Geheugenatleet

Door Aart Mak

Geheugenatleet. Het kan aan mijn geheugen liggen, maar ik had nog niet eerder van dat woord gehoord. Onderzoekers van het Radboud Ziekenhuis in Nijmegen weten het nu zeker – zo luidde het nieuws afgelopen week – wanneer je zes weken lang elke dag dertig minuten traint, veranderen je hersenen in die van een geheugenkampioen. Nummers, woorden en plaatjes, u zegt het maar, en de atleet onthoudt ze voor u. Hoe dat gaat? Ik hoorde op de radio hoe je het beste iets kunt onthouden en toen begon het me weer te dagen. Ik had dat vaker gehoord of gelezen. Ga in je geest op reis. Neem bijvoorbeeld de weg van je werk naar huis. Selecteer in die route belangrijke punten, zoals stoplichten, monumenten, in het oog lopende huizen. Ga dan de woorden die je wilt onthouden, verbinden aan die punten onderweg. Als je dan die woorden later wilt oproepen, ga je in je hoofd die route langs en je weet beter dan ooit de woorden die je moest onthouden. Je kunt het ook doen door je je huis voor te stellen. En de getallen die je moet onthouden, verdeel je over de kamers. Resultaat: door je huis door te lopen, vind je de getallen weer terug. Ons brein kan niet zoveel met abstractie. Volgens de onderzoekers is dat brein nog steeds gevormd door de oertijd toen de mens elke dag op weg moest om voedsel te vinden. Of dat waar is, weet ik niet. Maar de gedachte dat je je iets moet verbeelden om het te kunnen onthouden, sprak mij onmiddellijk aan.

Want neem nou je zelf en wat je van je jonge jaren onthouden hebt. Dat zijn in mijn geval en ik vermoed dat dit voor bijna iedereen geldt, de plaatjes en de verhalen. Ons geheugen houdt van beelden en van verbeelding. Ja, ik kan nog alles tafels en ook de Franse werkwoordvervoegingen uit mijn hoofd opzeggen. Maar ik herinner me ook – en nu heb ik het over geloofsopvoeding – dat ik de vragen en antwoorden uit de Catechismus uit mijn hoofd moest leren. Ja, ik verbaas mij er soms over dat ik dat heb ondergaan maar ik ben nu eenmaal een kind, geboren in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Van die vragen en antwoorden weet ik vrijwel niets meer. Het was zo abstract. Maar wat ik wel weet zijn de bijbelverhalen. Of de voorbeelden, uit het leven gegrepen, om duidelijk te maken wat liefde of vergeving is. De onderwijzer die op de lagere school de gelijkenissen zo vertelde alsof hij ze zelf had verzonnen, zit voor altijd in mijn geheugen gegrift.

Ik maak voor deze radiozender elke keer om kwart voor één een programma van een kwartier met muziek en mijmering over een psalm. En ik bedacht, in dit verband, het volgende. Wat zijn de meest bekende en meest geciteerde psalmen? Dat zijn de psalmen die een beeld oproepen. En die zich dus door dat beeld gemakkelijk neervlijen in ons geheugen. Denk aan het hert dat smacht naar water, psalm 42. Of aan de bergen die zich om mij heen verheffen, psalm 121. Of aan de herder die voor mij uitgaat, psalm 23. Of aan de boom die leeft omdat hij aan de waterkant staat, psalm 1. Er is nog iets, als we het weer breder trekken. Over Jezus wordt door drie van de vier evangelisten opgemerkt dat hij voor de meeste mensen alleen maar in gelijkenissen sprak. Alleen maar. Het lijkt wel misprijzend opgemerkt. Alsof de echte waarheid verder gaat dan de kracht der verbeelding. Dat is dus niet zo. Dat geheimzinnige koninkrijk, de aanwezigheid van God, de innerlijke bekering, de vergevingsgezindheid en dat wat we rechtvaardigheid noemen, het zijn allemaal begrippen die pas door ze in een verhaalvorm te gieten, niet alleen ons geheugen blijvend bevolken maar ook ons gevoel gaande houden dat er meer aan de hand moet zijn met het leven hier op aarde. En daarin was Jezus een meester.

Nog één ding. Het is volop verkiezingstijd. Overal duiken de lijsttrekkers op, in tv-programma’s, in kranten, spotjes op de radio en op de sociale media. Maar ik zat te denken over wat ik mij nog herinner van de Tweede Kamerverkiezingen van 2012. Of, nog verder terug, van die van 2010. En ik moet zeggen: ik weet er bijna niets meer van. Pas als ik er iets over lees, zeg ik: oh ja, dat was ook zo. Dat lot zullen deze verkiezingen waarover nu zoveel te doen is, ook wel in mijn geheugen ondergaan. Ik hoop alleen maar dat we onszelf in dit land over vier of acht jaar niet beklagen omdat we zo stom zijn geweest in 2017 geen maatregelen te hebben genomen  om het toenemende water en de ernstiger wordende droogte elders in de wereld tegen te gaan. Ik maak mij dus grote zorgen over het klimaat en de nonchalance bij vele politici en zelfs de weerzin bij sommigen om echte ingrijpende besluiten te nemen en daarmee nog enigszins de naderende crisis te beteugelen. Want, over ons geheugen en de kracht van verbeelding gesproken, als er één plaatje is dat ik mij heb laten inprenten om nooit meer te vergeten, is dat het plaatje van de blauwe aarde, gezien vanuit de ruimte. Een prachtige planeet, maar o zo kwetsbaar. En waar moeten we heen als we hier de boel verpesten? Je zou er bijna een nieuwe psalm over dichten…

 

Terug naar overzicht…