School

Door Ds. Aart Mak

‘Dit is mijn wereld niet meer.’ Menigeen verzuchtte dit de afgelopen week, merkte ik. Het moeten vooral de beelden uit de Gazastrook zijn geweest die dat teweegbrachten. En ik denk ook de berichten uit Donetsk en Charkow in de Oekraïne over het lijdzame wachten van OVSE, experts en marechaussee, omdat zij er niet bij kunnen en de oorlog opgelaaid is op en rond de plek waar het vliegtuig neerstortte. En misschien ook wel het op vrije voeten komen van Volkert van der Graaf die in 2003 tot 18 jaar gevangenisstraf werd veroordeeld vanwege de moord op Pim Fortuyn. Of is het de nieuwe Koude Oorlog waarin we na 25 jaar ontspanning opnieuw zijn gestort? Of zijn het de berichten over toenemend antisemitisme in o.a. Nederland, met als dieptepunt dat nieuws over die mevrouw in Amsterdam met die Israëlische vlag die zwaar werd mishandeld door twee nog voortvluchtige mannen? Of zijn het de al meer dan zevenhonderd slachtoffers van het uiterst gevaarlijk ebola virus in West-Afrika?

De verzuchtingen over de wereld die niet meer is zoals we hem kenden, duiden in elk geval op een haast niet te bevatten stortvloed van ellende. Maar ook op schaamte. Als kinderen onnodig sterven, schamen volwassenen zich. Dat is altijd al zo geweest. Hebben wij niet iets beters te bieden aan die kleintjes? Chris Gunness, medewerker van de VN en woordvoerder van de Unrwa, de hulporganisatie voor Palestijnse vluchtelingen, barstte in tranen uit toen hem werd gevraagd naar de aanval op die VN-school in Gaza. Het lijden van kinderen, het is niet te harden. Ook al heb je er zelf part noch deel aan, je schaamt je plaatsvervangend voor je medevolwassenen die dit geweld ontketenen. Ook in vlucht MH17 zaten opvallend veel kinderen en jonge mensen. Het was vakantietijd. Hele gezinnen zaten in dat vliegtuig.

Jaap Hamburger, de voorzitter van Een Ander Joods Geluid, schreef in een van onze landelijke kranten over de manier waarop de meeste van zijn mede joden hier in Nederland omgaan met het nieuws uit Israël: ‘Ik ben wanhopig - en woedend - dat Israël voor de derde keer in zes jaar daadwerkelijk en grootschalig dood en verderf zaait in Gaza, en dat vele joden in Nederland zich geroepen voelen dat voor de derde keer met luide stem te rechtvaardigen en goed te keuren (..). Ik voel mij eenzaam over het schier collectieve onvermogen van de meeste joodse instanties en organisaties in Nederland om afstand te nemen van het gedrag van de Israëlische staat, vooral als het land ten oorlog trekt, onder voorwendselen die elke keer weer achteraf vals zijn gebleken.’

Het mechanisme waar Hamburger op wijst, is waar het mij om gaat. Mensen die zonder nadenken partij kiezen en recht praten wat krom is. Omdat Israël vroeger alleen tegenover zijn buurlanden stond en moest vechten om te kunnen bestaan, is dus alles geoorloofd als er weer gevochten wordt? Ze zullen het wel weer op de joden hebben voorzien?  Maar leven we inmiddels niet in andere tijden? Wie is nu daar en allang de sterkste? En wie is de zwakste, onderliggende partij? De Palestijnen in de Gazastrook kozen ooit voor Hamas en die radicale en gewelddadige partij heeft alles gedaan behalve haar kiezers geven wat ze echt nodig hadden, infrastructuur, een geordende samenleving, eerste levensbehoeften. Ja, dat lag ook aan de afknijpende politiek van Israël. Er is alle reden om te hopen dat daar andere leiders komen. Maar deze hartverscheurende oorlog wordt nooit opgelost als betrokkenen en supporters blijven denken volgens de oude patronen.

Achteraf was dat denken in oude patronen een van de redenen voor het ontstaan van de Eerste Wereldoorlog, een eeuw geleden nu. Terwijl aan het begin van de 20e eeuw de maatschappij veranderde, op allerlei manieren moderniseerde, vrouwen stemrecht eisten, arbeiders voor hun rechten opkwamen, er ongenoegen en verzet waren over het afscheid van de agrarische samenleving en daarmee van oude, traditionele waarden, dacht men de tijdgeest nog te kunnen keren door te gaan vechten met elkaar. Om de eer, om de manlijkheid, voor God en vaderland. Hoe verschrikkelijk fout dat ging, weten we. Datzelfde kan nu zomaar gebeuren. Terwijl de wereld diepgaand verandert, opnieuw en als altijd, kan er weer die reflex van politici, militairen en hun fans zijn om de wereld te ordenen volgens de oude tegenstellingen, desnoods met geweld. Je ziet dat aan de naar later zal blijken vergeefse manier waarop in Rusland het ideaal van het Groot Russische rijk wordt gekoesterd, ook door de huidige bewoner van het Kremlin. Ook in Europa, al lang niet meer het centrum van de wereld, krijgen de politici die verlangen naar vroeger en mensen mobiliseren door hun angsten groter te maken, veel handen op elkaar. Maar onze rijkdom slinkt, de economie verandert, de democratie lijkt toe aan andere vormen, de vluchtelingen staan te dringen bij onze grenzen en vooral aan de teloorgang van de kerken zie je hoe oude waarden en manieren van leven langzamerhand ten einde zijn gegaan.

Mensen die zeggen dat dit hun wereld niet meer is, hebben dus gelijk. Maar ze hebben gelijk op dezelfde manier als mensen die veronderstellen dat dit het einde der tijden is. Wat je ziet en meemaakt is het einde van jouw manier van kijken en oordelen. Die tijd gaat blijkbaar ten einde. En dat doet zeer. Iedereen begrijpt dat er in het Midden-Oosten in harmonie en met respect samengeleefd zal moeten tussen joden en Palestijnen en ook, groter gezien, door mensen met een joods, moslim en christelijk geloof. Wie daar even over nadenkt, begrijpt dat het geen zin heeft in loopgraven te gaan liggen en elkaar met echt en verbaal geweld van het eigen gelijk te overtuigen. Wat een lange weg is dat nog om te gaan. Het zelfde geldt ook voor Europa. Rusland moet daar bij gaan horen en dus zullen alle achterdocht, wantrouwen en andere vooroordelen overwonnen moeten worden. Die weg lijkt sinds de afgelopen week ook langer dan ooit. Maar een eerste stap zou kunnen zijn, bij welke persoon, partij of overheid dan ook, om te allen tijde de onschuld van kinderen te eerbiedigen. Wie kinderen doodt, doodt zijn eigen toekomst. En wie kinderen laat opgroeien in geweld en hen ophitst om dezelfde haat te koesteren die volwassenen met zich meedragen, laat alle hoop varen. Een goed begin is goddank altijd mogelijk – en er zijn altijd meer mensen dan u en ik denken die anders willen, maar dan moeten mensen met macht wel bereid zijn, op een diep psychisch niveau, om hun verlies te aanvaarden. Daar heeft hun ziel baat bij. Ze kunnen weer mens worden. Dat is de school van het leven. En alle kinderen die geboren worden, zullen daar wel bij varen. Ik mag lijden dat het waar is.

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u muziek van Altan Urag en ‘Licht dat ons aanstoot’ van Oosterhuis / Oomen, gezongen door Stijn van der Loo. Gelezen werd uit Markus 8: 36 (NBG’51). Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a.

 

Terug naar overzicht…