Toekomst

Door Ds. Aart Mak

Waarnaartoe zijn we met elkaar onderweg? Hoe zou de wereld eruitzien als over een jaar of tien of twintig de kleine kinderen van nu volwassen zijn? Toekomst veronderstelt ook geloof in toekomst. Dat geloof is meestal als een duif die rusteloos vliegt over de wateren en zoekt naar een plek om uit te rusten en voedsel te vergaren? De tweede zondvloed mag dan op 21 december vorig jaar zijn uitgebleven, het omgekeerde, een samenleving op deze planeet die vooruitgaat in wijsheid en medemenselijkheid is toch een reële wens als het gaat om resultaten van  het christelijk of welk geloof dan ook?

Om te beginnen zie ik voor me hoe informatie in deze samenleving nog belangrijker zal worden. In de jaren ’90 van de vorige eeuw was er de doorbraak van internet en daarmee het echte begin van het informatietijdperk. De droom leek werkelijkheid te worden dat iedereen alles kan weten en, zoals je bij sommige revoltes in Noord-Afrikaanse landen zag, dat machthebbers hun volk geen rad meer voor ogen konden draaien. Zelfs de oorlog, denk aan de Golfoorlog waar je als televisiekijker kon zien hoe de onbemande raketten hun doelen troffen, leek gedemocratiseerd in de zin dat het zich niet meer buiten gewone mensen om afspeelde. Maar nu, twintig jaar later, is de werkelijkheid anders. Informatie gaat hand in hand met manipulatie. Ondanks de openheid wordt er achter de schermen, zie de onderzoekscommissies hier en in andere landen, heel wat aangerommeld. Als het gaat om onze huishoudens en onze dagelijkse nieuwsvoorziening, zie je nu al dat degenen die ervoor willen betalen, een abonnement op een papieren of digitale krant bijvoorbeeld, een voorsprong krijgen. Nieuwsfeiten moeten een duiding hebben, er is deskundigheid nodig om te verklaren wat gaande is. Zonder dat is de wereld een kippenhok waar de hardst kraaiende haan het meeste opvalt.

Ik vrees ook dat de democratieën de komende jaren veel te verduren krijgen. De partijen die ons vertegenwoordigen maar waar mensen nog nauwelijks lid van zijn, gaan bij elk incident omhoog en omlaag in de opiniepeilingen. Het is allemaal van een gejaagdheid en een voortdurende bezorgdheid om de gunst van de kiezer, waar niemand wijzer van wordt. Die democratieën moeten intussen wel problemen oplossen die tijd vragen en ingrijpende impopulaire maatregelen vereisen. En intussen is er dan ook nog eens de rechtsstaat. Want een democratie gaat niet om het recht van de meerderheid, maar om de rechten van iedereen, ook van minderheden. In een samenleving met grote spanningen en problemen zijn afwijkende standpunten algauw verdacht. Mensen moeten zich maar aanpassen, heet het dan. En religie is dan ook al snel iets vreemds en afwijkends. Er zijn mensen die hun twijfels hebben of wij met elkaar, in een wereld die schaarser wordt als het gaat om grondstoffen, energie en water, terwijl de behoefte daaraan alleen maar toeneemt, in staat zijn een zeker peil van beschaving vast te houden. Dat is de uitdaging. Het wordt nog een strijd de komende jaren, ziende ook hoe China economisch steeds dominanter wordt en er in dat land geen enkele ruimte is voor dissidenten. Het lijkt nog het meeste op de Brave New World van Aldous Huxley. En aan die keiharde, meedogenloze samenleving weerstand bieden met een cultuur van de rechten van de mens en mededogen en hulp voor de zwakken, is waar het de komende jaren denk ik om zal gaan.

In onze eigen, westerse samenleving zie je een groter wordende kloof tussen mensen met een goede opleiding, inkomen en netwerk en mensen zonder dat al. Ik verwacht dat dit gegeven en een algehele teruggang in welvaart, zal leiden tot een terugverlangen naar een groot, samenbindend  verhaal. Dat grote verhaal, een ideologie, een visie op de mens en zijn leven, hadden we bijna afgeschaft. Ieder kon en mocht het zelf uitzoeken. Ook het kind van het christelijk geloof was bijna met dat badwater weggegooid. Maar het postmodernistische ieder voor zich zal verdwijnen, verwacht ik. Het liberalisme met zijn overaccentuering van de individuele vrijheid, vooral economisch, krijgt tegenwicht van filosofieën die de gelijkheid en noodzaak tot samenwerking beklemtonen. Daar hoort ook de sociale leer van het christendom bij. Volgens dat geloof is een mens een gemeenschapswezen. Leven is zelfs een oefening in ontvangen en geven, delen met anderen en zelfs je ik prijsgeven als het moet. Daarom verwacht ik ook een terugkeer van de kerk in de samenleving, zij het anders dan we gewend waren. Want de emancipatie is onomkeerbaar. Op een paar orthodoxe groeperingen na laat niemand zich meer knollen voor citroenen verkopen. Geloven is voortaan niet meer het aannemen van waarheden, maar het oefenen in bezieling. Kerken zullen bovendien, met een toenemende armoede en ongelijkheid in macht in de maatschappij, weer worden wat ze oorspronkelijk waren: gemeenschappen die een alternatief vormen in een samenleving met harde en zelfs wrede trekken.

Daarin zie ik allerlei eigenheid aan spiritualiteit opdoemen. We keren niet terug naar het koekoek één zang van vroeger. Er is behoefte aan oorspronkelijkheid, dus lezen we wat er staat. Maar we beleven ook wat er later gezegd is en door onszelf wordt ontvangen aan inspiratie, tegenwicht tegen de tijdgeest, nieuwe inzichten en hartverwarmende  liederen die de mens in zijn kwetsbaarheid als een koningskind zien. Kerken die slim zijn, lopen daarop al vooruit en zorgen nu al voor netwerken in plaats van een bolwerk met vaste leden te blijven. Dat bolwerk lukt toch niet, dat is juist wat allang aan het afbrokkelen is. In plaats daarvan kun je vrienden maken, met aparte activiteiten preluderen op de toekomst en zonder te debatteren over wie God is (laat dat een geheim blijven) wel diep afdalen als het gaat om de mens met al zijn vragen, twijfels en waardigheid. Zo zal, ook ten dienste van de samenleving, een groot samenhangend verhaal weer vorm krijgen, anders en opnieuw verteld. Het christendom kan mensen met verlangen naar een beter en  waardiger leven, mobiliseren. Wie niet wil vrezen voor de toekomst, kan het beste zich de kunst van het verlangen eigen maken.

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u muziek van Beethoven en ‘Zomaar een dak’ van Oosterhuis / Oomen. Gelezen werd uit Genesis 8: 10-12. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a..

 

 

 

Terug naar overzicht…