Pleinen

Door Ds. Aart Mak

Volksoproeren, massale meetings, protest- bijeenkomsten, opzwepende toespraken, de eerste woorden die leiden tot een revolutie of juist de eerste actie waartoe men besluit om een daad te stellen, ze vinden altijd plaats op pleinen. Het gebeurt nu eenmaal niet op een landweg in de buurt van Diepenveen, niet in een zijstraat van het winkelhart van Stadskanaal en ook niet op een speelplaats in een buitenwijk van Heerlen. Dictators die toegejuicht willen worden door mensenmassa’s verzamelen die mensen op een plein in de hoofdstad. Dictators die bang voor mensen zijn, sluiten de pleinen in de grote steden af. De afgelopen week gebeurde dat met het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing, zoals dat al eerder gebeurde in Turkije met het Taksimplein in het Turkse Istanbul. De mensen mochten er niet bijkomen, het zag groen van de militairen en camera’s waren taboe. En zo kun je een studie op zich maken van de geschiedenis van de pleinen in Kiev, Donetsk en andere steden in  het roerige Oekraïne. Maar evengoed staat mij nog het Tahrirplein in Cairo en wat daar recent gebeurde in het geheugen gegrift. Alle landen hebben hun pleinen waar geschiedenis is geschreven. Het Rode Plein in Moskou, Trafalgar Square in Londen, De Place de la Bastille in Parijs, de Potsdamer Platz in Berlijn, het plein bij het Lincoln Memorial in Washington waar Luther King zijn grote toespraak hield en zelfs het Museumplein in Amsterdam.

Vandaag is het Pinksteren en dat begon ook ooit op een plein. Het woord plein wordt niet genoemd, maar pleinen bestonden in die betrekkelijk kleine stad en er is in het verhaal in het boek Handelingen sprake van mensen die samen dromden, een toespraak van Petrus en het dopen en daarmee een uitbreiding van het aantal leerlingen op diezelfde dag met ongeveer drieduizend mensen. Dat stelt wel wat voor. Het moet allemaal op een soort plein hebben plaatsgevonden, in elk geval buiten, voor het  huis waar de leerlingen aanvankelijk nog bij elkaar waren. Volgens de christelijke traditie begon daar ook de geschiedenis van de kerk, een aanvankelijk revolutionaire beweging, vervolgd, onderdrukt, later van toegestane godsdienst zelfs gepromoveerd tot staatsgodsdienst van het Romeinse rijk.

Ik kan hier de vraag stellen hoe revolutionair dat christendom nog is. Dat is zo’n vraag waar u en ik tevoren het antwoord op weten. Ook al zitten er zo om 11 uur aardig wat mensen in het Openluchttheater van Bloemendaal bij elkaar – op dat moment ook een soort plein -, om van het mooie weer, elkaar, de muziek en de toespraken te genieten (u kunt meeluisteren via uw radio of op uw iPad of tablet door onze app. te downloaden - de app. Radio Bloemendaal moet u dan even opzoeken in de winkel van Android of Apple, hij is gratis en net uit), het zal daar geen revolutie worden. De kerk zoals ze was in Nederland is in haar nadagen, ze spreekt de massa’s niet meer aan of het moet bij een mediagenieke gebeurtenis zijn als The Passion, zoals die laatst op de donderdag voor Pasen in de stad Groningen plaatsvond. In plaats van de massa is in Nederland de enkeling degene geworden die geschiedenis maakt, zoals de 19-jarige Delftse uitvinder Boyan Slat die denkt te weten hoe wij de oceanen kunnen ontdoen van alle plastic dat daarin terecht is gekomen. En het gaat hem en alle mensen die hij al om zich heen verzameld heeft, lukken, als mijn gevoel mij niet bedriegt. Het zijn enkelingen zoals Koningin Maxima of Wubbo Ockels of voor mijn part Guido van Woerkom (tussen haakjes: wat voor mensen willen wij in publieke functies als je nooit een fout mag maken en als zelfs excuses daarvoor niet worden aanvaard? Dit is van een purisme dat in de verte lijkt op de zuiveringen in communistische staten zoals China onder Mao of Cambodja onder de Rode Khmer). Goed, enkelingen dus. De moderne westerse mens is ook huiverig voor massa’s, of het moet zo onschuldig zijn als de uitzwaaiwedstrijd van het Nederlands Elftal, een massale bijeenkomst in de Amsterdamse Arena die bedoeld was als een eerbetoon aan onze voetballende helden die ongetwijfeld snel zullen sneuvelen in de strijd om het wereldkampioenschap in Brazilië.

Deze ontwikkeling van massa naar enkeling, van gemeenschap naar individu is kenmerkend voor de geschiedenis der mensheid. Mensen hebben elkaar wel nodig, zoeken elkaar ook op, willen samen lachen of huilen, maar we hebben hier in het westen met elkaar afgesproken dat de enkeling zich nooit meer hoeft op te offeren voor de gemeenschap. De kindbruidjes die blijkbaar ook nog in Nederland worden uitgehuwelijkt, zijn in feite echo’s uit een tijd en manier van denken waarin het niet om mensen individueel ging, maar om de clan en de eer van de familie. Of van de vrouw die zich te allen tijde moest schikken naar de man. Emancipatie, onderwijs en een langzaam diep geworteld idee dat een mens een wereld op zich is en dus eerbied waardig, zijn gemeengoed geworden in onze maatschappij. En het wonderlijke is dat daaraan zowel het jodendom als het christendom met hun opvatting over de mens als beelddrager van God daar zelf voor gezorgd hebben. Goed geloof is een opvoeding tot mondigheid en zelfstandigheid en niet een manier om mensen te knevelen in gehoorzaamheid aan de groep of de traditie.

Dit is in dit Goede Begin allemaal te snel gezegd en daarmee te kort door de bocht. Maar u mag wel weten dat Pinksteren voor mij vooral het feest is van de geestelijke democratie. Mensen mogen zelf, ze zijn niet meer als kinderen afhankelijk van een voorganger, goeroe of leermeester. Kinderen worden groot. Discipelen zijn apostelen. Sterker nog: in deze tijd lopen er vele mensen rond die hun eigen verbinding met de Geest zoeken en daarmee ook bij vlagen vinden. De Geest was nooit opgesloten binnen de muren van een tempel, sjoel of kerk, zoals kennis nooit alleen te vinden is binnen de muren van een school. Maar soms is er die concentratie nodig. Om tenslotte uit te waaieren en mensen te overtuigen dat ze niet alleen zelf mogen stemmen, zoals gelukkig in onze moderne democratieën is doorgedrongen, maar ook zelf mogen geloven, open staan, zoeken en vinden, dwalen en thuiskomen, zoals nog te weinig erkend wordt door onze moderne katholieke en protestantse kerken. Geloven onder de open hemel heet dat. Op een plein, in een openluchttheater of bij u in de tuin of op het balkon. Geniet van deze zondag!

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u muziek van Andriessen en het lied ‘Geest van hierboven, leer ons geloven’. Gelezen werd uit de bijbel, Zacharia 8: 3-5. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a.

 

Terug naar overzicht…