Wit

Door Ds. Aart Mak

Dit wordt de laatste keer dat ik het over een kleur heb. Na rood, blauw, groen en geel, qordt het nu wit. Daarover zo meer. Eerst dit. De serie over kleuren ging zowat gelijk op met alle politieke gekrakeel in Nederland. Verkiezingen a.s. woensdag! Maar gelukkig, na alle oneliners, kreten en ook verketteringen wordt het weer grotemensenwerk. Dat geldt ook een klein beetje voor Een Goed Begin. Het was en is leuk om aan de hand van een kleur u de zondag binnen te leiden. Maar het is ook een beetje Spielerei, zoals de Duitsers zeggen. Het echte leven, met alle ziekte en zeerte, maar ook met alle ontroering en geluksmomenten, mag na deze keer ook weer een kans krijgen. Dat is de uitdaging. Het leven ondergaan en daarin sporen van God ontdekken, vaak zelf gemaakte eenzaamheid doorbreken, je laten verrassen, proberen in alle dagelijkse gewoel de balans te vinden en het heilige moment te ontdekken, misschien zelfs de gestalte van Jezus even in de verte te zien. Dat is voor mij een goed begin van elke zondag en dat wordt het weer, hoewel het nooit weg was.

En met die gestalte van Jezus even in de verte zien, heb ik het bruggetje naar de kleur wit. Van hem namelijk wordt gezegd dat hij op een goed moment veranderde van gedaante. Zijn gezicht ging zelfs stralen als de zon en zijn kleren werden wit als het licht. Dat is een overrompelend, alles omvattend beeld. Het aardige is dat pas eeuwen later ontdekt werd dat wit ook de optelsom is van alle kleuren. Het hele kleurenspectrum, van violet, indigo, blauw, groen, geel, oranje tot en met rood valt uiteen als het witte licht door een prisma valt. Dus als ik de witte mens zou moeten aanwijzen, zou dat Jezus zijn. En net als in dat beroemde verhaal dat door drie evangelisten wordt verteld, de verheerlijking op de berg, is zoveel en zo zuiver wit in feite onbestaanbaar. Het kan ook niet lang duren, onze ogen zijn daar niet op gebouwd. Elk aards wit heeft ook een bepaalde tint die zichtbaar wordt als je het tegen een ander wit voorwerp houdt. Denk aan alle varianten als zilverwit, sneeuwwit, hagelwit, melkwit, titaanwit, zinkwit, loodwit, ivoorwit, verkeerswit, vuilwit, gebroken wit, ijswit en wolkenwit. En zo blijft wit de kleur die we kennen en tegelijk niet bevatten. En dat lijkt mij een diepe betekenis te hebben.

Wit wordt vaak gezien als de kleur van zuiverheid. Pas gevallen, ongerepte witte sneeuw, uiteraard een pleonasme, wordt door mensen ervaren als teken van het leven dat nog niet bezoedeld is. Een kind hoort ook gedoopt te worden in een witte doopjurk en een bruid moet trouwen in een witte jurk. Dat laatste verbeeldt haar maagdelijkheid en dat ging eeuwenlang op in tijden voor ons toen de vrijheid van het individu nog onderworpen was aan de moraal van de groep. Maar ik weet nog hoe de koets en de paarden bij de begrafenis van koningin Wilhelmina in het wit waren. Dat maakte een grote indruk, ook op de zwart-wit televisie die toen in 1962 nog bij de buren bekeken werd. Wit is ook de kleur van het  Huis waarin de Amerikaanse president zetelt. Het werd gebouwd door de Ier James Hoban die het Leinster House in Dublin als voorbeeld gebruikte. Hier functioneert de kleur wit als het centrum van de macht, de plek waar de belangen tot rust zijn gekomen en evenwicht en neutraliteit heersen bij het nemen van beslissingen. Als iemand een witte vlag omhoog steekt, is het ook de bedoeling dat je het gevecht staakt. Iemand doet er niet meer aan mee en geeft zich over. En mensen die hun zwarte geld wit willen wassen, proberen dat geld te ontdoen van alle smerigheid waarmee het in hun handen is gekomen. Een wit voetje halen is iets vergelijkbaars, iemand die dat doet probeert in de gunst te komen bij iemand met aanzien of macht en daarmee zelf meer vrijheid te krijgen.

