Twee werelden

Door Aart Mak

Wat er precies allemaal gaande is in Catalonië, weet ik niet. Er zijn Cataloniërs  die heel graag onafhankelijk van Spanje willen worden en er zijn volgens peilingen minstens evenveel mensen die dat niet willen. Er is nu allerlei heisa, het regionale bestuur is overgenomen door het landelijke, ministers van de deelstaat staan voor de rechter, de president met de onuitspreekbare naam Carles Puigdemont is uitgeweken naar België, maar een ding is mij duidelijk. Ook hier leven mensen die in het zelfde land, dezelfde stad of zelfs straat wonen, volkomen langs elkaar heen. Alsof ze met hun lijf verbonden zijn op aarde, maar met hun hoofd boven de wolken uitkijken en iets totaal anders zien. Ook hier, zeg ik. Want het is overal. In de Verenigde Staten zijn de Democraten en de Republikeinen zo van elkaar vervreemd, dat ze al jaren in twee totaal verschillende werelden leven. De mensen die op hen stemmen ook. Wie naar CNN kijkt gelooft wat deze nieuwszender zegt en wantrouwt alles wat Fox News uitzendt en omgekeerd is het precies hetzelfde. Dezelfde informatie, maar zo totaal anders geïnterpreteerd, dezelfde gebeurtenissen maar voor beide partijen zo gepresenteerd dat het een bevestiging is van wat ze al dachten. In het debat in de Tweede Kamer over de regeringsverklaring van het nieuwe kabinet, meende ik meer dan vorige jaren diezelfde totale vervreemding te bespeuren. Wilders en zijn PVV en in mindere mate Baudet en zijn Forum voor Democratie verwijten de anderen dat zij dingen niet zien die zij wel zien, de gevaren van de Islam, de migratie en het verenigde Europa, terwijl alle andere partijen dat echt niet zo zien en de twee rechtse partijen voor de voeten gooien dat zij angst exploiteren, geen compromissen willen sluiten en met schone handen langs de kant blijven staan. Ze praten volkomen langs elkaar heen. Niemand die ook maar het idee heeft dat iemand van de andere kant is te overtuigen. Twee werelden.

In Trouw wees de met de J.L. Heldringprijs bekroonde columnist Stevo Akkerman er afgelopen maandag op dat in het cellencomplex van Scheveningen Servische, Kroatische en Bosnische verdachten zitten die het prima met elkaar kunnen vinden. Waarom? Omdat ze dezelfde taal spreken, dezelfde geschiedenis, cultuur, keuken, muziek, herinneringen en zelfs vrienden delen. En hoe kon het dan dat ze elkaar ongeveer twintig jaar bevochten, wilden uitroeien en daarvoor daadwerkelijk  martelden en moordden? Kan de ideologie van het eigen gelijk, de dominante groep, het eigen volk, dat allemaal teweeg brengen? Ja, dus dat kan. Meningsverschillen kunnen uitgroeien tot ideologische verschillen. En dat kan doorslaan in een bloedige strijd als propaganda erin slaagt mensen bang te maken voor de andere partij. Dan gaat er bloed vloeien. Akkerman citeert hier Slavenka Drakulic die over het grote conflict in wat eens Joegoslavië heette, een boek schreef met de intrigerende titel Ze zouden nog geen vlieg kwaad doen.

Wat er toen in de Balkan gebeurde, leek achteraf een voorbode van wat overal dreigt. In een wereld waarin steeds meer mensen wonen en waarin allerlei migratiestromen zijn, lopen we gevaar dat de normale onderlinge verschillen tussen mensen opgeblazen worden tot oncontroleerbare proporties. Hoe komt dat? En dan doemt de figuur van de huidige president van de Verenigde Staten op. Nieuws dat hem onwelgevallig is bestempelt hij tot nepnieuws en journalisten die willen weten hoe het zit, beticht hij van heulen met een vermeende vijand. Dat is ergerniswekkend, natuurlijk. Maar hij staat voor een groter en inmiddels breed uitgewaaierd verschijnsel. Dat is het fenomeen van de boze burger. Overal zijn er blijkbaar mensen die zich achtergesteld voelen. Ze vinden dat elke politicus een zakkenvuller is. En ze weigeren iets van bovenaf opgelegd te krijgen. Als in Nederland mensen van politie en ambulance toesnellen om slachtoffers bij te staan en zij worden dwarsgezeten door omstanders die hen de pas afsnijden en dreigen met geweld, is dat deel van het zelfde verschijnsel. Dat is de opvatting dat anderen eropuit zijn om jou dwars te zitten. Journalisten die de afgelopen week wilden weten wat er in het Limburgse Blerick aan de hand was, werden als straathonden weggejaagd. Niemand is namelijk in de ogen van de boze burger te vertrouwen.

Het is wel duidelijk hoe griezelig dit is en dat er meer nodig is dan te voorkomen dat populisten de macht grijpen zoals tot nu toe daar in Amerika en bij ons in sommige Oost-Europese landen gebeurd is. Er moet ook iets anders gebeuren en daar wees een artikel over een bijeenkomst van kerken in achterstandswijken op. De enige oplossing is dat mensen uit verschillende wijken en van verschillende afkomt, bij elkaar worden gebracht. Wij weten te weinig van elkaar, zelfs onze buren kunnen grote onbekenden zijn. De protestantse kerken in onze steden lijken zich die roeping om mensen bij elkaar te brengen, zeer bewust en gaan daar inventief mee om. Mooi artikel gisteren in de krant. In de wegstervende jubel over vijfhonderd jaar Reformatie, lijkt mij dit een van de weinige echt zinnige bijdragen van de huidige kerken aan de samenleving: bruggen bouwen tussen mensen die dicht op elkaar wonen maar in twee werelden leven.

 

 

 

 

Terug naar overzicht…