Vrouw

Door Ds. Aart Mak

In alle berichtgeving over geweld in Oekraïne, het Midden Oosten en Afrika, zou je haast vergeten dat er ook nog meisjes zijn die werden ontvoerd en nog steeds niet zijn gevonden. En er was die Turkse politicus die kenbaar maakte dat vrouwen niet mochten lachen in het openbaar. En omdat die twee haast alweer vergeten berichten met elkaar samenhangen, wil ik er hier als saluut en ter nadere overweging graag even bij stilstaan.

Het gaat om tweehonderd meisjes die in het noorden van Nigeria door Boko Haram, een islamitische terreurbeweging, zijn ontvoerd. Na bijna vier maanden is er nog steeds geen spoor van hen. In mei zeiden de Nigeriaanse autoriteiten nog te weten waar de meisjes worden vastgehouden. Maar een bevrijdingsoperatie bleef uit, vanwege de angst dat de meisjes in het gevecht zouden sterven. Sindsdien is er over de zoektocht weinig nieuws meer vernomen uit Nigeria, ondanks de enorme solidariteitscampagne die onder de hashtag #BringBackOurGirls werd opgezet. Sterker nog, er volgden veel meer ontvoeringen. Half mei werden ruim zestig meisjes en vrouwen ontvoerd uit een stad in het noorden van Nigeria. Eind mei kondigde president Goodluck Jonathan een grootschalig offensief tegen Boko Haram aan. Dat baatte niet: op twee juni werden in het dorpje Gwoza, tegen de grens met Kameroen, 200 mensen vermoord door als soldaten vermomde Boko Haramstrijders. Later die maand werden meer vrouwen ontvoerd.

Het meest gruwelijke van dit alles is dat iedereen kan raden waar die meisjes voor worden gebruikt. Voor seks en voor slavenarbeid, om mensen zonder identiteit te zijn, ten dienste van de mannen die het volgens hun ideologie voor het zeggen hebben. Hoewel het anders is, deed de opmerking van Bülent Arinç mij aan hetzelfde denken: de vrouw mag er zijn, maar zoals de man haar wil hebben. De Turkse vicepremier zei eind juli letterlijk: ‘Kuisheid is meer dan een naam. Het is een sieraad voor zowel vrouwen als mannen. Zij zal zedelijk zijn. Mannen ook. Hij zal zich niet gedragen als rokkenjager. Hij zal gebonden zijn aan zijn vrouw, en van zijn kinderen houden. Een vrouw weet wat haram en wat niet haram is. Ze zal niet in het openbaar lachen. Ze zal zich niet uitnodigend gedragen en haar zedelijkheid beschermen.’ Zijn opmerkingen riepen veel reacties tevoorschijn, met name van vrouwen, foto’s met lachende vrouwen op de sociale media. Terecht. Waar het om gaat is dat in augustus de eerste ronde van de presidentsverkiezing in Turkije plaats vindt. En dus leggen de kandidaten hun kaarten open op tafel. En deze Arinç is blijkbaar iemand die denkt dat je de emancipatie terug kunt draaien en dat de moderne vrouw weer twee meter achter de man gecommandeerd kan worden.

De vrouw moet het dus weer ontgelden. Wie er even over nadenkt, weet dat dit een eeuwenoud en zich alsmaar herhalend thema van mannen met macht is. Daarvoor gebruiken die mannen graag heilige woorden, in de Koran, in de bijbel of desnoods uit de mondelinge overlevering waarin natuurlijk altijd gezegd wordt dat ‘het nu eenmaal zo hoort.’ De rol van religie, al die heilige woorden, moet iets donkers maskeren en ik zal u vertellen wat dat is. Het gaat om mannen die hun begeerte amper kunnen bedwingen en de vrouwen daarvan de schuld geven. En in plaats van zelf de verantwoordelijkheid te nemen, willen de mannen dat de vrouwen zich dusdanig klein of onzichtbaar maken, dat zij, de heren der schepping, hun godzalige gang kunnen gaan. Zo wordt in de strenge Islam de vrouw op allerlei manieren aan banden gelegd, genegeerd, gekleineerd en leren mannen niet om vrouwen te zien als mensen zoals zijzelf. Waartoe dat leidt bleek ook op het Tharirplein toen daar die demonstraties plaatsvonden en allerlei moderne vrouwen door moderne mannen verkracht werden, midden in de joelende massa. Diezelfde giftige cocktail van onbenul en wreedheid van mannen jegens vrouwen is er ook in India, land van de hindoes, waar we het afgelopen jaar ook allerlei verschrikkelijke verhalen over hoorden.

