijn geworden, dat er twintig bizons naar een Amerikaanse Indianenstam zijn gebracht voor de slacht. Er zullen nog honderden volgen. In dat park, een van de weinige plekken waar deze prachtige dieren nog in het wild leven, moet het aantal bizons teruggebracht worden van 4600 naar 3000. Zo gaat dat blijkbaar. Zelfs wij in Europa, al is het maar door de boeken van Karl May, weten dat er ooit tientallen miljoenen bizons rondzwierven op het Amerikaanse continent en dat ze zo’n eeuw geleden bijna waren uitgestorven door overbejaging.

En er was natuurlijk dat verhaal, afkomstig uit de dierentuin in Kopenhagen. Daar werd een jonge, gezonde giraf gedood omdat, naar de directeur meedeelde, zo voorkomen moest worden dat er inteelt binnensloop in het Europese fokprogramma. Het 18 maanden oude mannetje kon niet elders worden ondergebracht. Dus werd het nu een week geleden afgemaakt, nog eens goed bekeken (autopsie dus), vervolgens in stukken gesneden en aan de leeuwen en tijgers gevoerd. Actievoerders in Denemarken waren woedend. Hetgeen weer menig schrijver van ingezonden brieven inspireerde tot opmerkingen over mensen die geen idee hebben van wat er dagelijks en dan echt wreed, met dieren gebeurt, om de consumerende mensen maar een plezier te doen. Diezelfde directeur van de Kopenhagense dierentuin zei ook nog dat het vreemd is dat niemand zich druk maakt over de honderden herten die in een Deens natuurreservaat worden gedood om overpopulatie te voorkomen.

Iets anders is natuurlijk - en dat was ook in het nieuws -, hoe er jaarlijks zo’n 7 miljard euro wordt verdiend aan stropen en illegale handel in wilde dieren. Afgelopen donderdag was er een conferentie in Londen met vertegenwoordigers uit allerlei landen om de oplossing van dat probleem te bespreken. De Britse prins Charles en zijn oudste zoon William waren er ook en van Nederland was Sharon Dijksma, de staatssecretaris, komen overvliegen. Het probleem van de illegale handel in dieren zal niet zomaar even de wereld uit zijn. Er wordt teveel aan verdiend door teveel mensen. Ik herinner mij overigens hoe een tijdje geleden een pleidooi werd gevoerd om de hoorn van neushoorns van gaten te voorzien en daar voor het dier ongevaarlijke kleurstof in te spuiten. Zo zou de hoorn voor stropers volkomen waardeloos worden. Dat noem ik creativiteit om criminaliteit te bestrijden.

En, over dieren gesproken, er was natuurlijk dat opvallende nieuws dat er in de tijd van Abraham, Izaäk en Jacob helemaal geen tamme kamelen hebben rondgelopen. Twee archeologen die de botten van de eerste gedomesticeerde kamelen in Israël en omgeving onderzochten met de koolstofdatering, kwamen erachter dat die dieren op z’n vroegst in de 10e eeuw voor Christus voorkwamen. Veel later dus dan de tijd dat de aartsvaders daar met hun kudden rondzwierven. In die kudden waren wel geiten, schapen en ezels, maar van tamme kamelen was toen nog geen sprake. Wilde kamelen waren er wel in die streek, hoewel niet veel en als rij- en lastdier werden ze toen nog lang niet gebruikt. Hoe kan het dan dat de schrijvers van het boek Genesis Isaac zijn aanstaande vrouw, Rebecca, op een kameel rijdend zag naderen? Omdat deze schrijvers, eeuwen later, wel gewend waren aan kamelen als dieren om op te rijden en mee te slepen en zich er niet bewust van waren dat zij hun ervaring in het verleden projecteerden. Ach ja. Deze ontdekking zal verder wel door het leven gaan als de kamelenfout. Goed voor een glimlach en verder niet ernstig. Moderne bijbellezers weten allang dat de bijbelverhalen barsten van tijdgebonden voorstellingen, projecties en anachronismen, en dat dit alles niets zegt over de waarde en diepgang van wat in die verhalen verteld wordt.

Maar intussen zit er in onze samenleving een diepgaande tegenstelling als het om dieren gaat. Terwijl talloze mensen in dit land genieten van de verhalen van Toon Tellegen, waarin een eekhoorn, een sprinkhaan, een mier of een olifant een hoofdrol spelen, halen diezelfde mensen gedachteloos hun vlees bij de supermarkt, vlees dat gemaakt is van dieren die eerst werden gedood. Het programma Vroege Vogels, zondagmorgen op Radio 1, een concurrent dus van dit programma, is erg populair. Dat programma gaat over de natuur, het houdt kritisch bij wat er gaande is en organiseert met gemak een grote hoeveelheid mensen die op zekere dag het aantal vogels tellen dat hun tuin bezoekt. Maar terwijl vogels in het algemeen door mensen worden gezien als fijn, vrolijk makend en goed om er veel van te hebben, lijdt een diersoort als het varken, intelligent en zachtaardig, aan zijn imago: varkens zijn alleen maar goed voor de slacht. Dat is en blijft dus vreemd. Een en dezelfde mens wil dat zijn lievelingsdier, een hond of een kat, zo lang mogelijk in zijn gezelschap is en weigert tegelijk om zijn eetpatroon dusdanig aan te passen dat andere dieren ook tijd van leven hebben. Terwijl ieder die nadenkt kan weten hoe juist die merkwaardige manier van eten - wij verbouwen granen om gegeten te worden door dieren die wij vervolgens weer opeten -, een enorm beslag legt op de schaarse grond en het kostbare water, kortom zeer milieubelastend is. Jaja, ik weet het, dit is een goed begin. Maar met wilde en tamme dieren samen leven we op een planeet die op dit moment ingrijpend aan het veranderen is. Volgens de laatste inzichten waaien er zulke harde straalwinden, ergens ver boven onze hoofden, dat dit niet alleen verklaart waarom het zo overvloedig regent in Groot-Brittannië, maar waarom er ook zoveel warmte nog ligt te wachten onder de zeespiegel om later naar buiten te komen. En dan zal de opwarming van de aarde in een hogere versnelling verder gaan. En ik zie voor mij hoe de ijsberen van de noordpool uitsterven omdat het ijs smelt en zij ook niet eindeloos kunnen rondzwemmen.

En zo houden de dieren mensen als altijd een spiegel voor. Het zijn de zwakken door wie de sterken kunnen weten hoe machtig zij zijn. En die zwakken zijn de dieren en die sterken zijn de mensen. Je mag toch hopen dat er te midden van de misère in Syrië en de euforie in Sotsji de komende tijd echt grote doorbraken komen om het leven van mensen en van dieren in alle kostbaarheid te koesteren en te bewaren.

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u muziek van Barber en ‘A clare benediction’ van Rutter. Gelezen werd uit Genesis 24: 62-64. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a.

 

 

Terug naar overzicht…