Spruit

Door Ds. Aart Mak

Zoeken wij het allemaal hogerop, blijkt het zich gewoon beneden, op de grond, vlak voor onze voeten te bevinden. Toen ik het las, moest ik gelijk denken aan wat kinderen elkaar al sinds mensenheugenis in dit land vragen: ‘Het is groen en het vliegt door de lucht, rara, wat is dat?’ Antwoord: een vliegend spruitje. Waarop het moppentappertje dan doorgaat door te vragen wat er dan geel is en door de lucht vliegt. Antwoord: datzelfde spruitje, veertien dagen later. Ook hier denk je aan boven en blijkt het iets van beneden te zijn. Ik heb het natuurlijk, wat wilt u anders in deze maand, over iets waarin alle letters van het woord spruit zelfs ook in te vinden zijn: het woord spiritualiteit. Nou, dan weet u wel wat ik bedoel. Of niet? Legt u mij maar eens het verschil uit tussen geloof, godsdienst, religie en spiritualiteit, vroeg iemand mij pas.

Joke van Saane, godsdienstpsychologe van de Vrije Universiteit, heeft het in elk geval nagevraagd en zegt dat werken en lezen belangrijker worden gevonden dan het bewust contact zoeken met God, het goddelijke of het heilige. Het zit ‘m, concludeert zij, in de dagelijkse dingen. Het is de tijd die je even neemt voor jezelf (dit lijkt wel een reclame). Of het is de manier waarop je werkt, de natuur opzoekt, even wegduikt in iets heel moois als een film of goed boek. Spiritualiteit op een kerkelijke manier, is niet, zo blijkt, waar de meeste mensen op zitten te wachten. Dus Harm Schilder, pastoor te Tilburg, moet niet denken dat er iemand buiten zijn trouwe kudde gesticht wordt door het luiden van zijn kerkklokken. En de synode van de PKN die zich donderdag boog over het rapport ‘Spreken over God’, leek nog het meest op een vergadering wetenschappers die onder leiding van professor Prlwytzkofsky alles aan het tellen en meten waren, maar niet in staat waren er een gemeenschappelijke conclusie aan te verbinden. ‘Praw! Der hemeldonderweder!’ U begrijp niet wat ik bedoel? Juist, dat wilde ik maar zeggen, dit is voor ingewijden die de omvangrijke Olie B. Bommelliteratuur kennen.

Spiritualiteit is dus gans wat anders dan wat pastoors en dominees veronderstellen. Die wijzen, net als ik trouwens, nog regelmatig naar de blauwe luchten en de sterretjes van goud, waar (hoger nog) de Vader in de hemel woont die zoveel van kinderen houdt. Het is groen en het vliegt door de lucht. Terwijl gewone mensen, ik open nu even een mij toegestuurde catalogus van het als een tierelier draaiende internetbedrijf Bol.com zich bezig houden met het lezen van De kracht van het nu, Tijd maken, Ziels eigenwijs en Maak goud van je leven. Het spruitje ligt voor je voeten op de grond. Spiritualiteit is voor veel mensen in het huidige Nederland nauwelijks verbonden met een als persoonlijk ervaren God en een christelijke traditie waarin woorden als gehoorzaamheid en roeping tamelijk dominant zijn. Dat bleek ook uit het onderzoek dat het bureau Kneratie is geloof, als ze dat woord al gebruiken, vooral wijsheid vinden en evenwicht zoeken. Het leven is druk genoeg. Mindfulness, Engels woord voor een onderdeel van het Boeddhisme, is erg in. Het gaat om een vorm van meditatie en het aanleren van een levenshouding om met onvermijdelijke zaken om te gaan. Jezus mag er voor deze generatie zijn, hij was bij uitstek een wijsheidsleraar, maar dan in combinatie met Socrates en Boeddha, zoals pas nog op een drukbezochte middag in de Rode Hoed.

Toen Henk Angenent in 1997 de laatst verreden Elfstedentocht won, was er een lichte opleving bij de spruit. Henk Angenent, woonachtig in het Zuid-Hollandse Woubrugge, was namelijk spruitjeskweker. Klaas Hendrikse die gelooft in een God die niet bestaat, is net zo’n gewone, uit de klei getrokken jongen. Een beetje hoekig, geen fratsen, gewoon zeggen wat je vindt. Hij verzuchtte na afloop van de eerdergenoemde synodevergadering: ‘Als ik al deze mensen zie, dan denk ik: ik hoor niet thuis in deze kerk.’ Om direct daarop te zeggen: ‘Maar ik wil er ook niet uit.’ Collega Klaas die ik goed kan volgen als hij zegt dat het bestaan van God echt iets heel anders is dan het bestaan van de zendmast van Radio Bloemendaal of het bestaan van de koekjestrommel bij u op tafel, probeert op zijn eigen bonkige manier aan te sluiten bij de spiritualiteit van de middengeneraties. Twijfel en zoeken horen fundamenteel bij geloof. Je kunt wel praten over God, maar je moet wel bedenken dat God vanuit ons mensen gezien, niet meer is dan een denksel. Ik citeer nu een haast Bommeliaans woord dat Harry Kuitert onlangs in het dagblad Trouw gebruikte om uit te leggen waarom God zowel wel niet als wel bestaat. Kuitert is zoals u wel weet de man met de beroemde uitspraak: ‘Alle spreken over boven komt van beneden, zelfs als wij zeggen dat het van Boven komt.’ Het begint dus altijd bij mensen.

Ik weet uit ervaring dat dit voor een aantal met Bijbel en christelijke godsdienst opgevoede mensen niet te volgen is. Want zij zijn, net als Kuitert trouwens, opgevoed met het goddelijke woord en alles wat daarover geopenbaard is. Al generaties lang kijken mensen tijdens een kerkdienst naar boven als daar het hoogheilige woord door de dienaar van dat goddelijke woord wordt uitgelegd. Daarom zitten de kansels zo hoog en denken sommige dominees van de weeromstuit dat ze altijd een beetje vanuit de hoogte moeten praten. Het is zwart met twee streepjes wit en het hangt al een half uur in de lucht, rara wat is dat? Antwoord: een vliegende dominee die niet weet hoe hij moet landen. Zo kan de kerk, met al haar spreken over God, nog wel een tijdje doorzweven. Terwijl de kinderen allang buiten spelen en talloze volwassenen het zelf wel uitzoeken, in het vertrouwen dat er toch iets moet zijn. Inderdaad, God als Iets, het fameuze Ietsisme, een woord ooit voor het eerst gebruikt door voormalig minister van cultuur Ronald Plasterk. Ook wij bij Kerk Zonder Grenzen, juist wij, zullen die slag moeten maken om ons zelf gebouwde huis te laten voor wat het is – misschien houden we nog een kamertje aan om er soms te logeren, en niet vanuit de hoogte neer te kijken op de wereld van spruiten en spiritualiteit, maar er met al wat ons lief is mee in gesprek te gaan en er weer deel van te gaan uitmaken.

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u muziek van John Barry uit de film ‘Dances with the wolves’ en gezang 477 uit het Liedboek van de kerken. Gelezen werd uit Handelingen 1: 10-11a. Het gebed kwam uit de bundel Bij gelegenheid (II) van Sytze de Vries.


 

Terug naar overzicht…