Rookoffer

Door Ds. Aart Mak

Zinloos geweld tijdens de jaarwisseling, sommige Nederlanders krijgen er maar niet genoeg van. Het zelf afgestoken vuurwerk eiste een dode, een man in Medemblik en veertien mensen die aan een oog blind zijn geraakt. Volgens het Oogheelkundig Genootschap waren er zo’n negentig oogletsels, ongeveer evenveel als vorige jaren. Ik zei het al, sommige Nederlanders krijgen er maar niet genoeg van. De brandweer rukte 3500 keer uit. In een aantal plaatsen, Rotterdam, Schiedam, Den Haag dit jaar een beetje en Gouda, kregen de brandweermensen te maken met agressie en geweld. Daar moest dan de politie of zelfs de ME weer te hulp bij schieten. En de woede richtte zich dan tot de politiemensen die bekogeld werden met stenen, glas en zwaar vuurwerk, zoals in Haarlem. Dat geweld tegen de politie was aanzienlijk meer dan bij de vorige jaarwisseling.

Mij viel een detail op en dat wil ik graag met u delen. Ik had al gelezen hoe in het oergereformeerde Kampen de laatste dag en nacht van het oude jaar wordt doorgebracht. Dat wist ik ook wel, ik heb er zo’n vier jaar gewoond. Met name in de wijk Brunnepe leven jongeren zich uit met melkbussen waarmee ze carbid schieten en uiteraard ruimschoots hun gang gaan met het zware vuurwerk dat tegenwoordig verkrijgbaar is. De burgemeester van Kampen verbiedt het niet maar probeert het leefbaar te houden. Want wat zei burgemeester Bort Koelewijn tijdens een van de laatste dagen van het jaar 2013? Voor de gereformeerde bevolking is oudejaarsdag carnaval. Met andere woorden: ze hebben verder ook nooit een verzetje, dus we gedogen het. En toen hoorde ik net als veel anderen waarschijnlijk voor het eerst van het dorp Veen. Eigenlijk een buurtschap met zo’n 2500 inwoners. Daar liep het ook uit de hand in de laatste oudejaarsnacht. Men steekt daar al jaren op het bijna enige kruispunt dat het dorp rijk is een autowrak in brand, de brandweer staat klaar om te blussen en de politie staat klaar om de brandweer te beschermen. Leuk dus. Toen de vorige burgemeester hier tien jaar geleden een eind aan wilde maken, staken ze zijn auto in brand. De huidige burgemeester blokkeerde het kruispunt met betonblokken en de plaatselijke jeugd nam een ander kruispunt en deed dat een nacht eerder. En dat feest liep dus helemaal uit de hand. Ik dacht: Veen ligt in Brabant, zal wel. Maar nee – en nou wordt het interessant -, het ligt inderdaad in Noord-Brabant, maar wel in het Land van Heusden en Altena en dat is niet zo katholiek als je zou denken. Integendeel, het buurtschap Veen is christelijk, protestants en ook daar is voor carnaval geen plaats.

Hebben de protestantse of naar ik vermoed hersteld hervormde en oud gereformeerde ouders toch iets verkeerd gedaan! Bij de honderd opgepakte relschoppers zullen niet allemaal jongeren zitten die wel eens van de Heidelberger Catechismus hebben gehoord, maar de overeenkomst tussen de plaatsen Kampen en Veen verdient het om er even bij stil te staan. Eerste gedachte is dat de volgelingen van de paus van Rome het nog niet zo gek hebben gezien. De mens moet soms eens flink uit de band kunnen springen. Daar hebben ze ooit het een kleine week durende carnaval voor uitgevonden en samen met de voorpret, die al op de 11e van de 11e begint, is dit blijkbaar een prima manier om met allerlei maskerades, verkleedpartijen, schijnvertoningen, dwaze humor en veel drank eens flink uit je dak te gaan. Wat de rooms-katholieken altijd goed gezien hebben is dat in de mens zowel de geest als het beest leven en dat je de laatste, het beest, niet ongestraft kunt onderdrukken omwille van de eerste, de geest. De tweede gedachte is dat ik me afvroeg waar die woede bij deze, in een christelijke omgeving – school met de bijbel, zondagsheiliging, domineescultuur – opgegroeide jongeren vandaan komt. Net als alle jongeren in de grote en kleinere steden van dit land zal er ook een moderne woede in hen schuil gaan. Bij het minste of geringste – een conducteur in de trein die wat zegt, een conciërge op een school die een opmerking maakt -, vallen ze uit en vertonen ze gedrag dat hoort bij mensen die blijkbaar diep beledigd worden. Dit is dus de vrije en blije samenleving waar minister-president Rutte zo’n vrolijke voorstander van is. Maar wat mij dan verbaast is dat er blijkbaar geen rem zit op gedrag waarbij blussende brandweer bekogeld wordt met zwaar vuurwerk en glazen flessen. Alsof je daarmee geen mensen treft die gewond kunnen raken. De lessen in de moraal waar het protestantisme zo voor staat, werken op dat moment in elk geval voor geen meter.

De laatste gedachte bij dit oudejaars carnaval voor gereformeerden is dat er iets beters te verzinnen moet zijn dan dit luidruchtige, gevaarlijke en zinloze geweld waar medemensen en ook dieren helemaal gek van worden. De moderne samenleving is vrij goed in het verzinnen van nieuwe rituelen. Denk aan de stille tochten, de lichtjesavonden, de vier mei vieringen, de Oranjefeesten en de buurtfeesten. Bij het woord ritueel moet u dan denken aan een manier om je verbondenheid met elkaar te tonen bij hoogte- en dieptepunten in het leven. Maar hoe je dat doet met diezelfde jongeren die zich in andere weekends in een keet in een weiland een coma drinken? Hier helpt geen lieve moeder en ook geen strenge dominee blijkbaar aan. Zouden het de vaders zijn die ontbreken? Vaders die hun zonen (het gaat altijd over jongens en nauwelijks ooit over meiden) bij de hand nemen, laten zien hoe je man kunt zijn en toch sociaal, wat er allemaal te ontdekken is zonder het te moeten slopen en hoe je in alle vrijheid juist stoer bent door grenzen te eerbiedigen? Ze zeggen wel eens dat het manlijke in het protestantisme overheerst en het vrouwelijke ontbreekt. Gereformeerden doen niet aan verering van moeder Maria, zoals wel het geval is bij de rooms-katholieken. Maar daar zou het wel eens aan kunnen liggen. In die zware kerken weet de man zich geen raad met zichzelf omdat hij net als de God in wie hij gelooft, eigenlijk heel eenzaam is. En als je jong bent, wil je daar voorlopig nog niet aan meedoen en steek je autobanden in brand en bij de zwarte omhoog kringelende rook ben je net zo boos als Kain wiens offer ook niet gezien en begrepen werd.

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u muziek van Altan Urag en ‘Licht dat ons aanstoot on de morgen’. Gelezen werd uit Genesis 4: 3-7 (fragm.). Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a.

Terug naar overzicht…