Natuurlijk moet ik daar onmiddellijk aan toevoegen dat de vrouwen in het westerse land waarin wij wonen, nog niet eens een eeuw passief en actief kiesrecht hebben. De in 1887 geboren Anne Zernike was de eerste vrouwelijke predikant (doopsgezind) in Nederland. De vrijgemaakt gereformeerde kerken willen er nog steeds niet aan en ook deze aardige paus Franciscus zal het priesterschap niet openstellen voor vrouwen. Idee daarachter: geen menstruerend mens achter het altaar waar het brood lichaam en de wijn bloed wordt. Nog steeds kom ik mensen tegen – toegegeven, vroeger meer dan nu -, aan wie ik moet uitleggen waarom we bijbelgedeelten die gaan over de plaats van de vrouw in de geloofsgemeenschap – u kent dat wel, met bedekte hoofde en vrouwen die moeten zwijgen -, verkeerd begrepen hebben en zo we het wel goed gelezen hebben, we die gedeelten gerust als cultuur- en tijdgebonden terzijde mogen schuiven.

Weet u wat het is? Achter al die godsdienstige argumenten die de vrouw op haar tweede positie moeten houden - in alle godsdiensten komen die redeneringen voor -, gaat angst schuil. En die angst gaat heel diep en is collectief. Het is de angst van de man die zijn macht niet wil verliezen. Het is ook boosheid. De boosheid van de jongen die maar niet loskomt van zijn moeder omdat zij meer weet dan hij. Het is zo simpel in feite. En let vooral op mannen die vrouwen ophemelen. Ze doen dat om niet in gesprek te hoeven gaan met vrouwen. Gek eigenlijk, bij sommige moslims mag een vrouw niet lachen in het openbaar, terwijl vele katholieke christenen blij zijn als hun beeld van moeder Maria – een soort supervrouw – wel eens een traan laat. De door Boko Haram ontvoerde meisjes worden in feite met een even grote mengeling aan vrees en aantrekkingskracht behandeld als christenen in de middeleeuwen de vrouwelijke heksen aandeden.

Dezelfde mannen die willen dat hun vrouw strikt monogaam moet zijn en te allen tijde haar ogen niet mag opslaan naar een andere man – het komt overal voor -, zijn nogal eens degenen die zich in hoerententen of op straat verlustigen aan de aanblik en soms meer dan dat van mooie vrouwen. Mannen kunnen tegelijk haten wie ze liefhebben omdat ze weten dat echte liefde hen berooft van hun macht. Zo simpel en zo ingewikkeld tegelijk zit dat. Is dit al met al een goed begin van de zondag? Ik zou hopen van wel. Want wat we in de verte zien gebeuren aan vrouwenhaat, is op andere manieren evengoed heel dichtbij. En elke stap die vrouwen en mannen zetten op de lange en moeizame weg van gelijkwaardigheid tussen de geslachten, is een stap die heel veel anderen verder helpt, denk maar aan de suffragettes van een eeuw geleden. En nu mijn vraag, als een goed begin van deze zondag: wat zijn die oude religieuze tradities u waard als het gaat om het stoppen van die vreemde en verschrikkelijke manieren waarop naar vrouwen gekeken wordt en met vrouwen wordt omgegaan?

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u uit de serie Bonanza en ‘Zingt volop Gods lof’ van De Vries. Gelezen werd uit 1 Korinte 11: 6-7. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a.

 

 

Terug naar overzicht…