Tijdperk

Door Ds. Aart Mak

Donderdagavond zaten wij, net als veel andere Nederlanders, in huiselijke kring met z’n zessen surprises, gedichten en goed verzonnen cadeaus uit te pakken en elkaars creativiteit te bewonderen. Het was Sinterklaasavond. Buiten kon je beter niet zijn, met al die regen en stormvlagen, al leek het of de zware windstoten van die middag in kracht hadden ingeboet. En toen was er dat bericht. Ja, dat gaat tegenwoordig mij bij ook via de smartphone. Tot zes, zeven keer toe allerlei geluiden vanuit de binnenzak van mijn colbertjasje. Geluiden in alle toonaarden die groot nieuws verraadden. Nelson Mandela op 95-jarige leeftijd overleden. Dat was het dus. Tussen de gedichten door meldde ik het maar even. Moment van ontroering. Och ja, het was al een tijd weer stil in het nieuws. Hij kwam zijn huis niet meer uit. Wat is hij oud geworden! Zulke opmerkingen. Mensen die net als overal beseften dat hiermee een tijdperk ten einde was gegaan. Ik zal dat, te midden van alles wat dit weekend over Nelson Rolihlahla Mandela over ons wordt uitgestort, toch even vertellen.

Want aanvankelijk wilde ik u spreken over andere zaken. Ik had namelijk gelezen hoe de armoede in Nederland aan het stijgen is. Er kwamen vorig jaar ruim 150.000 armen bij. Dat zijn dus mensen die niet rond kunnen komen, waarschijnlijk gebruik maken van een voedselbank en ongelooflijk hun best moeten doen om niet hopeloos in schulden bekneld te raken. Een kleine 8% van de Nederlanders zou je arm kunnen noemen. Dat voegde zich bij een bericht dat de diakenen van de vele kerken die dit land gelukkig nog steeds rijk is, zich wel eens afvragen of de overheid niets meer doet en alles maar laat gebeuren. Alsof we terug keren naar vroeger tijden, toen er nog geen sociaal vangnet en verzorgingsstaat waren. En voor wie wat gevoelig van aard is en openstaat voor de tekenen der tijden, deel ik mee dat de komeet die dit jaar voor Ster van Bethlehem had kunnen spelen, dat niet doet. De komeet ISON heeft de intense hitte van de zon waar hij met een wijde boog omheen raasde, niet overleefd. Wij zullen hem nooit meer zien. De ijs- en stofbal is niet meer. Ach ja. Belangrijker is het bericht dat het milieu van deze aarde nog zwaarder belast zal worden. De vleesconsumptie neemt namelijk alleen maar toe. In landen als China en India waar men tot voor kort grotendeels vooral rijst als hoofdmenu had, eet men steeds meer vlees. En zoals iedereen inmiddels wel weet, is dat een manier van eten die niet alleen van dieren louter objecten maakt maar ook teveel grond, teveel granen en teveel water gebruikt om maar dat stukje varken, koe of schaap, gebakken en wel, op tafel te krijgen. Ach ja. Soms is nieuws niet verrassend. Ook eigenlijk niet wat de universiteit van Pennsylvania had uitgezocht bij zo’n duizend jongeren. De bedrading bij vrouwen is totaal anders dan die bij vrouwen. Ik heb het dus over de hersenen. Bij mannen wordt er beter binnen een hersenhelft gecommuniceerd, bij vrouwen gaat het heel soepel tussen die twee helften. Dus alles wat daarover al gezegd is, bijvoorbeeld dat vrouwen heel goed meerdere dingen tegelijk kunnen doen en dat mannen uitblinken in het geconcentreerd zich vastbijten op een ding, blijkt te kloppen.

Maar het is allemaal geen nieuws vergeleken met het overlijden van deze ene man, Mandela. In de jaren ’60 veroordeeld door de rechters van het apartheidsregime, in 1990 vrijgekomen en een paar jaar later gekozen tot president van Zuid-Afrika. Ach, u wist het al of hoorde of las het allang in deze dagen. Achteraf besef ik dat deze man vrij kwam in een tijd dat de muur tussen Oost en West ook net was gevallen. In die dagen was er een trilling van hoop in de wereld. We durfden met elkaar ineens vooruit te denken. Het was ook de tijd dat Irak, dat brutaal Koeweit was binnengevallen, lik op stuk kreeg van de Amerikaanse generaal Norman Schwarzkopf en we dachten dat als zo’n dictator als Saddam Hoessein zo snel en goed kon worden aangepakt, het echt rechtvaardiger zou kunnen worden op de wereld. Daar heeft de geëerbiedigde Nelson Mandela misschien wel het meeste aan bijgedragen, juist omdat hij liet zien dat de grootste overwinning die een mens kan boeken, de overwinning op jezelf is. Bij hem kon je letterlijk zien aan zijn gezicht en lichaamshouding hoe je van een mens vol woede om het ondergane onrecht en de jarenlange celstraf, een man van vrede en verzoening kunt worden. Dat was van een allure die zeldzaam is en waarvan Obama terecht zei dat we niet gauw meer zo iemand in ons midden zullen hebben.

Het verdrietige en pijnlijke is daarom dat met de dood van deze man een tijdperk ten einde is gegaan. Zijn bescheidenheid werd helaas steeds meer teruggetrokkenheid, begrijpelijk gezien zijn hoge leeftijd en broze gezondheid. Maar hij deed zo weldadig aan in een wereldsamenleving die steeds narcistischer wordt. En gewelddadiger. Mandela was als het ware nog van voor de aanslag op de Twin Towers en de daaropvolgende jaren van terreur, extreme veiligheidsmaatregelen, zelfmoord-commando’s en religieuze vetes die met geweld worden uitgevochten. Nu wij in het christendom Advent vieren, hebben we geleerd uit te kijken naar wat komt. Maar de neiging is nu eerder om om te zien in verwondering en heimwee. Nelson Mandela heeft de geest gegeven en er moeten nu echt veel mensen opstaan om in zijn geest verder te gaan. Dat lijkt mij dan toch ook weer de oerbelofte die in de humane vormen van jodendom en christendom verscholen zit: mensen kunnen nu al dragers van een toekomst van vrede zijn. Sterker nog: daar worden ze toe geroepen. Ik laat u niet als wezen achter, vertrouwde Jezus zijn discipelen toe. Jullie kunnen dat wat ik begon, voortzetten. Het zal jullie aan niets ontbreken, als het om geestkracht, vreugde, moed en geloof gaat. Ik spreek nu maar vrijuit. Mandela was Jezus niet, zeker. Dat zult u ook wel gelezen of gehoord hebben. Maar het gaat niet om de perfecte mens. Het gaat om de mens die zich bewust is van veel onvermogen en ook onwil – we hebben allemaal onze mindere dagen, eufemistisch gezegd. Maar de waarheid is dat diezelfde mens woonplaats kan worden van een geest die mild, open en irenisch is. En drager kan zijn van een geloof dat alle verstand te boven gaat, of dat nu met manlijke of met vrouwelijke bedradingen  is. Zo gezien missen wij iemand voortaan, maar weten we des te beter wie wij zijn en wat er nog van ons en onze wereld kan worden. Als er iemand sterft, wordt altijd de hoop ergens opnieuw geboren…

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde N’kosi Sikeleli Africa’ en ‘Een mens te zijn op aarde’. Gelezen werd uit Filippenzen 4: 6-7. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a.

 

Terug naar overzicht…