Zuiver

Door Ds. Aart Mak

Als ik de krant lees, dan doe ik dat meestal zittend aan de keukentafel. De krant in het tegenwoordig gangbare kleine formaat ligt dan uitgespreid voor mij open. Zo ook op een dag in de afgelopen week. Ineens zag ik het geschreven staan, op twee naast elkaar gedrukte pagina’s, in de volle breedte: drie berichten die met elkaar samenhingen zonder dat dit zo bedoeld was. In de Oegandese hoofdstad Kampala zijn een Belg en zijn Keniaanse partner door de politie in hun eigen huis opgepakt wegens homoseksualiteit. Homoseksualiteit is strafbaar in Oeganda. En het verslag in de krant gaat dan verder over hetzelfde in landen als Nigeria, Ivoorkust en andere landen in West-Afrika.

Het tweede bericht gaat over Aboe Waheeb die Al-Kaida in Irak leidt. De man is nog jong maar is met al zijn ijdelheid het blijkbaar onbetwiste gezicht van een van de wreedste guerrillabewegingen in de wereld. Een  verhaal over vier vrachtwagenchauffeurs die in West-Irak uit hun wagen worden geplukt en worden neergeschoten als ze niet kunnen aantonen dat ze Soenniet zijn, illustreert het verslag. En dan het laatste bericht. De Israëlisch premier Netanjahoe heeft officieel laten weten dat zijn oudste zoon Yair geen verhouding heeft met de niet-Joodse Sandra Leikanger uit Noorwegen. De conservatief religieuze partij Shas, een van de partijen die zijn regering steunt, wil geen assimilatie tussen Joden en anderen. En Netanjahoe moest zich in bochten draaien om uit te leggen dat er alleen maar sprake was van vriendschap en samen studeren.

Drie berichten die, samen in een oogopslag zichtbaar, een verbijsterende kijk geven op de wereld van 2014. In de rest van de krant zou ik met gemak nog zeker vijf andere voorbeelden bijeen kunnen sprokkelen om die verbijstering nog meer body te geven, maar dat doe ik niet. Drie is ruimschoots genoeg. In een jaar dat we eraan herinnerd worden dat een eeuw geleden de Eerste Wereldoorlog uitbrak, de Grote Oorlog, zoals deze bloedige, miljoenen doden tellende loopgravenstrijd nog steeds in de landen om ons heen heet, lijkt het er even sterk op dat we in die honderd jaar geen stap vooruit zijn gekomen. Dat is schrikken! Ondanks de Verenigde Naties, het Internationale Gerechtshof, Amnesty International, de NAVO, de EU en weet ik wat we nog meer hebben opgericht aan instituten die de moraal hoog en de vrede dichtbij moeten houden, worden mensen vernederd, veroordeeld en vermoord. Het ergste is dat dit nog steeds om reden van zuiverheid gebeurt. Dat geldt voor de haat tegen homo’s, niet alleen in Afrikaanse landen. Alsof de hetero’s een ras zijn dat zuiver moet blijven en beschermd moet worden tegen anderen. Het geldt voor de religieuze terreur in het Midden-Oosten. Een ander geloof, zelfs van mensen die God ook Allah noemen, mag niet bestaan. Alsof dat een aantasting van jouw zuivere godsdienst is als er anderen zijn die anders zijn. En het geldt voor conservatieve Joden die anderen uitsluiten, Palestijnen minachten en dus ook de liefde tussen een Joodse jongen met een bekende achternaam met een Europese vrouw verbieden.

Dit is hoe de mensheid zichzelf al zolang zij bestaat naar het leven staat. Het begint al in gezinnen en families. Het oordelen over wie er wel en niet bij horen. De rivaliteit waarmee broers elkaar naar het leven staan. De haat die overal en altijd ontwikkeld wordt voor vreemdelingen. De stammenstrijd die alsmaar oplaait, Hutu’s en Tutsi’s ooit, maar er zijn zoveel voorbeelden van volkerenmoord, etnische zuivering, rassenhaat, angst voor vreemdelingen en het vreemde. En waarom wordt godsdienst altijd maar weer gebruikt om vrouwen op het tweede plan te zetten? Waar komt dat idee vandaan dat er iemand, een God, met welke namen dan ook aanbeden, achter de coulissen staat die dan zal openbaren wie zijn lievelingen zijn en wie zijn vijanden? Dit is wat iemand als Huub Oosterhuis ook zijn leven lang al drijft en waarom hij tot en met de dag van vandaag zo gedreven, geraakt en welbespraakt steeds maar weer een lans breekt voor de Stem die klopt aan ons geweten, de God die anders is dan wij konden bedenken en de taal van de psalmen hertaalt, een taal die vol woede is om zoveel onrecht en misbruik van mensen. Waar komt die waanzin vandaan en waarom gaat dat eeuw in eeuw uit maar door? Worden we dan nooit ook maar iets wijzer? Er zijn mensen, heel wat, vooral in de vorige eeuw, die God hebben afgezworen, niet om God, maar om zijn grondpersoneel. Ze zagen hoe de kerk heulde met de grootgrondbezitters, zelf meedeed met het spel om het grote geld en zonder een zweem van schaamte oude ideeën over vruchtbaarheid en voorplanting oplegde aan mensen in een moderne wereld.

En nu moet ik stoppen. Genoeg daarover gezegd. Weg uit dat moeras. Dit is ook nog eens een Goed Begin. En raad u eens wat ik in diezelfde krant met die eerder genoemde twee pagina’s met die drie berichten ook lees? Dat is een verhaal over Etty Hillesum. Joodse vrouw, dit jaar een eeuw geleden geboren. Als was het dat elke oorlogsmachine ook een vlinder in de buurt heeft. Alsof elk duister ook lichtengelen baart. Mensen denken liever niet na over de dingen waartoe anderen in staat zijn. Hillesum deed dat wel. Terwijl, dat is het bijzondere, haar hart vol liefde bleef. Van Etty kan iedereen leren om gelukkiger te zijn. Door te proberen begrip te hebben als mensen naar tegen je doen. Ze leert ons te vergeven. Ze leert mild te zijn. terwijl zij zelf alle reden had om woedend te zijn, te vloeken, zichzelf te beklagen, God te verwensen, deed ze alles behalve dat allemaal. Ze leert mij naar mensen te kijken, te begrijpen en te vergeven. En ze leert mij God op te graven, uit de puinhopen die mensen er al dan niet in zijn naam handelend, van hebben gemaakt. Het is wonderlijk hoe hetzelfde jaar 1914, nu een eeuw geleden, een zo verschrikkelijke dood en verderf zaaiende oorlogsmachinerie baarde en tegelijk iemand die, afkomstig uit het oude volk, in alle vrijmoedigheid, zonder enige last van verlammende orthodoxie, woorden schreef die tintelend helder tot op de dag van vandaag doorklinken. Het hielp mij toen en vandaag de dag toch goed te beginnen…

Met muziek van Desplat en Lane/Vitarelli. Verder hoorde u muziek van Brossard en ‚Wij moeten Gode zingen’. Gelezen werd uit Romeinen 8: 18-19. Het gebed kwam uit de bundel ‘Zeggen en zwijgen, oecumenisch gebedenboek voor alledag’ van Marcel Barnard e.a.

Terug naar overzicht…