Matigheid

Door Ds. Aart Mak

Alles met mate. Wie zei dat ook alweer? Klassieke oudheid, het orakel van Delphi, de Stoïcijnse filosofie. Ook als deugd van de matigheid overgenomen door het jonge christendom. Enfin. In Nederland raakten we de laatste jaren tamelijk opgewonden door de sterker wordende roep van de straat. Met daarbij het gedrag van de straat, erop los slaan als het je niet aanstaat, een ander verrot schelden alsof woorden geen pijn doen en politieagenten voor gek zetten alsof zij jouw vijand zijn. En zo roepen sommige mensen maar wat, ze houden van extreme uitspraken en ze schelden op politici die met veel wikken en wegen de wijze weg van het midden zoeken. In Zandvoort haalde de PVV, een typische vertegenwoordiger van dat populistische geroep op straat, in een klap ruim 18 % van de stemmen. In deze mondaine badplaats waar de VVD toch al verreweg de grootste partij was, is dat nog enigszins te begrijpen. Net als in het op dit vlak vergelijkbare Volendam, hopen de inwoners op zichzelf en voor zichzelf te kunnen leven en zo ver weg als mogelijk van de veranderende maatschappij te blijven.

Maar de balans opmakend van de verkiezingen van de afgelopen week, valt het allemaal wel mee. Nederland is en blijft een gematigd land, waar mensen elkaar niet zomaar wat aandoen en waar zowel het botte egoïsme als het brute geweld getemperd worden door de gemeenschappelijke wil en noodzaak er met veel mensen op een klein stuk grond iets leefbaars van te maken en te houden. Alles met mate dus. Geen schrijnende armoede en de ander de ogen uitstekende rijkdom. Ieder mag geloven wat hij wil, als hij anderen en de andersgelovigen maar met rust laat en zich verder in de maatschappij normaal gedraagt. In het boekje met de titel Moet kunnen beschrijft Herman Pleij hoe wij in een land waarin heel wat gemopperd en geklaagd wordt, intussen wel een cultuur van tolerantie, gedogen en polderen hebben opgebouwd, waarin we van nature altijd weer het midden opzoeken en elke Nederlander met de moedermelk krijgt ingedronken dat het leven een kwestie van geven en nemen is, ook godsdienstig.

En zo bevinden wij ons, ondanks onze soms heftige meningsverschillen, in een oase van beschaafd zoeken naar compromissen en rekening houden met minderheden, zeker vergeleken met een land als Pakistan. Het nieuws uit dat land sneeuwde wat onder in de overvloed aan berichtgeving over de hortende revoluties in Noord-Afrika en de beschouwingen over de Statenverkiezingen in Nederland. Maar de minister voor minderheden in de regering van Pakistan, de enige die christen was, werd de afgelopen week na een bezoek aan zijn moeder in Islamabad klemgereden door een auto met drie gewapende mannen en in koele bloede doodgeschoten. Deze man, Shahbaz Bhatti, verzette zich tegen de Pakistaanse wet tegen blasfemie die het beledigen van de Koran en de profeet Mohammed strafbaar stelt en in de praktijk een gemakkelijk wapen in de hand is van fundamentalistisch denkende moslims. Dat gebeurde bijvoorbeeld eind 2010 bij Aasia Noreen die de doodstraf kreeg omdat een paar buurvrouwen een hekel aan haar hadden en haar eenparig gingen beschuldigen van blasfemie. Dat gebeurde ook toen eerder dit jaar de gouverneur van Punjab, Salmaan Taseer, om eenzelfde niet te bewijzen verdenking werd neergeschoten door zijn eigen lijfwacht. Alle vermoorde of door de rechter ter dood veroordeelde mensen, stonden bekend als gematigde mensen. In de politieke arena’s van dit land is een gematigd en genuanceerd sprekende politicus al bij voorbaat verdacht voor de scherpslijpers die meestal aan waanzin grenzende geloofsopvattingen hanteren.