Ik moest indertijd glimlachen toen in de krant stond dat er een nieuwe late-night-show op de televisie kwam, gepresenteerd door het duo Pauw en Witteman. De een met de naam van de grote vogel die allerlei kleuren trots omhoog steekt bij het uitspreiden van zijn staart, de ander met een naam die in de verte aan een bleekneus doet denken. Want wit is ook de kleur die als niet gezond wordt gezien. Je ziet wat wit om de neus. En, sterker nog, als in de bijbel de kleur wit wordt gebruikt in verband met een lichaam, duidt het op melaatsheid. Zoals Mirjam, de zuster van Mozes huidvraat kreeg, met een huid wit als sneeuw. En, gekke associatie misschien, een van de zwartste bladzijden uit de vaderlandse geschiedenis wordt gevormd door wat er gebeurd is met de gebroeders De Witt. In augustus 1672 werden Johan en Cornelis in Den Haag vermoord door het grauw van de straat. Hoewel dat altijd zo geleerd werd, dat ze werden gelyncht en vermoord door een uitzinnige menigte, was het in werkelijkheid een politieke moord. Goed, genoeg over mensen die in hun achternaam de kleur wit meedragen.

Wit is in de kerk de kleur van het feest. Het begint op Witte Donderdag, de dag dat herdacht en gevierd wordt hoe Jezus het Pascha vierde met zijn leerlingen voor hij werd gevangen genomen. Wit is verdwenen op Goede Vrijdag, maar keert terug in de Paasnacht. En dan blijft het tot en met de zondag na Hemelvaart. Want wit herinnert aan de hemel die zich over de aarde ontfermt. Mensen staan op, omdat een is opgewekt uit de dood en in Gods naam de hele mensheid in het eeuwige licht zet. De kleur wit die daarvan het symbool is, is er ook nog even als we na Pinksteren vieren dat deze mens een is met de Vader en met de Geest die wordt uitgestort en keert weer terug in de Kerstnacht, als het kind wordt geboren, besneden en later door Johannes gedoopt. Zo, dat is even geschiedenis die elke zondag zichtbaar is.

In het dagelijkse leven hebben wij het meestal over heel andere dingen. Over wittebrood uit Zweden of nog steeds bij de bakker en witgoed als je een wasmachine of koelkast bedoelt. Of over een witboek dat laat zien hoe je het probleem beschreven in een zwartboek hebt opgelost. We spreken van een witte werkster die nog steeds een witte raaf is temidden van de zwartwerkende huishoudelijke hulpen. We hebben het over de witte spelling als we niet het Groene Boekje bedoelen. We drinken misschien witte wijn terwijl die drank helemaal niet wit is. We kijken soms naar het witte doek in de bioscoop waar het vervolgens de hele voorstelling donker is. Of of we zwaaien met witte doekjes in het stadion als we vinden dat de trainer moet opstappen. En in de wereld van de radio spreken we van een witje. U weet wat dat laatste betekent? Een witje is een paar seconden zonder tekst of muziek, de angst van elke radiomaker. En zo speelt de kleur wit overal doorheen. Op z’n allermooist vind dat ik in wat ik u zo zal lezen. Dat komt dan toch weer uit een oud boek, het laatste bijbelboek, waarin de kleur wit staat voor de overwinning. Niet zozeer de onschuld die hoort bij het kind dat net geboren is, maar bij de mens die door alles heen is gegaan, grauw, donker en zwart, het hele leven, erop of eronder, en eindigt met een groot geheim, je naam, ongeschonden, voor altijd, bekend bij Degene die je gewild heeft en je liefheeft tot het eind.

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u ‘Dressed for the opera’ van Lane/Vitarelli en gezang 114 uit het Liedboek. Gelezen werd uit Openbaring 2:17. Gebeden werd uit ‘Bij gelegenheid (II)’ van Sytze de Vries.

Terug naar overzicht…