Revolutie

Door Ds. Aart Mak

Vaak is dapperheid het gevolg van een vlucht naar voren en dan vervolgens niet meer terug kunnen. Dat lijkt ook te gelden voor de vele artsen, onderwijzers, taxichauffeurs en treinmachinisten die donderdag in Egypte in staking gingen. Hun zich als een autistische vader des vaderlands gedragende president Moebarak zal hen alsnog vervolgen en straffen, mochten de honderdduizenden, zelfs miljoenen Egyptenaren nu de rijen verbreken. De jonge chirurg die al twee weken eerder op het Tahrirplein begon met het verzorgen van wonden, kan hun dat als geen ander vertellen. Politie in burger nam al lang zijn foto, lichtte zijn dossier en als de storm in Egypte ooit gaat luwen zonder enig gevolg voor de machthebber, zal hij zijn leven er in een gevangenis bij inschieten. Dat weet hij. Dapperheid is een stap zetten en dan merken dat je niet meer terug kunt maar wel verder móet. Met het hart in de keel, het risico nemend dat je alleen komt te staan, merkend dat je per stap al je schepen achter je verbrandt en nooit meer zult kunnen terugkeren naar de oude zekerheden.

U begrijpt, de revolutie op de pleinen van Egypte – niet alleen in de hoofdstad maar evengoed in andere grote steden, blijft me intens bezig houden. Met vele anderen realiseer ik me dat de moderne media meer dan wat ook bijdragen aan deze, na Tunesië, volgende aanstaande omwenteling. Jongeren weten van elkaar wat er speelt door Twitter en sms, ze zoeken en vinden elkaar door Facebook en ontwikkelen zo in razend tempo een netwerk van onderlinge verbondenheid. Geen overheid ter wereld kan op dit moment de waarheid zo verdraaien dat de inwoners van het land als vee achter de alwetende leider aansjokken. In allerlei landen de laatste jaren, of dat nu lukte zoals in Tunesië of dat het voorlopig mislukte zoals in Birma, was sprake van uitstekend geïnformeerde jonge mensen die sneller dachten en handelden dan de verstarde regiemes waartegen ze de straat opgingen. Zelfs een kolossale dictatuur als China of een autocratische regering als in Rusland kunnen niet voorkomen dat ook hun inwoners op de drempel van het verlangen naar vrije informatie en meningsuitwisseling staan. Terwijl in vroeger dagen geheime agenten vrijelijk hun gang konden gaan en mensen aan alle kanten manipuleerden, weet nu de hele wereld dat de film die de Duitse regisseur Cyril Tuschi maakte over Michail Chodorkovski gestolen is en dat dit volkomen past in de ouderwetse Russische strategie om mensen en meningen naar je hand te zetten. Evenals de buiten de werkelijkheid staande Moebarak van Egypte, werkt dat ook in dit grootste land ter wereld niet meer en we zullen nog meemaken dat niet alleen doorgedraaide dwazen als de islamitische rebellenleider Oemarov (die de verantwoordelijkheid van de aanslag op het vliegveld van Domodedovo opeiste), maar ook gewone mensen de straat opgaan omdat ze niet meer accepteren dat de hele wereld overal toegang toe heeft behalve zij.

En zo bevinden we ons in de 21e eeuw opnieuw midden in een tijd van revoluties. De onrust is wereldwijd. Je zou zelfs de Partij van de Vrijheid die parmantig voorstelde alle asociale mensen in tuigdorpen op te sluiten, een teken van diezelfde revolutionaire geest kunnen noemen. Hun idee van vrijheid heeft echter niets met dapperheid te maken, het is angst voor de veranderende wereld, angst voor vreemdelingen, angst voor het verlies van je positie en veiligheid. De jonge generaties in de Arabische wereld die nu in opstand komen, zijn bereid alles te verliezen, omdat ze weinig hebben, niks mogen en het in hun ogen alleen maar beter kan worden. Het is vreemd voor mij om dat waar te nemen. Ik ben met al mijn generatiegenoten opgegroeid in de herwonnen zekerheden van na de Tweede Wereldoorlog. Die zekerheid was grotendeels ook de veiligheid van deze kant van het ijzeren gordijn. De westerse democratieën kenden ook hun spanningen en revolutionaire bewegingen, denk aan de jaren ’60, maar de welvaart en de inschikkelijkheid van de parlementaire democratieën waren dusdanig groot, dat de maatschappij niet wezenlijk veranderde. De vraag is hoe lang wij dat hier volhouden. Ook hier, getuige allerlei geluiden in de maatschappij en onder sommige politici, ontstaan verkrampingen en wordt er getornd aan allerlei vrijheden om maar te kunnen blijven leven zoals we gewend waren. Die enorme vrijheid en welvaart zullen denk ik, gezien de snelheid waarmee alles beweegt en verandert, het einde van deze eeuw niet halen. De wereld revolutioneert in snel tempo verder.

Dezelfde revolutie vond op geestelijk vlak al veel eerder plaats. Dat ging onmerkbaar en was verder ook ongevaarlijk. Mensen in dit land en in zoveel landen van de vrije wereld verlieten al veel eerder hun geestelijke huis. De beelden van een liefdevolle maar strenge God in den hoge, een afhankelijke mens hier op aarde en het oordeel aan het einde van je leven, werden al veel eerder losgelaten. In de leegstaande kerken bewonderen we als toeristen nu hoe de schilders van vroeger dit hemelse baldakijn uitbeeldden. Maar we geloven er niet meer in. Voor God en de goddelijke wereld zijn andere beelden in de plaats gekomen. Maar die beelden zijn individueel en passend bij de mondige, zijn leven zelf bepalende mens. Het in op dracht van Kerk Zonder Grenzen uitgevoerde Kaski-onderzoek noteert dat jonge mensen en mensen van middelbare leeftijd in grote getale streven naar autonomie, authenticiteit en geluk. Dat is de al dan niet bewuste godsdienst van deze tijd. God is dan niet iemand ver weg, maar een kracht van binnen. Nogmaals, dit is ook een revolutie, maar dan van de geest. En ook hierbij, bij de revolutie van de geloofstaal en geloofsvormen, heb ik geen idee waar deze toe leidt. Maar ook hiervan geldt dat wanneer je eenmaal je vertrouwde stellingen hebt verlaten, je in een soort vlucht naar voren alleen maar dapper verder kunt gaan, in de hoop dat het onbekende land voor je ook een plaats kan worden om letterlijk en geestelijk in te kunnen wonen ...

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde u pianomuziek van de componist Strategier en gezang 94 uit het Liedboek van de Kerken. Gelezen werd uit Hebreeën 11: 8-10. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a..

 


 

Terug naar overzicht…