Aiya en Ahmed

Door Aart Mak

Meer dan tachtig mensen, onder wie twintig kinderen kwamen om bij een aanval met een van de gevaarlijkste zenuwgassen, Sarin, in dat dorpje in het westen van Syrië. Wie het ook gedaan moge hebben, de beelden van de dode tweeling, Ahmed en Aiya, waren hartverscheurend. Allebei negen maanden oud geworden. Behalve hen verloor hun vader ook zijn vrouw en familieleden. Arme man. De internationale gemeenschap staat op haar achterste benen. Beelden van krampende mensen met schuim om de mond zijn ook niet te verdragen. Maar ik wil er toch een kanttekening bij zetten. Dit vindt al jaren elke dag in Syrië plaats, dat spervuur van bommen en granaten, met een gemiddelde van 146 slachtoffers per dag las ik bij Stevo Akkerman in Trouw. Honderdzesenveertig! Elke dag! Door kogels, landmijnen, explosieven, messen of wat niet al. Waarom wordt iets dat al zo erg is, immoreel door gifgas? Omdat de beschaafde wereld dat ooit na wereldoorlog I met elkaar heeft afgesproken en later herhaald in allerlei verdragen? Het doet me eerlijk gezegd denken aan dat varkensslachthuis in het Belgische Tielt. Ik zag de beelden, gelukkig met het geluid uit. Iedereen was ook toen diep verontwaardigd. Zo kon je niet met varkens omgaan, hen kreupel slaan, aan de oren voorttrekken en levend in kokend water laten zakken. Maar is dit niet hypocriet? Varkens die tot de intelligentste en meest gevoelige diersoorten worden gerekend, worden al jaren er doorheen gedraaid, met een kort en verstikkend leven, met wat regels voor vervoer en een zogenaamde nette manier van slachten. Arme beesten. Het gebeurt elke dag, overal in de wereld, de meeste mensen staan er niet bij stil, ze eten zonder te bedenken waar dat vlees vandaan komt en dan ineens schrikken we allemaal als iemand van een actiegroep clandestien beelden schiet in een slachthuis. Of het nu de slagvelden en martelkamers van Syrië zijn of de abattoirs van elk land in Europa, niemand maakt mij wijs dat dit uitzonderingen zijn en dat het verder netjes volgens de regels gaat.

Waarom ik dit zeg? Omdat het me dwars zit. En omdat ik echt denk dat we het hierover moeten hebben in de stille week die we vandaag begonnen zijn. De wereld is een tranendal. Voor miljoenen mensen is het bestaan een verschrikking. Voor miljarden dieren ook. Het aantal vluchtelingen zal dit voorjaar drastisch toenemen. En de wreedheid waarmee ze weggejaagd worden, zullen zij weer in de ogen moeten zien als ze de zee oversteken of komen te staan voor een hek. Misschien valt het mee en komen we in Europa in verzet tegen de haatzaaiers die zeggen namens het volk te spreken. En durft de nieuwe regering een plan te maken om schoner, zuiniger en eerbiedwaardiger te leven. Maar voordat het zover is, zullen nog vele tranen vloeien. Dat lijkt erg op het verhaal van de verschoppeling die gekruisigd werd. Als je stil wordt hoor je het oppervlakkige hosanna en het hartgrondige ‘kruisig hem’ overal op elke plek in de wereld roepen. Wijsheid en morele vastberadenheid zijn ver te zoeken. Het project Europa was bedoeld om nooit meer oorlog te hebben. En moet je nu zien, het hemd is nader dan de rok, het groffe egoïsme wint het van de subtiliteit, democratieën worden van binnenuit aangevallen. Kijk uit als mensen ‘Hoera, dit is onze man’ roepen. En wee je gebeente als er iemand ervoor pleit om de doodstraf weer in te voeren. 

Natuurlijk. Er is ook hoop. Er is altijd hoop. Maar de twee dode kindertjes in de armen van hun vader deden mij heel veel. Wat wil je met zelf een kleinkind van nu drie maanden oud. Het is als met het verhaal van Anne Frank. In het lot van één Amsterdams joods meisje leest zich de geschiedenis van de hele mensheid af. Dat heb ik ook bij de foto’s van Ahmed en Aiya, de lammeren die geslacht zijn door een gas dat eerst de longen, dan het hart en vervolgens alles van binnen in een paar minuten doet verstarren. Ik weet dat er gelovige mensen zijn die het beeld vasthouden dat er ergens, buiten de dimensie waarin wij leven, een god woont die dit allemaal weet en er ook raad mee weet. In hun geloof is Jezus degene die door deze God uitgezonden werd om, als was hij het zelf, het kwaad hier op aarde te neutraliseren met zijn door liefde ingegeven offer van zijn leven. Het zou kunnen dat dit waar is, al ken ik veel mensen die hier geen bal van begrijpen en zich niets kunnen voorstellen bij zo’n god, die dan heel misschien eenmalig iets gedaan heeft door Jezus als zijn geweldloze dienaar te laten optreden maar verder de machteloosheid zelve was. En bleef. Als een kind sterft, sterft god, zoals Albert Camus een van zijn personen laat zeggen in zijn roman De Pest. Als iemand als Jezus die van kinderen hield sterft, sterft God ook. Zelfs toen die oude man stierf, de man die ik deze week begraven heb en die zo worstelde met zijn kinderen, stierf God. Het is de verbijsterende ontdekking dat we niets in handen hebben en dat er een leegte bestaat die niet gevuld kan worden. Dan stamelen we het woordje God. Als een dwaze herinnering van wezens die het paradijs zijn kwijtgeraakt en er hier een puinhoop van hebben gemaakt. De stilte deze week zingt niet, zoals in die psalm. De stilte doet pijn en maakt bang. God nog aan toe.

 

Terug naar overzicht…