Wat is wijsheid?

Door Ds. Aart Mak

Dit is een herhaling van Een Goed Begin, uitgezonden op zondag 8 okotber 2006.

Later deze ochtend zal ik in het kerkje aan de Potgieterweg in Bloemendaal een toespraak houden. Dat is het kerkje van de Nederlandse Protestantenbond, de kerk van mijn overgrootvader dus eigenlijk. Belangrijker is dat het zal gaan over wijsheid. Je kunt in de wereld kennis vergaren maar wijsheid is nog wat anders. Van Jezus wordt gezegd dat hij op jonge leeftijd al uiterst wijs was. Wij, gewone stervelingen, hopen dat we met het ouder worden ook wat wijzer worden. Maar wijsheid en grijsheid gaan niet vanzelf samen. De vraag is: wat is wijsheid en hoe kom je daaraan? Geleerde boeken lezen? Grote reizen maken? Veel mensen ontmoeten? Ik wil er vanaf deze plaats en tijd ook iets over zeggen.

Wat mij steeds vaker opvalt en ook tegenvalt, is hoe weinig wijze woorden ik hoor. En met wijsheid bedoel ik in dit geval verzoenende woorden, enige relativering, een benoemen van wat verbindt in plaats van een fel beklemtonen van wat scheidt. We leven echt in een tijd van mannetjes- en vrouwtjesmakerij. Gewone mensen praten steeds meer alsof er een camera op hen gericht staat. Alles is belangrijk. In ons overvolle land moet iedereen blijkbaar flink de ruimte krijgen. Er bestaan geen gradaties meer. Ik zou ook wensen dat ergens iemand, een lijsttrekker of campagneleider in politiek Den Haag, begrijpt dat ik rustige, weloverwogen, vriendelijke toespraken wil horen. Nu word ik gek van de oneliners, korte statements en vooral de eenzijdige oppervlakkigheid. De twee grote partijen van dit land staan inhoudelijk vlak naast elkaar, maar de voormannen doen alsof hun onderlinge verschillen voor ons een zaak van leven en dood betekenen. Ik mis de wijsheid. Het gaat om aantallen, om slimmigheden, om scoren, geloofwaardig overkomen. Om de waarheid gaat het allang niet meer. Naar wijsheid wordt zelfs niet meer verlangd.

Goed. Wat is dan wijsheid?  Het is de stilte temidden van de beweging. Het  is het besef dat er niets nieuws onder de zon is – ik verwijs nu naar een uitspraak van de wijze Prediker. Het is het idee dat alles een andere kant heeft. Mensen die het hardste roepen overschreeuwen meestal iets in zichzelf. Het is het weten dat er wel feiten bestaan maar dat wij als mensen altijd met een filter van eigenbelang of heftige emotie de feiten een eigen betekenis geven.

Het televisietijdperk waarin wij al ruim een halve eeuw leven, heeft in elk geval ertoe geleid dat wij meer kijken naar anderen dan naar onszelf. Ook dan dreigt een voorbijgaan aan wat wijs is. Wijsheid begint namelijk met jezelf onder ogen te zien, je beperkingen te aanvaarden en andere mensen te zien als waren zij als jij. Ik verwijs nu naar het grote liefdegebod dat vraagt de ander lief te hebben als jezelf. Begrijpt u mij goed: televisie en ook internet zijn prachtige middelen die het bestaan van mensen enorm kunnen verrijken. Maar in de extremen, zoals programma’s als Fear Factor, Big Brother en de Gouden Kooi onthult zich de schaduwkant: mensen zijn niet meer dan bundelingen instincten die uit zijn op geld, seks en macht. Het sporttijdperk waarin wij sinds diezelfde televisie meer en meer leven, heeft ertoe geleid dat we overal wedstrijden van willen maken. Het gaat steeds maar om wie de beste, de mooiste en de intelligentste is. Dat er meer is in het leven dan winnen en verliezen, zou de wijsheid je kunnen vertellen. Of beter: influisteren. Want de stem van de wijsheid klinkt zacht. Zij dringt zich niet op aan wie haar niet wil horen. De wijsheid is als God en dat is niet zo gek gezegd, want volgens de Joodse traditie speelde God met de wijsheid voor Hij de wereld schiep.

Ik ga het dus zo meteen in dat andere kerkje in Bloemendaal over wijsheid hebben. Niet uit bozigheid om wat er allemaal mis is in de moderne maatschappij. Maar omdat ik overtuigd ben dat geloof en wijsheid twee zusjes zijn met nogal identieke genen. Echte wijsheid leert je omgaan met het leven zoals zich dat aandient. Het helpt dan om te leren je niet te laten beheersen door je driften en primaire gevoelens. Het helpt om in de drukte van het bestaan de stilte te zoeken en in die stilte je evenwicht te hervinden. Het helpt om te bedenken dat wat mensen over jou zeggen vaak meer over henzelf zegt. Dat zou een wijsheid kunnen zijn die zich aandient bij het ouder worden: je leert om je minder aan te trekken van wat anderen vinden en niet altijd maar te voldoen aan wat anderen verwachten. Het zusje dat geloof heet, heeft in feite hetzelfde voor jou in haar schort verborgen. Dat zijn geschenken aan jou die volgens haar bij God vandaan komen. Ik noem ze: eenvoud, bescheidenheid, een ander het allerbeste gunnen, overgave aan wat God van je wil in plaats van altijd maar je eigen zin doordrijven, bidden en dan meer danken dan van alles vragen.

Ik hoop dat u mij kunt volgen. Het is zo kostbaar. En hoewel ik nooit bij de christelijke gemeenschap van de Amish zou willen horen, was het bericht van de dood van 5 Amish-meisjes door een zieke volwassen man die in de buurt woonde, voor mij onthutsend en symbolisch. Niemand wordt in deze wereld blijkbaar met rust gelaten, ook niet de teruggetrokken en zonder machines of telefoon levende aanhangers van deze protestantse groepering in Noord-Amerika. Je zou geneigd zijn je nog zwaarder te bewapenen tegen allerlei onheil. Maar de wijsheid zou denk ik vragen je niet te laten besmetten door het ongeloof, het wantrouwen, de agressiviteit en de haat van anderen. Dat lijkt mij een grotere uitdaging voor de komende jaren dan de vraag welke partij in dit land de grootste wordt.

Met muziek van Grieg en Rachmaninoff. Verder hoorde u ‘O amor Em Paz’ en het lied ‘Geschreven in ons hart een wet’ uit het Pinksteroratorium van Marijke de Bruïne. Gelezen werd uit Job 28: 12-1, 20 en gebeden werd uit ‘Bij gelegenheid (II)’ van Sytze de Vries.

 

 

 

 

 

 

Terug naar overzicht…