Liberaal

Door Aart Mak

Waar zal ik het vanmorgen met u over hebben? Over de vastentijd die woensdag a.s. begint en die een revival beleeft in Nederland. Steeds meer mensen vasten op een of andere manier, en bepaald niet alleen rooms-katholieken. Of zal ik het hebben over de commissie Schnabel die tot verbazing en ook woede van een aantal Nederlanders geen reden ziet om de huidige euthanasiewet aan te passen. Interessant nieuws met een grote staart, vermoed ik, nieuws dat hand in hand ging met de achter gesloten deuren geuite bekentenis van Bart van U. dat hij minister Els Borst vermoord heeft vanwege de door haar geïntroduceerde euthanasiewet. Of zal ik het met u hebben over het pas verschenen boek Liberaal Christendom dat vorige week vrijdag gepresenteerd werd en waarin ik in een veel te drukke week met happen en snappen wat probeer te lezen. Omdat dit programma De Binnenkamer heet, moet het gaan over wat mij het meeste raakte of over wat mij – dat kan ook – het meeste bezig hield. En dat is toch vooral de term liberaal christendom. Misschien groeperen al die andere zaken zich daar wel omheen als ik zo verder praat.

De term liberaal christendom is duidelijk ontleend aan de groep die zich het liberale jodendom noemt. In Nederland kun je denken aan rabbijnen als Avraham Soetendorp, David Lilienthal en de vrouwelijke rabbijn Tamarah Benima. Deze beweging binnen het jodendom ontstond in de 19e eeuw en noemt zich ook wel reform-jodendom of progressief jodendom. Het wilde het historische jodendom in overeenstemming brengen met het moderne leven, zodat de strikte naleving van traditioneel godsdienstige wetten en rituelen niet langer een eerste vereiste was. Het ontstond ooit in Duitsland en tegenwoordig tref je het liberale jodendom vooral aan in de Verenigde Staten, Canada, het Verenigd Koninkrijk en, als gezegd, ook, verspreid over een aantal gemeenten, in Nederland. Ik herinner mij goed dat de orthodoxe rabbijn van Haarlem een keer uit zijn slof schoot en zei dat liberale joden geen echte joden waren, tot ontsteltenis van Jurjen Beumer en alle andere leden van het Haarlemse Beraad van religies. Wat zal ik zeggen over de orthodoxie? Het is een manier van denken, voorkomend in alle religies, gekenmerkt door een in feite grote eenvoud: vasthouden aan wat je hebt, dagelijks praktiseren wat in de heilige schriften staat en je verzetten tegen allerlei nieuwe ontwikkelingen, zeker van de wetenschap.

Het woord wetenschap werkt altijd, als het om godsdienst gaat, als ofwel een rode lap op een stier of als een pot honing op twee beren. Ook mijn collega’s die zich in een soort collectief verzameld hebben waarvan het boek Liberaal Christendom als eerste vrucht mag gelden, schetsen onmiddellijk alle misverstanden die zijn ontstaan door een kerk die weigerde de inzichten van de wetenschap en sowieso het moderne leven te aanvaarden. Wat zij daarmee doen is nu eindelijk eens hardop tegen de buitenwereld zeggen dat je niet alle christenen in Nederland op één hoop kunt vegen. Andries Knevel, de linksbuiten van de EO, is een christen maar dat is Christiane Berkvens ook, de remonstrantse predikant die veel weet van hedendaagse rituelen. Deze twee zullen het, schat ik, over veel oneens zijn. Een willekeurige Bonder (dus iemand van de orthodoxe flank van de voorheen Hervormde Kerk) – ik kom hen nog wel eens tegen in vergaderingen – gelooft net als ik in Jezus, maar op veel punten, maatschappelijk en ethisch, staan wij lijnrecht tegenover elkaar. Ik heb geleerd dat er een belangrijke vraag bestaat en naar gelang het antwoord weet je of je te maken hebt met een orthodoxe dan wel een liberale gelovige. Dat is de vraag of een mens zich moet bekeren wil hij gered worden. De orthodox gelovige zal zeggen: ja, want onze zonde zal ons anders het moeras in trekken. De liberaal gelovige zal zeggen dat God geen onderscheid tussen mensen maakt maar wel hoopt dat sommigen beter zullen begrijpen dan anderen wat de snelste weg is naar het koninkrijk waarover Jezus het altijd had.

Tja, het is wat. Het wordt tijd om te verhelderen waar je staat, als je tenminste wat hebt met het christelijk geloof. Daar hebben die collega’s van dat boek gelijk in. Je kunt de bijbel verschillend uitleggen en je kunt als gelovige op verschillende manieren in dit leven staan. Een steile protestant zal niet vasten omdat dit kan leiden tot werkheiligheid. Een liberale gelovige zal juist blij zijn met dit zichtbaar teken van een bewuste levensstijl. Orthodoxen moeten niets hebben van abortus of euthanasie. Wat God doet, dat is welgedaan. Maar de liberale christen is blij met deze euthanasiewetgeving en neemt het eigen denken, de verantwoordelijkheid van zichzelf en mensen in het algemeen, graag serieus. Wij zijn geen kinderen die bang moeten zijn voor de straf van God maar volwassenen die geroepen zijn keuzes te maken. En zo nu en dan ons terug trekken in de binnenkamer, helpt om te laten bezielen en onze drijfveren te onderzoeken.

Terug naar overzicht…