Naief

Door Ds. Aart Mak

Aan christenen wordt wel eens verweten dat zij naïef zouden zijn. Het woord naïef komt uit het Frans en betekent eenvoudig, licht gelovig, ook wel: goed van vertrouwen. De christelijke neiging om het goede in de mens te zoeken, wordt in de moderne maatschappij nog wel eens haast terloops belachelijk gemaakt. Want het leven is nu eenmaal hard en je moet ervan uitgaan dat niemand te vertrouwen is. Een vroegere uitdrukking die een persoon ‘zo zeker als de bank’ noemde, hoor je tegenwoordig nooit meer en dat is vooral omdat die banken, inclusief de gefuseerde vroegere coöperatieve Raiffeisen- en Boerenleenbank door de mand zijn gevallen. Vertrouwen lijkt dan ineens bij een vroegere samenleving te horen waarin mensen elkaar van haver tot gort kenden, je bij de kruidenier op de pof kocht en je fiets nooit op slot hoefde te zetten.

Toch hebben sommige christenen n vroeger, minstens even gewelddadige tijden, altijd vurig gepleit voor geweldloosheid. En niet alleen gepleit. Ze waren het ook in hun gedrag en de keuzes die ze maakten – denk aan de dienstplicht - en voelden zich daarin gedragen door hun Heer Jezus zelf die sprak over de linker- en de rechterwang en zijn discipelen vroeg het zwaard niet te trekken. Meer nog dan de geweldloosheid hebben christenen tot op de dag van vandaag gepleit voor vergevingsgezindheid. De mogelijkheid dat mensen door vergeven te worden op andere gedachten zouden komen en vooral de kans op een nieuw leven zouden krijgen, is zelfs kenmerkend voor het christendom. Dat geldt voor het dagelijkse leven, waarin mensen soms schulden maken die nooit in te lossen zijn, tenzij ze worden kwijt gescholden. Het geldt voor de rechtspraak waarin niet de vergelding maar de kans tot verbetering leidend principe zou moet zijn. En die vergevingsgezindheid ontlenen christenen dan weer aan hun overtuiging dat God in diens liefde zelf een en al vergeving is.

Dit type geloof wordt om begrijpelijke redenen wel eens wereldvreemd genoemd of, in de benaming die ik al eerder gebruikte, naïef. De huidige paus laat zich tot en met de naam die hij koos, inspireren door de middeleeuwse heilige Franciscus en als er nu iemand onder de volgers van Jezus was die wereldvreemd genoemd kan worden, dan is het wel deze Franciscus van Assisi. En toch maakt hij indruk, altijd maar weer, met zijn grote eenvoud, zijn aandacht voor melaatsen en armen en vooral zijn afkeer van elke vorm van luxe. In alle periodes in de laatste 20 eeuwen geschiedenis van de mensheid zijn trouwens mensen aan te wijzen die door hun gedrag, levenshouding en soms vroege dood herinneren aan de boodschap van Jezus van Nazareth en soms ook aan zijn korte leven en sterven. Dit alles noem ik wel eens het dynamiet van het christendom. Het bevindt zich in een geloof dat zich meestal aanpast aan de wereld en zich nogal eens nestelt in de comfortabele zone van de macht. De luxe, bling-bling bisschop Tebartz – van Elst schijnt weer gesignaleerd te zijn op zijn post in het bisdom Duits Limburg. Maar ieder die de schriftelijke bronnen en vooral degene die het christendom aanwijst als incarnatie van God zelf een beetje serieus neemt, zal altijd gehinderd worden door dit vreemde geloof dat in zondaars heiligen ziet en deze aarde ophemelt tot een mogelijk koninkrijk van God.

Ik had behoefte dat weer eens te zeggen. Omdat ik las dat gewapende mannen afgelopen maandagnacht een ziekenhuis overvielen in de Braziliaanse stad Rio de Janeiro. Ze beroofden 22 patiënten en medewerkers van hun portefeuille en andere waardevolle spullen.
Met de smoes dat een van hen dringend medische hulp nodig had, waren ze het ziekenhuis binnengedrongen. Dit nieuws hoort tot de categorie kleine berichten die in sterke mate het beeld bepalen van een steeds onveiliger wordende samenleving waar de Amerikanen die zeggen dat iedere burger een wapen moet dragen om zich te verdedigen, nog eens gelijk krijgen. Maar ook het bespioneren van gewone burgers door de overheid, of dat nu de NSA zelf is of een aantal Nederlandse ambtenaren van het ministerie van Ronald Plasterk. Het internet dat vrijheid beloofde blijkt nu de manier te zijn geworden om mensen te controleren op een manier waarvan George Orwell niet kon dromen. Hetzelfde ondoorzichtige en onaangename spel speelt zich nu en de komende twee weken af in Sotsji. Dat wat ooit bedoeld was om sporters uit alle landen van de wereld met elkaar te verenigen en te stimuleren tot de beste prestatie – een soort verbroederingsfeest – is al jaren verworden tot een wereldwijd evenement waar de commercie alles in te zeggen heeft. Obesitas veroorzakende merken als Coca Cola en McDonald’s zijn de grote sponsoren en het door olie en aardgas puissant rijke Rusland van Vladimir Poetin smijt met geld, manipuleert mensen en de natuur in en rond Sotsji en – dat vooral – controleert alles en iedereen die daar komt om te sporten of te kijken naar sport. En dat alles om elke mogelijke terreuraanslag tijdig op het spoor te komen. Een gevangenis met zware criminelen wordt slechter bewaakt. Dit is dus een dwaze, doorgedraaide wereld waarin goed wordt gepraat wat krom is en zoet wordt genoemd wat bitter is.

In die wereld kun je dus niet genoeg op je hoede zijn, zou je zeggen. Je bent pas veilig als je je beschermt. Mensen, ook van je eigen overheid,  zijn niet te vertrouwen. In Nederland zullen we eind maart merken hoe de halve provincie rond Den Haag wordt afgezet om de wereldleiders zonder risico voor aanslagen of ander gevaar met elkaar te kunnen laten praten over kernwapens en de humanitaire gevolgen. Wij betalen langzamerhand een wel heel hoge prijs om ons veilig te wanen. En je zou je wel eens willen terugtrekken uit die mallemolen van angst, want angst is hier de raadgever. In die wereld hoort geen naïviteit. En geweldloosheid is al helemaal niet aan de orde. Aan landen als Pakistan waar geweld tot het dagelijks leven behoort, zie je hoe haast onmogelijk het  is voor christenen om te blijven geloven in die typisch christelijke levensstijl waarin vergevingsgezindheid en vertrouwen in medemensen leidraad zijn. Ik vrees dat wij in dit land op een andere manier hetzelfde al lang ook meemaken. Het geloof is hier ook al grotendeels veroordeeld tot de binnenkamer en de harde wetten van concurrentie en vergelding, veiligheidsmaatregelen en alles willen weten van iedereen gelden buiten. Durft iemand nog naïef te zijn en te pleiten voor een christelijke manier van omgaan met elkaar? Weer een reden om zuinig te zijn met elke kerk en geloofsgemeenschap die bestaat. Ook deze kerkelijke zender. Anders verdwijnt het kind en daarmee de naïviteit met het badwater mee dat we, omwille van de angst voor terreur, al een tijd aan het weggooien zijn.

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u muziek van Jurriaan Andriessens en ‘Er is een land van louter licht’ uit het Liedboek. Gelezen werd uit Mattheus 19: 26-27. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a.

 

 

 

Terug naar overzicht…