Dapper

Door Ds. Aart Mak

Precies vijftig jaar geleden organiseerde dominee Martin Luther King de legendarische protestmars voor gelijke stemrechten van het plaatsje Selma in Alabama naar Montgomery in diezelfde staat. Beter gezegd: hij organiseerde er drie - twee mislukte en één geslaagde. Hoe dat ging met de zwarte burgerrechtenbeweging in het midden van jaren zestig van de vorige eeuw, hoe racistisch sommige blanken waren en hoe King zelf soms twijfelde en soms met kaarsrechte rug de druk van de toenmalige president Johnson weerstond, is allemaal te zien in de film getiteld Selma. Prachtig zijn de begeesterde toespraken waarin King een grootmeester was. De hoofdrolspeler, David Oyelowo is op die momenten zeer overtuigend. Wat ik wist maar wat mij meer dan ooit trof was de oudtestamentische beeldspraak waarmee de zwarten van toen in de VS  hun eigen lot maar ook hun hoop uitdrukten. Fascinerend om de dapperheid van sommigen te zien, vol geloof dat ze voor een rechtvaardige zaak streden, terwijl de blanke agenten met hun gummiknuppels en schoenen op hen inbeukten en sommigen de dood vonden. De film herinnert eraan hoe lang het geduurd heeft en wat een offers het heeft gekost voordat zwarte mensen hun stem mochten uitbrengen en als volwaardige burgers werden gezien. En nog, als je de cijfers over werk, gezondheidszorg, wonen en onderwijs anno 2015 erop naslaat, is de kloof groot tussen blank en zwart Amerika, ondanks een president met een gekleurde huid.

Als ik naar zo’n film kijk, doe ik wat ik altijd doe, me afvragen waar ik zou staan als ik toen erbij was geweest. Na een oproep via het toen nog prille massamedium televisie sloten zich honderden mensen uit het hele land aan bij de geweldloze strijd van Martin Luther King, ook opvallend veel geestelijken. Een van hen, een aardige, kwetsbare man wordt in de film vermoord, in elkaar geslagen door een aantal blanke jongeren die zeggen het allermeest een hekel te hebben aan white niggers, witte negers. Had ik zo iemand kunnen zijn? Of was ik toeschouwer geweest? Denkend dat het toch niet zou lukken – klinkt verstandig -, maar in feite bang voor het geweld dat deze protesten ontketenden. Achteraf wil iedereen wel een held zijn. Maar het is net zoals Chris van der Heijden schreef in Grijs Verleden, het gros van de Nederlanders in Wereldoorlog Twee probeerde zo goed mogelijk door de oorlog heen te komen en deed alles om de gewone en bekende gang van zaken in stand te houden. Echte schoften zijn er, maar even weinig als er echte helden zijn.

Wat toen in de VS gebeurde, vind ik vergelijkbaar met wat er nu in Rusland gebeurt. Kritische journalisten en politici als Boris Nemtsov worden geëlimineerd. Door Tsjetsenen, luiden de berichten. Ik geloof er niets van. In dat land wordt al jaren met de waarheid gemanipuleerd en worden mensen die nadenken en tegengas geven, kil omgebracht. Wie daar in verzet komt, is een held. Je bent je leven niet zeker en je wordt veracht door het volk dat alleen maar berichten leest over complotten tegen de Russische staat. In mijn binnenkamer bid ik tot God in mijn verlangen dat het arme Russische volk eindelijk eens een materieel beter leven krijgt en niet meer moet leven met leugens. Maar wat doe ik? Wat kun je doen, zegt een andere stem in mijn binnenste. Ik kan hier, in dit land, ook zorgen dat ik me niet laat begoochelen door wat men zegt dat waar is, de financiële specialisten en bankdirecteuren die weer dezelfde capriolen uithalen als voor 2008, sommige en mensen van de NAM, het gaswinningsbedrijf in het noorden van dit land, de farmaceutische industrie die puur om het geld eenvoudige geneesmiddelen en wat mensen zelf kunnen doen tegenhoudt, de voedselindustrie met bedrijven als Monsanto, die miljoenen boeren tot slaaf maakt, dieren systematisch misbruikt, er is zoveel. Teveel voor mijn binnenkamer? Misschien. Maar ik besef dat het begint met de vraag aan mezelf hoe dapper ik ben en of ik desnoods bereid ben tegen de stroom in te zwemmen omdat ik echt sta voor wat ik vind. Die vraag, of ik dat durf, dat lijkt mij de belangrijkste vraag.

Tekst: Elk mens heeft een innerlijk en het gaat erom of hij uit die schatkamer goede of slechte dingen tevoorschijn haalt. Wat je zegt doet ertoe, van alle woorden die je zegt, draag je zelf de gevolgen. (naar Mattheus 12: 35-37)

Terug naar overzicht…