Werk

Door Ds. Aart Mak

Inwoners van Zweden zouden tot hun 75e levensjaar moeten doorwerken. De uitspraak kwam van de Zweedse premier Fredrik Reinfeldt. In een kranteninterview merkte hij op dat het pensioensysteem niet gebaseerd is op magie. ‘Als mensen denken dat ze langer kunnen leven en hun werkzaam leven kunnen inkorten, dan zullen de pensioenen gaan afnemen.’ Op dit moment, begreep ik, werkt al acht procent van de Zweden van 65 jaar en ouder. Volgens Reinfeldt zouden de Zweden zo rond hun 50e zich moeten laten herscholen, met overheidssteun, om er dan in een nieuwe baan nog 25 jaar aan te kunnen vastknopen. Ik vind dit een interessant geluid uit een vrij goed met Nederland vergelijkbaar land.

Hoe de Zweedse bevolking op deze opmerkingen van hun conservatieve eerste minister reageerde, las ik nergens. Maar iedereen in de landen van het vergrijzende Europa kan weten dat het met de pensioenen niet kan blijven zoals het was. Teveel mensen worden te oud, dus moeten we anders gaan aankijken tegen de tijd dat een mens werkt en het tijdstip dat iemand stopt met werken. Slechts voor een deel heeft dit probleem te maken met de huidige financiële crisis. Al jaren geleden, toen de bomen  nog tot in de hemel groeiden, waarschuwden economen al dat we maatregelen moesten gaan nemen. Dat was in de tijd dat korter werken, met de VUT gaan en de gouden handdruk bij voortijdig ontslag heel gebruikelijk waren. Maar het is allemaal anders geworden, ook onze manier van werken. De afgelopen week boog de Tweede Kamer zich over de zogenaamde flexwerkers. Dat steeds minder mensen hun leven lang voor een baas werken, was allang duidelijk en geen probleem. Maar al die mensen, een toenemend aantal, die niet meer in dienstverband maar met tijdelijke contracten werken, zijn zienderogen in aantal toegenomen. En hoe moet het bij die groep met het krijgen van een hypotheek, een arbeidsongeschiktheidsverzekering en de opbouw van een pensioen? Daarnaast is sinds de jaren ’90 de groep ZZP’ers, zelfstandigen zonder personeel, aanzienlijk toegenomen. Dat zijn mensen die zich met hun kwaliteiten verhuren aan een bedrijf, als coach of consultant, maar ook al die andere eenpitters die economisch op eigen benen staan. Zij hebben als eerste te lijden van de huidige economische crisis en ook zij bouwen vaak niet de oudedagsvoorziening op zoals vorige generaties dat wel deden.

Er is dus wat aan de hand als het om werken en niet werken gaat. Ik herinner me hoe Bob Smalhout al jaren geleden luidruchtig protesteerde omdat hij moest stoppen met werken, alleen maar omdat hij 65 jaar was geworden. Nu is deze anesthesioloog en columnist van De Telegraaf, ooit ook een keer te gast bij Kerk Zonder Grenzen, wel een kruidjeroermeniet maar hij had wel gelijk toen hij dat al in de jaren ’90 zei. En hij was niet de enige die toen de kat de bel aanbond. In een tijd dat mensen gemiddeld niet veel ouder dan 70 of 75 jaar werden, lag het voor de hand een maatschappelijke regeling te treffen om mensen tijdig te kunnen laten rusten van gedane arbeid. In een tijd dat jongere generaties stonden te trappelen om aan het werk te gaan maar de banen bezet werden door ouderen, was het vanzelfsprekend dat er mogelijkheden werden geschapen om mensen eerder te laten stoppen met werken. Maar nu veel ouderen, gemiddeld gesproken, ruimschoots de 80 halen en we zowel te maken krijgen met onbetaalbare oudedagsvoorzieningen als met een tekort aan ingenieurs, verpleegkundigen, verzorgsters en allerlei beroepskrachten waar de maatschappij op draait, moeten we weer anders gaan denken. Dat heeft die Zweedse premier natuurlijk goed gezien. Mij verbaast het tot op de dag van vandaag dat aan mij en mijn generatiegenoten niet gevraagd wordt om tot hun 66e of 67e door te blijven werken. De Nederlandse politiek heeft de datum waarop we de pensioenleeftijd naar achteren verschuiven, wel heel erg ver voor zich uitgeschoven.

Laat ik u een vraag stellen die typisch christelijk is. We doen net even of er geen twintig eeuwen tussen zitten. De vraag is: Wat zou Jezus doen? Doorwerken of stoppen met werken? Zichzelf en anderen in de maatschappij een dienst bewijzen door achter het loket te blijven zitten, de telefoon op te nemen en mensen elke werkdag met raad en daad terzijde te staan? Of zich overgeven aan het Zwitserleven Gevoel? De vraag zo suggestief stellen is haar natuurlijk al beantwoorden. Ik herinner me nog de generatie van mijn grootouders die nog wel eens het oude bijbelwoord citeerde: ‘Wil iemand niet werken, dan zal hij ook niet eten.’ Het staat in 2 Tessalonicenzen 3: 10. Die mensen stonden toen aan de vooravond van een welvaartsmaatschappij die in de geschiedenis haar gelijke niet zou kennen. Met een zucht van opluchting zeiden we in de tweede helft van de vorige eeuw dat een mens vrije tijd mocht hebben en niet zijn leven lang een werkezel hoefde zijn. We filosofeerden over de spelende mens en een maatschappij waarin de machines het werk zouden overnemen. Dat heeft dus allemaal anders uitgepakt. Over Jezus gesproken. In de jaren ‘70 van de vorige eeuw ontstond er een beeld van Jezus die als een hippie zijn eigen leven leidde en op zijn manier de brave arbeiders met hun broodtrommeltjes op de bagagedrager van hun fiets gebonden, als eendimensionale mensen te kijk zette. Ik denk dat we ons Jezus nu, in de jaren ‘10 van deze eeuw, zouden voorstellen als een over de gangen dravende verzorgster van demente ouderen die met een vriendelijk woord voor iedereen en vooral een engelachtig geduld haar  onzichtbare en ondankbare werk doet. De tijden zijn veranderd. Alle reden om elkaar meer nog dan rust vooral zinvolle arbeid te gunnen. Herscholing of voortdurende bijscholing, ook in de tweede levenshelft. Gretig gebruik maken van de ervaring en inzichten van 70-jarigen. Elegant omgaan met begin en einde van werktijd, inbouwen van persoonlijke vrije tijd, mogelijkheid tot duobanen, vakanties door het hele jaar heen. Dat moet toch niet alleen in Zweden maar ook in ons land flexibel kunnen worden opgelost? Van die emancipatie van ouderen worden we allemaal alleen maar beter.

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u muziek van Brossard en ‘He’s got the whole world’, gezongen door Mahalia Jackson. Gelezen werd uit Matteüs 20: 6-7. Het gebed kwam uit de bundel Bij gelegenheid (II) van Sytze de Vries.

Terug naar overzicht…