Hoe pijnlijk ook, voor ons in Europa moet dit bekend voorkomen. Ook wij in het zogenaamd beschaafde westen, hebben een geschiedenis van Inquisitie, ketterjachten, heksenverbrandingen en godsdienstoorlogen. Ook wij hier in de lage landen hebben religie en religieuze opvattingen te vuur en te zwaard gehanteerd, menend dat we een Gode welgevallig werk deden wanneer we de dragers van afwijkende meningen – over de vrije wil of over de veronderstelde wedergeboorte, de hel toewensten en daar in tijden dat er nog geen scheiding tussen kerk en staat was, graag een handje bij hielpen. Ik zeg dit allemaal omdat de PVV gelijk heeft wanneer zij waarschuwt voor de extreme kanten van de Islam, maar volkomen ongelijk wanneer vertegenwoordigers van deze partij de Islam geen godsdienst maar een ideologie noemen en het jodendom zowel als het christendom blind annexeren als beschaafde godsdiensten. Zoals menig verhaal in de Heilige Schrift van joden en christenen aantoont, moet er heel wat tijd overheen gaan voor mensen hun wraakzuchtige stamgod of hun gewelddadige, door geloof gesanctioneerde gedrag achter zich laten en in de gaten krijgen dat er geen weg naar vrede is tenzij dat vrede zelf de weg is. Hebt uw naasten lief, staat in vele oude manifesten geschreven. Maar dan is eeuwen later wel iemand als Jezus nodig om de ban van de liefde voor het eigen volk of het eigen ras te doorbreken en te zeggen: ‘Maar ik zeg u, heb uw vijanden lief.’

Veel geloof is van huis uit helemaal niet zo beschaafd, want geloof is bijvoorbeeld zo op het naderende einde of de persoonlijke verlossing gericht, dat enige beschaving en tolerantie jegens andersdenkenden helemaal niet aan de orde is. Dat gebeurt pas wanneer de wederkomst wordt uitgesteld en er dus iets van het leven op aarde gemaakt moet worden. En het gebeurt ook wanneer de gelovige waarheden niet blijken te kloppen met de realiteit van elke dag. Want waarom is de roomse buurvrouw zo gul en goedmoedig jegens haar medemensen en waarom lopen de ongelovige buren aan de overkant altijd voorop als het gaat om de zorg voor zieke en zwakke medemensen? Dat soort ervaringen is het begin van alle gematigdheid in eigen geloofsopvattingen. Het leven blijkt sterker dan de leer en de driftig gesticulerende rabbijn, priester of dominee is toch wel een tikkeltje wereldvreemd, zeggen we dan goedmoedig. En daarom zal de PVV ook in dit land langzaam wegzinken in het aangename moeras van gematigdheid. Politici van deze partij zullen na enige tijd veel meer gedogen dan ze nu al doen. Terwijl ze nu de spreekbuis zijn van allerlei maatschappelijke onvrede, zullen ze op een keer zelf gerekend worden tot de zogenaamde zakkenvullers die zich niet bekommeren om de gewone mensen. En tegen die tijd is Aboutaleb, de huidige burgemeester van Rotterdam, al premier van een middenlinks kabinet, wie zal het zeggen? Maar dan hoop ik ook dat ze in Pakistan tegen die tijd weer een gematigde Islam aanhangen met alle eenvoud en tolerantie waarvan deze godsdienst in vroeger eeuwen regelmatig blijk heeft gegeven. Want geloven in God of in Allah gaat het beste als het met mate gaat.

Met muziek van Grieg aan het begin (Holberg Suite) en Rachmaninoff aan het eind (einde 1e deel van zijn 2e pianoconcert). Verder hoorde muziek van Lesne en gezang 461 uit het Liedboek van de kerken. Gelezen werd uit Efeze 4:2. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a..

 

Terug naar overzicht…